Pinoy Weekly » (Kolum) http://pinoyweekly.org/new Philippine news, analysis, and investigative stories Sun, 20 Jul 2014 09:27:46 +0000 en-US hourly 1 http://wordpress.org/?v=3.9.1 DAPat Managot http://pinoyweekly.org/new/2014/07/dapat-managot/ http://pinoyweekly.org/new/2014/07/dapat-managot/#comments Sun, 20 Jul 2014 07:37:49 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=30445 Simula nang ideklara ng Korte Suprema noong Hulyo 1 na labag sa Konstitusyong 1987 ang Disbursement Acceleration Program (DAP), marami nang nasulat at nasabi ang mga kritikal sa naturang programa. Dumami pa ang mga ito nang ipagtanggol ni Pang. Noynoy Aquino ang DAP sa kanyang talumpati sa telebisyon noong Hulyo 14. Matapos ang pagdepensa sa sistemang pork barrel, kriminal na pagpapabaya sa mga biktima ng superbagyong Yolanda, at pag-apruba sa Enhanced Defense Cooperation Agreement, ang Hol-DAP na ang pinakamalaking kontrobersyang yumanig sa rehimen ni Aquino.

Matibay ang mga batayan nila: (1) Inilihim ng rehimen ang pagpapatupad ng DAP sa mga taong 2011-2013, nasiwalat lang nang ibulgar ni Sen. Jinggoy Estrada ang P50-milyong suhol sa mga senador matapos ang pag-impeach kay dating Chief Justice Renato Corona. (2) Labag sa Saligang Batas ang DAP, partikular sa prinsipyo ng solong kapangyarihan ng Kongreso na magtakda ng pambansang badyet, pag-iwas sa pagkontrol ng ehekutibo sa lehislatura at hudikatura sa pamamagitan ng badyet, at pagtataguyod sa dapat na “checks and balances” sa tatlong sangay ng gobyerno.

(3) Sa aktwal, ginamit na pork barrel ni Aquino ang DAP, instrumento ng korupsyon at patronage, tampok ang pagsuhol sa mga senador sa impeachment ni Corona at iba pang anomalyang natutuklasan at matutuklasan pa. (4) May pagtatakip o cover-up na patuloy na ipinapatupad ang rehimen sa paggastos sa DAP, tampok ang pagtangging i-audit ito ng Commission on Audit at ulat na pangkalahatan hinggil dito ng Department of Budget and Management. (5) Napaka-arogante ni Aquino, samu’t sari ang palusot at palabas para panindigan ang pagkakamali na napakalinaw sa marami at dumarami sa bansa.

Sa kabilang banda, napakarami na ring nasulat at nasabi ng mga tagapagtanggol ng DAP at ng rehimeng Aquino. Pero hindi matibay ang depensa nila — hindi solidong mga argumentong nakakakumbinsi, kundi parang maliliit na kahoy-kahoy na iniharang sa rumaragasang tren ng makatwirang pagtuligsa at galit ng mga mamamayan. Tampok na halimbawa ang sinabi ni Rep. Walden Bello ng Akbayan, na may mga taong kahit buhay-pag-ibig ni Aquino ay gagamitin para i-impeach ito. Nauubusan na ng depensa ang rehimen: si Bello, ang makutatang propesor, ay humantong na lang sa patutsada.

Tampok ding halimbawa ang pagyayabang ng rehimen na nakatulong sa pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang DAP. Masinsing sinagot ito ni Sonny Africa ng Ibon Foundation: Para makatulong sa ekonomiya ang pagbubuhos ng pondo ng gobyerno, dapat malaki ang pondo at mabilisan ang pagbubuhos, at dapat ay ilaan ito sa mga proyektong may malaking epekto sa ekonomiya. Pinagtibay ni Africa ang mga argumentong madaling maunawaan ng publiko — na hindi nakakapagpaunlad sa ekonomiya ang pork barrel gaya ng DAP, at hindi umuunlad ang ekonomiya, piryod.

Dahil matibay ang mga batayan ng mga kritikal sa DAP at rehimen at walang sinabi ang mga satsat ng mga tagapagtanggol, lumalakas kahit sa midyang mainstream ang nauna — bagamat nainterbyu pa rin si Randy David, lider ng Akbayan at kumikita ang mga kaanak sa pamahalaan, bilang “manunuring pampulitika” noong Hulyo 14. Lumalakas din sila sa social media — bagamat lumaganap pa rin si Raissa Robles na, sa kanyang estilo ng pag-ipit sa anumang orihinal na datos o pagtingin hanggang dulo ng artikulo, ay nagtangkang kumontra sa Korte Suprema at magbigay ng depensa sa rehimen.

Magandang sintomas ng panahong ito ang alagad ng sining na si Juana Change, kasama sa kilusang patalsikin si Gloria Macapagal-Arroyo na paglaon ay sumuporta kay Aquino. Dahil sinsero at seryoso siya sa pagkontra sa pork barrel at korupsyon, kritikal na rin siya sa rehimeng Aquino ngayon. Galing siya sa kampong maka-Aquino, at mas maraming Pilipino ang ni hindi nagmumula doon. Sa pagsigla ng mga talakayan sa mga komunidad, sakahan, empresa, opisina at paaralan, titining ang tama at mali lampas sa mga palusot at palabas ng rehimen, at mas marami ang kikilos sa darating na panahon.

20 Hulyo 2014

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/07/dapat-managot/feed/ 0
Armadong Akrostik (2) http://pinoyweekly.org/new/2014/07/armadong-akrostik-2/ http://pinoyweekly.org/new/2014/07/armadong-akrostik-2/#comments Tue, 08 Jul 2014 17:44:08 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=30368 Parang tula na rin ang kantang Akrostik ni Dong Abay—isang shopping list o catalog poem ng mga pangalan ng mga mang-aawit—hindi sila si Dong.

Unti-unti niyang binubuo ang kanyang pangalan. Sa huli, sa letrang ‘Y,’ ay sinagot ni Dong kung sino siya: Yano, yano, ‘yan ako. Ako ay sino ba?

“Yano” ang tawag sa isang simpleng tao. Sino nga ba siya? Bakit kailangan pang sinuhin?

*     *     *

“And the madness of the dark swelling with rage, swelling with rage
I am Wrath, I am Ire,
I would like to squeeze your rotten flesh until you burst,
the violence purged.”
I Am Ire, The Badger King

*     *     *

Maaaring maglaman ng galit at panawagan ang isang tula. Halimbawa, narito ang isang tula:

MAY SA-GUIMARAS

Yaong along
Umaahon,
Dilang-alat.
Iniimis
Pagpalikpik,
Umiilag.
Talusaling
At mailap.

~

Nagsisi-dekolores
Yaong mga korales.
Opera ng pagtangis?

~

May tuyot na bagabag
Galing sa hanging-dagat.
Ang pagsutsot ay malat.

~

Bitak-bitak—
Iyong mga balat, bitak-bitak.
Lumba-lumba at balyena
Ay nagsisipalag.
Talaba at halaan
Sing-itim ng alkitran
Iyong dinarahak.
Nayatyat sa burak
Gubat ng bakawan.

~

Iyong bapor-buwaya
Langis ang ibinuga.
O lasong sakdal-kinang,
Yumapos na sa pampang.

~

Kamandag
Ay hulmang
Mansanas…
O mangga?

*     *     *

Isang maka-kalikasang tula ang May Sa-Guimaras na tungkol sa perwisyong idinulot ng oil spill sa Guimaras noong 2006. Kasama ito sa koleksyon kong Asal-Hayop na nakakuha ng 2nd prize sa Tula sa Palanca noong isang taon.

Napansin ba ninyong isa itong acrostic poem?

*     *     *

Noong panahon ng Batas Militar, lumabas ang tulang ito ng isang Ruben Cuevas sa Focus, isang magasing pro-Marcos:

PROMETHEUS UNBOUND

I shall never exchange my fetters for slavish servility. ’
Tis better to be chained to the rock than be bound to the service of Zeus.
– Aeschylus, Prometheus Bound

Mars shall glow tonight,
Artemis is out of sight.
Rust in the twilight sky
Colors a bloodshot eye,
Or shall I say that dust
Sunders the sleep of the just?

Hold fast to the gift of fire!
I am rage! I am wrath! I am ire!
The vulture sits on my rock,
Licks at the chains that mock
Emancipation’s breath,
Reeks of death, death, death.

Death shall not unclench me.
I am earth, wind, and sea!
Kisses bestow on the brave
That defy the damp of the grave
And strike the chill hand of
Death with the flaming sword of love.

Orion stirs. The vulture
Retreats from the hard, pure
Thrust of the spark that burns,
Unbounds, departs, returns
To pluck out of death’s fist
A god who dared to resist.

*     *     *

Hindi sukat akalain ng editor ng magasin na ang totoong nagsulat ng tulang ito ay si Jose Lacaba (ginamit niyang pseudonym ang “Ruben Cuevas”). Hindi rin sukat akalain ng editor ng magasin na isa pala itong acrostic poem!

*     *     *

Kung babasahin pababa ang tula, lilitaw ang isang popular na slogan ng mga aktibista noong panahon ng diktadurya: MARCOS HITLER DIKTADOR TUTA!

*     *     *

Hindi kumukupas ang bisa ng acrostic poem para maitawid ang political message sa malikhaing paraan. Halimbawa, pansinin ang tulang ito ni Rolan Decena:

HOW’S MY DRIVING

0 porsyento na sa pamamasada ang asenso.
9 na buwang nagdadalang-tao ang asawa kong kapos sa sustento.
2 beses na lang kung kumain sa maghapon.
1 kamay ko ay halos mabali na sa pagpihit ng kambiyo.
4 Diyos,
4 Santo! Mahigit laging

8 oras na akong nagmamaneho.
7 araw sa isang linggo na dapat ay
7 beses din dapat kumain nang maayos.
7 gabi sa isang linggo na akong puyat at hindi lang
7 beses ang presyo ng gasolina ay umangat.
Papaano pa natin tatahakin ang landas ng matuwid
kung darating ang panahon, gumagapang na tayo pagtawid?

*     *     *

Kahit mga eksperto ay maaaring mabuwisit sa paggamit ni Decena ng mga numero. Para namang random lang ang mga linyang pinagsunod-sunod niya sa kanyang tula. Ano ba ang gusto niyang patunayan?

*     *     *

Kung magiging bukas ang isipan ng mambabasa, maiintindihan niyang ito ay isang acrostic poem.

Paano? Ang numerong 09214487777 ang hotline number ng Central Office ng Land Transportation Franchising and Regulatory Board (LTFRB).

Noong 2012, inilunsad ng LTFRB ang kampanyang How’s My Driving? kung saan pinagmamarkahan ang mga PUV ng sticker na “May Reklamo Ka? Itawag sa LTFRB (Do You Have a Complaint? Call the LTFRB)” kasama ng 09214487777.

*     *     *

Tumawag ka sa 09214487777 at mabubuwisit ka lang.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/07/armadong-akrostik-2/feed/ 0
Hulyo 4: Huwad na Kasarinlan http://pinoyweekly.org/new/2014/06/hulyo-4-huwad-na-kasarinlan/ http://pinoyweekly.org/new/2014/06/hulyo-4-huwad-na-kasarinlan/#comments Sun, 29 Jun 2014 04:46:34 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=30188 MATAPOS linlangin ng pamunuang Amerikano si Hen. Emilio Aguinaldo at agawin ng mga ito ang idineklara ni Aguinaldo na paglaya ng bansa sa kamay ng kolonyalistang mga Kastila noong Hunyo 12, 1898 — sinakop nga ng lahi ng mga Yankee ang Pilipinas sa pamamagitan ng Tratado sa Paris na binayaran ng $20-M ng Estados Unidos ang Espanya para maging kolonya naman nito ang bansa. Pinairal nila dito noon, sa halos 50 taon, ang imperyalista nilang mga patakaran at interes, pampulitika man, pang-ekonomiya, pang-edukasyon o panlipunan na, higit na masama, umiiral pa rin hanggang ngayon.

Sa pamamagitan ng Batas Tydings – McDuffie na pinagtibay ng gobyernong Amerikano noong 1934 na nangakong ibabalik nila ang kasarinlan ng Pilipinas 10 taon matapos pagtibayin ang dinisenyo nilang kolonyal na Konstitusyon ng 1935. Sa ilalim ng naturang batas, tiniyak na mananatili ang karapatan ng mga korporasyon at mamamayang Amerikano na magkaroon ng mga ari-arian sa Pilipinas, magtalaga ng mga tropa’t magtayo ng mga base militar sa malawak na teritoryo nito. Gayundin, tiniyak din ang pagpapatupad ng malayang kalakalan ng Amerika’t Pilipinas.

Sa ilalim pa ng minamaniobra nila noong rehimeng Roxas, iba’t iba nang imperyalistang pagsasamantala ang kapalit ng diumano’y kasarinlang ibinalik noong Hulyo 4, 1946. Nariyan ang Batas sa Ari-arian na nagtadhanang hindi maaaring pakialaman ang lahat ng lupa’t gusali’t iba pang ari-ariang pag-aari na ng mga Amerikano bago, at pagkatapos, ng Hulyo 4, 1946. Nariyan ang Batas Bell sa Kalakalan at Parity Rights na nagpahintulot na dambungin ng kapitalistang mga Amerikano ang likas na yaman ng bansa at diktahan ng Estados Unidos maging ang taripa at halaga ng piso kontra dolyar.

Nariyan pa rin nga ang Kasunduang Militar ng Amerika at Pilipinas na nagpahintulot sa pagtatayo ng mga base militar nila dito na napalayas lamang pagkatapos ng 99 na taon pero, sa kabilang banda, nahalinhan naman ngayon ito ng VFA (Visiting Forces Agreement) na, hindi maikakaila, instrumento pa rin ng mga Amerikano upang supilin ang mga kilusang makabayan at progresibo o laban sa interes ng Amerika dito. Hindi na tuloy dapat ikagulat ngayon kung bakit nag-aalok ng tulong na militar sa AFP ang Amerika kamakailan para lipulin diumano ang CPP-NPA at iba pang tropang agad nilang binabansagang mga terorista. Bilang paghohosana kay Presidente George W. Bush ng kasalukuyang rehimen, lumilitaw na hindi na mahahadlangan ang pagpapatupad na nito ngayong Hulyo ng masahol pa sa teroristang HSA (Human Security Act) o batas kontra-terorismo.

(Mula kaliwa) Emilio Aguinaldo, Manuel Roxas, Sergio Osmena, at Manuel Quezon.

(Mula kaliwa) Emilio Aguinaldo, Manuel Roxas, Sergio Osmena, at Manuel Quezon.

Sapagkat ginawa nilang tau-tauhang sunud-sunuran o papet ang pambansang liderato, mula pa kina Osmena, Roxas at Quezon hanggang ngayon, malaya nilang nahakot sa murang halaga ang asukal, abaka, niyog, troso, mineral at iba pang hilaw na materyales at, sa kabilang banda, ginawa nilang tambakan ng sobra nilang mga produkto’t kapital ang bansa, tulad na lamang ng mga gamot at kemikal at mga kagamitang medikal, bukod pa sa kung anu-ano pang mga produktong ayaw na yatang tangkilikin sa kanilang bansa ng mga mamamayan nila.

Hindi maikakaila, iginilgil at pinairal nila sa bansa ang isang edukasyong kolonyal at nasa wikang Ingles na, kung tutuusin, ay mabisang instrumento ng pampulitikang indoktrinasyon ng sambayanan para mangayupapa ang mga ito sa mga bagay at pagpapahalagang maka-Amerikano. Kinontrol din nila maging ang daluyan ng malayang komunikasyon (radyo, telebisyon, babasahin at maging internet ngayon) para mapalaganap ang kanilang mga propaganda’t maianunsiyo pa ang kanilang mga produkto upang tangkilikin ng mga mamamayang Pilipino sa kapinsalaan ng lokal na mga industriya.

Dahil sakal-sakal pa rin ng diyus-diyosang Amerikano ang halos lahat ng antas ng pambansang larangan, hindi na tuloy katakataka kung manatiling bitukang agrikultural nito ang Pilipinas at patuloy na anino lamang ang pambansang industriyalisasyon habang, sa kabilang banda, nagdaralita’t busabos ang masang sambayanan, ipinagkakait sa kanila ang tunay na hustisya sosyal at binabansot ang kanilang makabayan at mapagpalayang mga adhikain tungo sa pambansang katubusan.

Sa maikling salita, kahit ibinalik ng mga Amerikano noong Hulyo 4, 1946 ang inagaw nito sa kamay ng mga rebolusyonaryong Pilipino na idineklarang kasarinlan noong Hunyo 12, 1898, nananatili pa ring huwad hanggang ngayon ang naturang kalayaan at kasarinlan, lalo’t nadidiktahan nito at napapaikot sa kanilang imperyalistang mga layunin ang walang gulugod at kasabuwat pang pambansang liderato. Naiparatang tuloy noon ng yumaong makabayang Sen. Claro M. Recto na kaakibat ng huwad na kasarinlang ito ang isang bagong pang-aalipin.

At hindi naiwasang ipayo noon ni Recto sa sambayanang Pilipino: “Mangarap tayong kagaya ni Bonifacio, at ipagpatuloy natin ang pakikibaka para sa ganap na katubusan ng ating lahi mula sa kamay ng bagong pang-aalipin, at huwag tayong padala sa takot at pag-aalinlangan, bagaman maaari tayong salubungin ng dambuhalang mga alon sa ating paglalakbay.”

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/06/hulyo-4-huwad-na-kasarinlan/feed/ 0
Heckler Skelter http://pinoyweekly.org/new/2014/06/heckler-skelter/ http://pinoyweekly.org/new/2014/06/heckler-skelter/#comments Sat, 28 Jun 2014 06:36:21 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=30170 Hindi pa man humuhupa ang mga balita at komentaryo hinggil sa pag-heckle kay Pang. Noynoy Aquino habang nagtatalumpati sa Naga City noong Hunyo 12, nasa balita na ang pag-heckle sa kanya sa Iloilo City ngayong Hunyo 27.

Dinahas ang aktibistang si Emmanuel Pio Mijares sa Naga: hinila palayo sa mga tagapakinig, hinablutan ng mga telang banner na hawak, binusalan ng naturang mga banner, idinapa sa sahig, pinosasan, ikinulong at kinasuhan.

Mas maraming komentaryo ang nagsabi sa pangulo na kumalma kaugnay ng heckler. Ang manunulat na si Boying Pimentel, na kritikal sa Kaliwang kinabibilangan ni Mijares at kakampi ni Aquino, sinabihan ang pangulo na tularan si Pang. Barack Obama ng US sa maayos na pagtrato sa mga heckler. Sekundarya pala kay Pimentel ang pagiging kontra-Kaliwa at maka-Aquino sa kaisipang kolonyal.

Sa harap ng mga heckler sa Iloilo, sinunod ni Aquino si Pimentel: nagpasalamat sa mga heckler at pinilit silang ipahiya sa mga tagapakinig sa pagsasabing “Kitang-kita na ng mga taga-Iloilo sino ang tunay na magsusulong ng makabuluhan… na pagbabago.” Pero dinahas pa rin ang mga heckler: itinaboy mula sa pinagtatalumpatian ni Aquino at ayon sa maagang balita sa telebisyon ay may isang nasugatan.

Maraming maituturong dahilan kung bakit halatang nayayanig si Aquino sa mga heckler. Sinamantala ng gobyerno niya ang pagkampi ng dominanteng midya sa pagtutok sa pagkontrol sa opinyong publiko. Kaya laging malinaw ang tema ng propaganda nito: sa ekonomiya, pag-unlad para sa lahat; sa pulitika, daang matuwid; sa ugnayang panlabas, kontra-China; sa mga rebelde, kapayapaan at kaunlaran.

Mahalaga sa lahat ng ito ang pagpapakita ng umano’y malawak na suporta ng publiko at umano’y makitid na hanay ng mga nagpoprotesta. Kahit pa ang totoo, nagbaago na ito dahil sa pagbayo ng iba’t ibang isyu sa gobyernong Aquino — pagiging Pork Barrel King ng pangulo, kriminal na pagpapabaya sa harap ng Yolanda, pagtutulak ng EDCA kahit masama sa bansa, at papatinding kahirapan ng nakakarami.

Isa sa mga nagpayo kay Aquino na kumalma kaugnay ni Mijares ang Philippine Daily Inquirer. Maganda ang paghahambing nito: Bakit mas malupit ang dinanas ni Mijares kumpara sa dinanas ni Maria Theresa Pangilinan, heckler ni Gloria Macapagal-Arroyo na lantad na marahas at korap? Magkaiba kasi ng yugto: malaganap na ang galit kay Arroyo noon, at sumusulak pa lang ang galit kay Aquino ngayon.

Maganda rin ang tanong na inuudyok ng pagkukumpara kay Obama. Bakit nga ba kaya ni Obama at hindi kaya ni Aquino na maging kalmado sa harap ng mga heckler at hindi maging marahas sa kanila? Dahil kaya, taliwas sa US, may kasaysayan ang Pilipinas ng pagpapatalsik sa mga pangulo? Dahil kaya, alam ni Aquino na hudyat na ang harapang pagprotesta at pagbastos sa kanya ng posibleng katapusan?

27 Hunyo 2014

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/06/heckler-skelter/feed/ 0
Armadong Akrostik (1) http://pinoyweekly.org/new/2014/06/armadong-akrostik-1/ http://pinoyweekly.org/new/2014/06/armadong-akrostik-1/#comments Tue, 24 Jun 2014 13:46:45 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=30101 “Any exit from the logic of language might be an entry in a symptomatic dictionary. The alphabetical order of this ample block of knowledge might render a dense lexicon of lucid hallucinations. Beside the bed, a pad lies open to record the meandering of migratory words. In the rapid eye movement of the poet’s night vision, this dictum can be decoded, like the secret acrostic of a lover’s name.”
Sleeping with the Dictionary, Harryette Mullen

*    *     *

Minsan, nabingwit ang curiosity ko ng isang maliit na bahagi sa Florante at Laura ni Francisco Balagtas: ang ikalimang saknong sa “Sa Babasa Nito” na ang sabi:

Ang may tandang letra alinmang talata,
di mo mawatasa’t malalim na wika,
ang mata’y itingin sa dakong ibaba,
buong kahuluga’y mapag-uunawa.

Para sa mga guro at kritiko, simple lang ang ibig sabihin nito. Gustong sabihin ni Balagtas na kung may hindi ka maintindihan sa sinulat niya, tumingin ka lang sa footnote. Tapos.

*     *     *

Pero bakit hindi ako makuntento sa interpretasyong iyon? Dahil gusto kong basahin ang saknong na iyon bilang isang cryptic message. Pansinin ang mga parirala: tandang letra, malalim na wika, ang mata’y itingin sa dakong ibaba, buong kahuluga’y mapang-uunawa.

Ang “dakong ibaba,” para sa akin, ay tumutukoy sa pababang pagbasa ng mga tandang letra. Isang acrostic! Pwede?

*     *     *

Pero kung aling bahagi ng Florante at Laura ang may acrostic, ‘yan ang hindi ko alam. Iiwan ko na ‘yan sa mga gurong magtuturo ng korido ni Balagtas sa ikaapat na markahan sa Baitang 8. Kung may kritikong makulit na makatuklas, pakibulong na lang sa akin.

*     *     *

Ang gusto kong banggitin ay ang pinakasikat na kundiman noong 1896 hanggang 1898. Ito ang Musica del Legitimo Kundiman Procedente del Campo Insurecto (“Musika ng Lehitimong Kundiman na Nanggaling sa mga Naghihimagsik”) ng mga Katipunero. Mas kilala bilang Jocelynang Baliuag, tinawag itong “Kundiman ng Rebolusyon.”

*     *     *

Narito ang kabuuan ng kundiman:

Pinopoong sinta, niring calolowa
Nacacawangis mo’y mabangong sampaga
Dalisay sa linis, dakila sa ganda
Matimyas na bucal ng madlang ligaya.

Edeng maligayang kinaloclocan
Ng galak at tuwang catamis-tamisan
Hada cang maningning na ang matunghaya’y
Masamyong bulaclac agad sumisical.

Pinananaligan niring aking dibdib
Na sa paglalayag sa dagat ng sakit
‘Di mo babayaang malunod sa hapis
Sa pagcabagabag co’y icaw ang sasagip.

Icaw na nga ang lunas sa aking dalita
Tanging magliligtas sa niluha-luha
Bunying binibining sinucuang cusa
Niring catawohang nangayupapa.

Tanggapin ang aking wagas na pag-ibig
Marubdob na ningas na taglay sa dibdib
Sa buhay na ito’y walang nilalangit
Cung hindi ikaw lamang, ilaw niring isip.

At sa cawacasa’y ang kapamanhikan
Tumbasan mo yaring pagsintang dalisay
Alalahanin mong cung ‘di cahabagan
Iyong lalasunin ang aba cong buhay.

*     *     *

Inaawit ang kundimang ito. At kung kukunin ang unang letra ng unang taludtod sa bawat saknong, mabubuo ang PEPITA.

Si Pepita o Josefa Tiongson ay isang magandang binibining taga-Baliuag. Gayunman, hindi isang harana ang Jocelynang Baliuag. Tumutukoy na ito sa Inang Bayang Katagalugan.

*     *     *

Para sa mga nagsasabing ang konsepto ng “Inang Bayang Katagalugan” ay para lang sa mga nakatira sa Tagalog Region, may paliwanag sa atin si Emilio Jacinto.

Sa talababa ng Katipunan nang mga A.N.B – Sa may nasang makisanib sa katipunang ito, ipinaliwanag na ang mga Tagalog ay “lahat ng tumubo sa Sangkapuluang ito, samakatwid, Bisaya man, Iloko man, Kapampangan man, etc. ay Tagalog din.” Ibig sabihin, lahat ng katutubo ng arkipelagong tinatawag ngayong Republika ng Pilipinas o Filipinas.

*     *     *

Wala namang dapat pagtalunan dito dahil pambansa-demokratiko ang rebolusyon ni Bonifacio. Pangunahing layunin nito ang makalaya tayo sa mga kamay ng kolonyalistang Kastila.

*     *     *

Pansinin naman ang tulang “Hiling” ni Franco Remoroso, isa sa mga health worker na pinagbintangang mga miyembro ng New People’s Army at ikinulong noong 2010 (tinaguriang Morong 43):

Marahil ikaw ay nagtataka
At naguguluhan sa iyong nakikita.
Realidad ba o katotohanan
Itong nangyayari sa lipunan?
Api’t dukha walang pagamutan!

Center sa mga kanayunan
Ospital na ang doktor
Nanggagamot sa ibang bayan,
Caregiver na ang pinasukan.
Eto ang masang api’t dukha
Pilit humihingi’t nagmamakaawa.
Center, ospital at nurse na mapagkalinga,
Ibigay bago mapugot ang hininga,
O mapugto ang hininga, bago ibigay
Ng gobyernong hugas-kamay.

Dahil sa prinsipyo’t napangaralan
Aral sa eskuwelahan ay nalimitahan,
Lalong malawak itong lipunan,
Alayan ng serbisyo at paglingkuran.
Wala nang tatamis pa’t sasarap
Ialay ang buhay sa masang mahirap
Na api-apihan at salat.

Makulong man nang matagal at magdusa
Oras ng kalayaan ay laging pag-asa.
Ako’y nangangarap at laging umaasa
Kayo ang magpapalaya at magpapasiya.
Oras ng kalayaan, kayo ang magdidikta!

Isang matalas na tula ang “Hiling” ni Remoroso na naisulat niya habang nasa loob ng kulungan. Pinuna ang malalang kalagayan ng kalusugan sa bansa.

Ngunit kung susuriin, makikita ang kanyang itinatagong mensahe kung babasahin ito pababa: MARIA CONCEPCION DALAWIN MO AKO!

Hindi hiling ang laman ng tula ni Remoroso, kundi isang panawagan na magkaisa ang sambayanan at ialay ang buhay para sa tunay at ganap na kalayaan. Ang hiling ay ang panawagan niya sa kanyang minamahal. Acrostic poem pala ang “Hiling” ni Remoroso! Isang kundiman!

Ituloy natin sa susunod na labas ang pagtalakay! Padayon!

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/06/armadong-akrostik-1/feed/ 0
Ang Hindi Magmahal http://pinoyweekly.org/new/2014/06/ang-hindi-magmahal/ http://pinoyweekly.org/new/2014/06/ang-hindi-magmahal/#comments Fri, 20 Jun 2014 09:40:19 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=29987 Bumanat na naman si Lisandro “Leloy” Claudio, ang anti-Kaliwa at maka-Akbayang akademiko. May nagpadala sa akin ng link ng pinakabagong artikulo niya sa Rappler — na tila naging publikasyon na ng Akbayan dahil may mga artikulo rin nina Sylvia Estrada-Claudio at Joel Rocamora, mga komentarista ng naturang grupo. Ang lahat ng artikulo nila, syempre pa, ay kampi kay Pang. Noynoy Aquino. Sa “CHED is not targeting Filipino language instruction,” sinagot ng batang Claudio ang mga kritisismo sa Commission on Higher Education (CHED) Memo Order No. 20, series of 2013.

Laman ng memo ang mga bagong alituntunin sa General Education sa mga kolehiyo at unibersidad sa bansa. Lumalabas na may sapat na kaalaman — at marahil ay kita rin — si Claudio sa naturang mga alituntunin dahil, batay sa pag-amin niya, siya’y “tumutulong magdisenyo” ng isa sa mga kurso ng CHED sa General Education. Ang sentral na argumento niya: Hindi “tinarget” ng memo ang wikang Filipino dahil inalis man ang pagtuturo nito sa kolehiyo, inilagay naman ito sa sekundaryang edukasyon. Katunayan, aniya, dumami ang mga yunit sa naturang asignatura at kasama nito ang wikang Ingles.

Banggain natin nang direkta ang punto ni Claudio: Tinarget o inatake ng memo ang wikang Filipino. Ang kahit anong aralin, magkaiba ang pagtuturo sa sekundaryang edukasyon at pagtuturo sa kolehiyo. Mahalaga ang pareho, pero may natatanging halaga ang pagtuturo sa kolehiyo. May kakaibang paggagap ang mga estudyante sa kolehiyo sa mga aralin at may ibang epekto ang mga ito sa mga magiging landas nila sa buhay. Ang pag-alis sa pagtuturo sa wikang Filipino sa kolehiyo ay pag-atake rito. At hindi dahilan na kasama naman nito ang wikang Ingles, dahil iba ang pagpapahalaga sa huli sa bansa.

Ano ngayon ang problema? Nasasaling lang ba ang ating nasyunalismo? Na tila irasyunal at sentimental lang para kay Claudio? Higit pa diyan. Ayon mismo sa kanya, “Hindi mauunawaan ang memo ng CHED labas sa konteksto ng K-12.” At ano ang problema sa K-12? Pinapatampok nito ang dalawang tunguhin ng edukasyon sa bansa: ang magprodyus ng una, murang lakas-paggawa at ikalawa, elite na nakapagkolehiyo. Hindi na bago ang pagkakahati, na tinalakay na ng iskolar na si Bienvenido Lumbera sa “Edukasyon para sa Iilan: Kung Bakit Asal-Mayaman si Pedrong Maralita (1972).”

Sa K-12, karamihan sa mga bagong-tapos sa pinalawig na hayskul ay edad 18 — ibig sabihi’y ligal nang magtrabaho. Kaya nga ipinasok na rin sa hayskul ang mga araling teknikal at bokasyunal. Hindi na nila kailangang magkolehiyo — na inirereserba sa mga “seryoso” sa pag-aaral, kayang magbayad sa harap ng pagtataasan ng matrikula at ng pagtakas ng gobyerno sa tungkuling pondohan ang edukasyon. Ang resulta: dagat ng murang lakas-paggawa sa isang banda at elite na nagkolehiyo sa kabila. Mas nakatipid ang mga naghaharing uri sa paglikha ng dalawang grupong pagsasamantalahan nila.

Ano ang problema sa magiging pwesto ng wikang Filipino sa kalagayan ng K-12? Lumalabas na sintomas lamang ito ng mas malalaking usapin. Ang pagkapunta nito, kasama ng wikang Ingles, sa hayskul ay bahagi ng paglikha ng murang lakas-paggawa: kailangang marunong sa komunikasyon sa amo at sumunod sa mga instruksyon sa paggawa, halimbawa. Ang pagkaalis nito sa kolehiyo ay bahagi ng pagkahiwalay ng mga magkokolehiyong elite sa komunikasyon sa nakakaraming Pilipino at karaniwang tao, ng pagkagumon nito sa espesyalisasyon, at ng pagkalulong nito sa sariling sirkulo.

Kung susuriin ang pinag-uugatang pananaw ni Claudio sa edukasyon, lalabas na mababaw na liberal ito: nagpapasya batay sa umano’y mahuhusay o magagandang asignatura. Walang pag-unawa sa pangkalahatang lugar, silbi at oryentasyon ng edukasyon sa bansa para sa mga naghaharing uri. Diyan siya nahulog sa kakaiwas niya sa nasyunalista o makabayang pananaw — na sa Pilipinas ay mahigpit na kaugnay ng pananaw na progresibo o maka-Kaliwa. Hindi lang sa ipinagtanggol niya ang dominanteng tunguhin ng edukasyon sa bansa, naging bahagi na siya ng paglikha nito.

Kaya nga simple lang, para kay Claudio, ang solusyon sa pagkatanggal sa trabaho ng mga guro sa kolehiyo dahil sa K-12: Eh di lumipat sila sa pagtuturo sa hayskul. Kung titingnan sa usapin ng numero ng trabaho at may-trabaho, walang problema sa panukala. Pero sa perspektiba natin bilang bayan, hindi ba’t may problema? Tampok na porma ng neoliberalismo ang denasyunalisasyon, at hindi ba’t nawawalan ng yaman ang bansa sa pagbitiw ng mga guro sa kolehiyo sa kanilang kakayahan at paglipat sa hayskul? Ang kakayahan nila sa pagtuturo sa mga mas abanteng asignatura sa kolehiyo, isusuko.

“Hindi ka iiwasan ng kasaysayan kahit iniiwasan mo ito.” Isa iyan sa mga sikat na islogan ni Fredric Jameson, progresibong intelektwal na Amerikano. Ganito rin siguro ang isang pagsagot kay Claudio kaugnay ng nasyunalismo: Iwasan man niya, ang lakas-paggawa ng mga Pilipino ay pinagsasamantalahan bilang may mga katangiang “Pilipino.” Ang call center na ipinagyayabang ng gobyerno, nakabatay sa umano’y husay sa Ingles at nyutral na accent ng mga Pinoy. Ang elektroniks na numero unong eksport ng bansa ay nakabatay sa umano’y maliliit at malalambot na daliri ng ating kababaihan.

Sabi ng historyador na si Ambeth R. Ocampo, ang nagsabing “Ang hindi magmahal sa kanyang salita / mahigit sa hayop at malansang isda” ay hindi ang bayaning si Jose Rizal. Pwedeng isa raw sa mga makatang sina Herminigildo Cruz o Gabriel Beato Francisco. Anu’t anuman, nagpapakita ang bantog na sipi ng pagkutya at pagmamaliit sa mga Pilipinong hindi nagmamahal sa sariling wika. Kahalintulad siguro ang masasabi sa mga tulad ni Lisandro Claudio: Ang hindi magmahal sa kanyang salita, nagiging kapanig ng pagsasamantala ng iilang naghahari sa lakas-paggawa ng nakakarami sa bansa.

20 Hunyo 2014
]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/06/ang-hindi-magmahal/feed/ 0
Kabisoteng Edukasyon http://pinoyweekly.org/new/2014/06/kabisoteng-edukasyon/ http://pinoyweekly.org/new/2014/06/kabisoteng-edukasyon/#comments Mon, 16 Jun 2014 14:27:49 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=29953 ISANG MALAKING kahangalan, kundi man ganap na katontonhan, ang iginigiit noon pa mang 2003 ng Kagawaran ng Edukasyon na wikang Ingles ang gawing pangunahing wikang panturo sa elementarya pa lamang bilang pag-alinsunod sa balintunang patakaran ng rehimen ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo.  Naalaala tuloy namin ang isang kabanata ng Noli Me Tangere ni Rizal (Mga Suliranin ng Isang Guro).  Sa nasabing kabanata, sa wikang Kastila tinuturuan ang mga bata gayong hindi pa naman sila nakakaintindi ng wikang iyon.  Dahil hindi nila nauunawaan, minimemorya at hindi maipaliwanag  ng mga bata ang kanilang aralin.  Ganito rin nga ang karaniwang nangyayari ngayon sa mga estudyante sa hayskul, kolehiyo at unibersidad sa bansa na dahil sa Ingles nagsipag-aral, at salat sa kakayahan sa banyagang wikang ito, mabilis na nakakalimutan ang sinaulong mga leksiyon kaya nagsisipagtapos na kabisote.

Kaugnay nito,  isang sulat noong nabubuhay pa si Dr. Nemesio E. Prudente, nakilalang makabayan, makatao, progresibong intelektuwal at edukador, at naging Presidente ng Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas, ang tinanggap namin mula sa kanya.  Ayon sa kanya, ang iginigiit na wikang Ingles agad ang gamiting wikang panturo sa elementarya pa lamang ay “sapilitan at pulitikal, hindi nakabatay sa pananaliksik, sa siyensiya ng pagtuturo, at sa mga prinsipyong sikolohikal.”

Niliwanag at binigyang-diin ni Dr. Prudente ang pagtutol niya sa nabanggit na patakaran ng Kagawaran ng Edukasyon sa ilalim ng rehimen ni La Gloria.  Dahil wikang Ingles nga ang ginagamit na panturo sa elementarya pa lamang, napakaliit na porsiyento tuloy ng mga nagsipagtapos sa Grade VI ang pumapasa sa pambansang pagsusulit para matanggap sa mataas na paaralan.  Kinailangan tuloy ipanukala ng diumano’y henyong mga opisyal ng naturang kagawaran ang napakakontrobersiyal na “bridge program” na tandisan nang tinututulan hindi lamang ng mga estudyante kundi maging ng mga guro sa pampublikong mga paaralan.

Unang-una, sa punto ni Dr. Prudente,  “repleksiyon ng mababang kalidad ng pamumuhay sa bansa ang sistema ng edukasyon,” gayundin ng “kolonyal na mentalidad, kainutilan at katiwalian ng mga opisyal ng gobyerno at ng burukrasya.”  Natural, kapos ang badyet para sa edukasyon na niwawaldas pa nga’t kinukurakot ng mga kinauukulan kaya kulang na kulang din sa mga paaralan, mga pasilidad, at may sapat na kakayahang mga guro.  Bukod dito. binigyang-diin niya, “isa sa pinakamalaking problema nga ang wikang ginagamit sa pagtuturo sa elementarya.  Pinipilit ng mga may kaisipang kolonyal na matuto ng pagbasa, matematika at siyensiya ang mga mag-aaral sa pamamagitan ng Ingles, isang dayuhang wikang nagsisimula pa lamang nilang pag-aralan.”

Batay sa mga pagsusuri sa Amerika at Canada, sabi niya, lima hanggang pitong taong ipinaiilalim sa mga programa sa pag-aaral ng wika ang mga estudyante bago maabot ang kahusayang pang-akademiko.  Tinututulan tuloy ng progresibong mga edukador doon na ipailalim sa gayong programa sa loob lamang ng tatlong taon ang migrante o dayuhang mga estudyante bago pahintulutang isabak sa iba’t ibang asignatura.  Dahil tatlong taon nga lamang, at hindi pa ganap na humuhusay sa banyagang wikang Ingles, sarisari ang nagiging problema ng dayuhang mga estudyante — pangwika man o pangkultura.

“Isang malaking kabobohan, samakatuwid, ng mga oplsyal ng edukasyon,” binigyang-diin niya, “na gamitin ang Ingles na  wikang panturo agad sa mga mag-aaral sa elementarya na tinuturuan pa lamang ng Ingles bilang ikalawang wika o ikatlong wika sa mga rehiyong di-Tagalog.”  Sa naturang antas, dapat na wikang Filipino ang gamitin kaagapay ang katutubong diyalekto bagaman,   ayon nga sa kanya, mulang Grade I hanggang Grade VI, dapat ding ituro bilang isang asignatura (subject) ang Ingles tulad din ng wikang Filipino.  Kaya, sa nabanggit na mga grado, sa Filipino dapat ituro ang siyensiya at matematika na maaaring salitan ng katutubong diyalekto sa mga rehiyong di-Tagalog.  Sa hayskul na simulan, sabi niya, ang paggamit sa Ingles bilang wikang panturo (medium of instruction).  Hindi ito nangangahulugang kakaligtaan na ang Ingles, ayon pa rin sa kanya, kaya nga dapat na isa itong asignatura sa lahat ng antas ng pag-aaral mulang elementarya hanggang kolehiyo.

Inihalimbawa ni Dr. Prudente ang sistema edukasyonal ng  Japan, China at Korea na sariling wika ang ginagamit na panturo sa lahat ng asignatura — kabilang ang matematika at siyensiya — at, bunga nito, taun-taon, laging nangunguna sa Silangan at Timogsilangang Asya sa mga pagsusulit ang kanilang mga estudyante at nangungulelat ang mga tinuruan agad sa Ingles gaya ng ating mga estudyante.  Katunayan, binigyang-diin niya,  sa nasabing mga bansa, lumikha pa sila ng mga “calculator” at “computer” na nasa sarili nilang wika bagaman ginagamit din sa kolehiyo  ang nasa wikang Ingles.

Hinahamon niya tuloy, noon pa man, ang mga opisyal ng gobyerno at mga edukador na may kolonyal na mentalidad na magbago ng mga patakaran at paninindigan at huwag igiit na Ingles ang gamiting wikang panturo agad sa elementarya, lalo na nga sa siyensiya at matematika.  Ayon sa kanya, dapat na magtayo ang Kagawaran ng Edukasyon sa ilang piling lugar sa bansa ng tinatawag na “pilot schools” na wikang Filipino — katulong ang katutubong mga diyalekto — ang gagamiting panturo sa mga mag-aaral sa elementarya, lalo na’t sa nabanggit na dalawang araling akademiko.   Batay sa kanyang pagsusuri, tinitiyak niyang magiging mahusay ang resulta nito sa kabuuan.

Habang nasa kani-kanilang sariling wika ang edukasyon ng halos lahat ng bansa sa mundo — Kastila sa Amerika Latina, Pranses sa Pransiya, Ruso sa Rusya, Nippon-Go sa Japan, Fookien at Mandarin sa Tsina, Bahasa Indonesia sa Indonesia, Aleman sa Alemanya, at marami pang halimbawang mababanggit — bukod tangi ngang nasa banyagang wikang Ingles ang sistema ng edukasyon sa ating bansa.  Nagkaroon tuloy ng nakasusukang pakahulugan ang mga elitista’t may kolonyal na kaisipan na “hindi edukado” at “bobo” ang sinumang hindi marunong o mahina sa Ingles at “nasisiraan na ng ulo.” ayon noon sa isang Max Soliven sa isang kolum niya sa Manila Times (Pilipino In, English Out: Are We That Nutty?)  kapag niyakap natin ang sariling wika at pinabayaan ang Ingles.

Ano nga ba ang narating ng edukasyon sa bansang ito sa pamamagitan ng wikang Ingles?  Lumilitaw ngang pababa nang pababa ang kalidad ng edukasyon sa Pilipinas.  Nang suriin ang uri ng mga kolehiyo at unibersidad sa Asya, hindi pa napabilang sa unang 40 ang pangunahing mga pamantasan sa bansa tulad ng Unibersidad ng Pilipinas, Ateneo University, De La Salle at Unibersidad ng Santo Tomas.  Higit na masama, maliwanag na bangkarote ang kasalukuyang edukasyon — sapagkat kinopya nang pira-piraso mula sa edukasyong Amerikano –  kaya, sa kabilang banda,  hindi naman nito matugunan ang pambansang mga pangangailangan at problema para pasukin ang daan ng kaunlaran tungo sa kinakailangang industriyalisasyon.

“Kung susumahin,” ayon kay Dr. Prudente, “ang problema’y nasa sistema at balangkas:  elitista, kolonyal, maka-kapitalista, maka-pribadong mga paaralan.”  Binigyang-diin pa niya na sa dispalinghadong mga patakaran ng gobyerno, “hindi na katakatakang talagang ayaw nilang paunlarin ang kalidad ng pamumuhay ng masang sambayanan kabilang na ang pagkakaloob ng de kalidad na edukasyon.  Pinaglalaruan lamang nila ang mga maralita at iliterado, pinaaasa lamang kung eleksiyon at, pagkatapos, kalilimutan na.”  Ayon tuloy sa kanya, “sa ilalim ng kasalukuyang sistema — at pababa nang pababa pa nga ang kalidad ng edukasyon — halos wala nang pag-asa ang masang makaahon sa kinalulublubang burak, nananatiling nagdaralita, habang namamayagpag sa kayamanan at glorya ang mayayaman.”

Dahil nga sa makadayuhang mga  patakarang pang-edukasyon — bukod sa iba pang larangan — na idinidikdik ng gobyerno, lumilinaw tuloy ang idinidikta noon pa man ng IMF-World Bank at ng mga instrumento ng imperyalismong Amerikano na isapribado ang mga paaralang pampubliko, lalo na ang mga SUC (State Universities and Colleges) sa bansa ngayon upang mapasok ng salanggapang na mga kapitalistang nakabalatkayong edukador na matagal nang nagsisipaglaway sa negosyong edukasyon.  Katunayan, napasok na ng kilalang malalaking negosyante ang larangang ito:  kontrolado na ni Lucio Tan ang UE (University of the East), ni Emilio Sy ang CEU (Centro Escolar University), ni Alfonso Yuchengco ang MIT (Mapua Institute of Technology), at ni Henry Sy ang Asia-Pacific College.

Bukod sa mga nabanggit, puspusan din ang pagsisikap ng ordeng relihiyoso — lalo na mula sa kampo ng Simbahan — sa pagtatayo at pagpapalawak ng kani-kanilang mga paaralang sagad hanggang langit ang matrikula sa lahat ng antas ng edukasyon.  Mulang kindergarten hanggang kolehiyo, sabi nga, walang karapatang mag-aral doon ang anak ng isang Juanang Basa at Pedrong Tigas (ibig sabihin ang mga anak-anak ng karaniwang mga manggagawa, magsasaka’t mangingisda o nabibilang sa hukbo ng mga walang-wala).

Dahil sa ganitong kalakaran, batay sa obserbasyon noon ni Dr. Prudente, hindi nga malayong magsara at isapribado sa malapit na hinaharap ang maraming paaralang pinatatakbo ng gobyerno sa kapinsalaan, higit sa lahat, ng maralitang mga mamamayang walang kakayahang pag-aralin sa mandurugas na pribadong mga paaralang pag-aari ng mga santo-santito at diyus-diyosan sa lipunan.  Sapagkat balintuna’t makadayuhan  pa nga ang mga patakaran ng gobyerno hindi lamang sa larangan ng edukasyon, kundi maging sa iba pang larangan, “lubhang napapanahong sama-samang kumilos,” sabi ni Dr. Prudente, “ang lahat ng makabayan, progresibo at demokratikong mga puwersang nagmamalasakit sa pampublikong edukasyon para sa kapakanan ng masang sambayanan.”  Sa punto niya, “kinakailangang pagtuunan ng pansin at malalim na suriin ang kasalukuyan at hinaharap pang mga problema ng pambayang edukasyon.  Maaaring gawing makabuluhang gabay ang nakaraang kasaysayan nito na hitik ng kapabayaan dahil na rin sa mga elitista at may diwang kolonyal na lantarang kumukontrol sa sistemang pampulitika at pang-ekonomiya ng bansa.”

Sa kabuuan, at sa alinmang punto tingnan at suriin, lubhang napapanahon na ngang baligtarin naman ang sistema — ang wikang Filipino naman ang gawing wikang panturo sa halos lahat ng asignatura tulad nang ginawa, at patuloy na ginagawa, ng mauunlad na mga bansang nagmamahal sa sarili nilang wika at kultura.   Maliwanag, patuloy lamang ibinubulid ng umiiral na elitista at kolonyal na edukasyon ang bansa sa kumunoy ng kamangmangan at kaatrasaduhan.  Panahon na ngang buwagin ito at igiit ang isang edukasyong makabayan, makatao, mapagpalaya at siyentipiko.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/06/kabisoteng-edukasyon/feed/ 0
Mga Amerikanistang Taksil sa Bayan http://pinoyweekly.org/new/2014/06/mga-amerikanistang-taksil-sa-bayan/ http://pinoyweekly.org/new/2014/06/mga-amerikanistang-taksil-sa-bayan/#comments Thu, 12 Jun 2014 06:54:02 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=29875 MATAPOS ideklara ni Hen. Emilio Aguinaldo ang sinasabing kasarinlan ng bansa noong Hunyo 12, 1898 sa balkonahe ng kanyang mansiyon sa Kawit, Kabite — makaraang makalaya sa kolonyalismong Kastila — at nang luminaw ang gahamang layunin ng Amerikang sakupin at pagsamantalahan ang Pilipinas, marami agad ang bumalimbing sa uring ilustrado’t elitista, ipinagkanulo ang kapakanan ng masa, pinagtaksilan ang pambansang soberanya at naging garapalang Amerikanista.

Pinangalagaan ang oportunistang mga interes, humimod agad sa tumbong ng Amerika ang mga ilustradong nakapaligid at nang-uto kay Aguinaldo sa Kongreso ng Malolos, gaya nina Pedro Paterno, Benito Legarda, Pardo de Tavera, Jose Luzuriaga, Cayetano Arellano, Felipe Buencamino, Florentino Torres, Victorino Mapa, Macario Adriatico, at iba pang patuloy na itinuturing na mga “makabayan” at nakabalandra pa nga magpahanggang ngayon ang mga pangalan sa mga kalye, paaralan at pampublikong mga lugar.

Sa kanilang mga pahayag sa Schurman Commission sa panahon ng pananakop ng mga Amerikano, sinalaula nila’t ipinampunas ng paa at puwit ang dignidad ng mga Pilipino at walanghiyang ipinahayag ang labis na pamamanginoon agad sa dayuhang mananakop. Halimbawa, nang tanungin ng Schurman Commission si Arellano kung kaya na ng mga Pilipinong magsarili at pamahalaan ang bansa, tuwirang sinabi ng Kapampangang si Arellano:

“May bahagyang kakayahan ang ilan. Sa ilang lalawigan, halimbawa ang Pampanga, ang mga mamamayan ay may sapat na kaalamang magpalakad ng kanilang pamahalaan ngunit hanggang doon lamang; hindi sila maaaring magsarili.”

Bilang pagsisipsip agad sa mga Amerikano, sinabi naman ni Tavera: “Pagkatatag ng Kapayapaan, lahat ng ating pagpupunyagi ay dapat iukol sa ating pagiging maka-Amerikano; kinakailangang palawakin at gawing panlahat ang kaalaman sa salitang Ingles upang maangkin natin ang kanilang ugali at kabihasnan sapagkat ito lamang ang ating ganap na katubusan.”

Higit na nakasusuka ang sinabi ni Buencamino: “Ako’y isang Amerikano at lahat ng salapi ng Pilipinas sampu ng hangin, liwanag ng araw ay aking ipinalalagay na Amerikano.”

Hindi nasiyahan sa mga pahayag lamang, lubusan silang nakipagsabuwatan sa Pamahalaang Amerikano, nagtatag ng mga partidong lubos na kikilala sa kapangyarihan ng mga Amerikano at, kung maaari, gawin nang isa sa mga estado ng Estados Unidos ang Pilipinas. Ito ang Partido Federal, Partido Conservador at Asociacion de Paz na pinangunahan nina Pedro Paterno, Macario Adriatico, Gregorio Singian, Justo Lukban, Enrique Barredo, Leon Ma. Guerrero, Felipe Buencamino, Rafael Palma, Pascual Poblete, Nazario Constantino, Joaquin Lara at iba pang ilustradong nagsipagtaksil sa masa ngunit, sa kabilang banda, dinakila pa rin ng mga hindi mulat sa tunay na kasaysayan ng bansa bunga ng mga aklat pangkasaysayang sinulat ng mga historyador na nakukubabawan ng utak-kolonyal.

Mga "Amerikanistang taksil" (mula kaliwa): Emilio Aguinaldo, Felipe Buencamino, Jose Luzuriaga, Pedro Paterno, Victoriano Mapa at Florentino Torres.

Mga “Amerikanistang taksil” (mula kaliwa): Emilio Aguinaldo, Felipe Buencamino, Jose Luzuriaga, Pedro Paterno, Victoriano Mapa at Florentino Torres.

Minana ng sumunod na pambansang liderato ang pagiging Amerikanista. Sa panahon lamang nina Quezon, Osmena at Roxas, nagkasunud-sunod ang mapaminsalang mga tratadong pabor lamang sa mga Amerikano, gaya ng Parity Rights, Bell Trade Act, Kasunduang Laurel-Langley, at iba pa. Maging sa sumunod na mga rehimen mulang kay Quirino hanggang kina Marcos, Aquino at Ramos, hitik ang kasaysayan ng bansa sa pagtatraydor ng mga lider-pulitiko sa tunay na pambansang kapakanan. Sa rehimen ni Erap, isinalaksak sa lalamunan ng sambayanan ang kontrobersiyal na VFA (Visiting Forces Agreement) na ginawang tuntungan ngayon ng mga pagsasanay-Balikatan dahil sa walang habas na suporta ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo sa bawat plataporma at teroristang pakana ni Presidente George W. Bush ng Amerika.

Lubusan mang mapinsala ang kapakanan ng bayan at ibenta man ang kinabukasan ng susunod pang mga henerasyon, agad na ipinalulunok sa sambayanan ng pambansang lideratong nakaugaliang maging palagiang tagahimod ng tumbong ng Estados Unidos ang mapandambong at mapang-aliping globalisasyon, liberalisasyon, pribatisasyon, kontraktuwalisasyon, at iba pang maka-Amerikanong programang tuluyang lalamon sa pambansang ekonomiya at tuluyang maglulubog sa bansa sa malaganap na karalitaan.

Hindi na tuloy katakataka, at lohikal na isipin, na iaangkop lamang sa interes ng Amerika ang isinusulong na muling pagbabago sa Konstitusyon ng bansa o Cha-Cha. Malamang kaysa hindi, tuluyan nang ibenta ng mga Amerikanista ang pambansang soberanya at ipagahasang lubusan ang kabuhayang-bansa at, gaya nang iginigiit na noong panahon pa ni Erap, pahihintulutan ang kapitalistang mga Amerikano na makapagmay-ari dito ng mga lupain, makapagpatakbo ng mga serbisyo publiko gaya ng tubig at kuryente, transportasyon at telekomunikasyon, at makapagmay-ari din ng media, mga kolehiyo at unibersidad. Sa maikling salita, buung-buong ipalalamon ng mga Amerikanista ang bansa sa mapambusabos na dayuhang interes.

Pero, sa aba naming palagay, hindi natutulog ang kasaysayan at patuloy na isusumpa ng mulat, makabayan at progresibong mga mamamayan ang mga Amerikanistang taksil sa bayan.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/06/mga-amerikanistang-taksil-sa-bayan/feed/ 4
Kolonyal at Elitistang Edukasyon http://pinoyweekly.org/new/2014/06/kolonyal-at-elitistang-edukasyon/ http://pinoyweekly.org/new/2014/06/kolonyal-at-elitistang-edukasyon/#comments Sun, 08 Jun 2014 09:02:26 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=29843 SAPAGKAT KINOPYA nang pira-piraso mula sa edukasyong Amerikano ang ating edukasyon gayong hindi naman katugma ang ating ekonomiya ng industriyalisadong ekonomiya ng Estados Unidos, hindi nito matugunan hanggang ngayon ang mga pangangailangan ng bansa tungo sa kaunlaran at, sa halip, naging instrumento pa ito ng pang-aaliping pangkaisipan. Higit pang masama, mga korporasyong multi-nasyonal at dayuhang mga interes ang nakikinabang lamang sa talino at lakas-paggawa ng mga nagsisipagtapos sa kolehiyo na hindi naman tinutumbasan ng makatarungang suweldo.

Natural, dahil mga Amerikano ang naggiit ng kasalukuyang edukasyong Pilipino, isinalaksak sa ating utak ang mga pagpapahalagang maka-Amerikano kaya dinadakila natin hindi lamang ang kanilang lahi, wika, kasaysayan at kultura kundi maging ang kanilang mga produkto.  Ikinadena pa ang pambansang liderato, pinanatiling tagahimod ng kuyukot ni Uncle Sam kaya sunud-sunuran sa dikta ng mga diyus-diyosan sa Washington — pampulitika man o pangkabuhayan o anumang mga patakarang pabor lamang sa makasariling interes ng Amerika.

Samantalang umunlad, at patuloy na umuunlad, ang maraming bansa sa daigdig — tulad ng Alemanya, Pransiya, Rusya, Tsina at Japan — hindi sa pamamagitan ng paggamit sa wikang Ingles sa kanilang edukasyon kundi ng kani-kanilang wika, banyagang wikang Ingles pa rin ang nangingibabaw sa ating edukasyon.  Umiiral tuloy, at isang malaking kahangalan, ang elitistang pananaw na “hindi edukado” at itinuturing nang bobo ang hindi mahusay sa lengguwahe ni Uncle Sam gayong ang sukatan ng katalinuhan ay wala sa wikang ginagamit kundi nasa laman ng isip.

Sa larangang pangkultura, ayon nga sa mananalaysay na si Stanley Karnow, lumikha tayo ng mga Pilipinong Elvis Presley, Frank Sinatra, Tom Jones o Michael Jackson, at iba pa.  Nagsulputan ang makabagong mga Donya Victorina ng Noli at Fili ni Rizal — nagpatangos ng ilong, nagpaputi ng kutis, nagpa-blonde ng buhok, nagpalaki ng suso at pabalbal na nagpipilit mag-Ingles kahit mga Pilipino ang kausap.  Kahit sa mga awitin at pelikula, malinaw na hinuhuwad natin ang kultura ng mga Yankee.

Sa halip na isulong ng walang gulugod na pambansang liderato ang siyensiya at teknolohiya tungo sa industriyalisasyon ng bansa, naiiwan tuloy ang Pilipinas sa larangang ito ng mga 50 taon kung ihahambing sa mauunlad na bansa sa Asya at mga 100 taon naman ng industriyalisadong mga bansa sa Kanluran.

Nakakainsulto tuloy na saranggola pa lamang ang kaya nating gawin gayong nagmamanupaktura na ng kanilang mga eroplano ang Tsina, Japan o Korea.  Rebentador lamang at dinamita ang nagagawa natin samantalang bomba atomika ang nalikha ng India.  May “ballistic missile” ang Hilagang Korea, ngunit tayo’y kuwitis pa rin magpahanggang ngayon na hindi pa sumasagitsit paitaas kung minsan.  Kung may “cosmonaut” at “astronaut” ang Rusya at Amerika na nakapaglalakbay sa kalawakan o nakararating sa buwan, mayroon daw naman tayong mga aswang at manananggal.  Samantalang gumagawa at nagbebenta ng mga sasakyan — bus man o kotse — ang Korea at Japan, tagapulot naman tayo ng basurang mga makina at piyesa ng sasakyan upang lagyan ng kaha at maging mga behikulong pamasada.

Kahit sagana ang bansa sa mina ng bakal at asero, hindi pa tayo makagawa ng simpleng pako o karayom at bumibili pa ng lagari, pait, katam at martilyo mula sa ibang mga bansa, o ng iba pang mga produktong puwede namang tayo na ang lumikha.

Ano nga ba ang naidulot sa bansa ng edukasyong Pilipinong kinopya nang pira-piraso sa edukasyong Amerikano?

Malinaw na pinatindi lamang ng edukasyong ito ang kaisipang kolonyal at elitistang pananaw, pinanatiling atrasado ang bansa, at naging pabrika lamang ang pangmayamang mga kolehiyo at unibersidad ng henerasyon ng mga lider na mandurugas, makadayuhan at may kaisipang-alipin, walang pambansang damdamin o malasakit para sa pambansang kapakanan.

Sabagay, gusto namang talaga ng mga bansang industriyalisado — lalo na ng Estados Unidos — na manatiling bitukang agrikultural lamang nila ang Pilipinas, huwag maging industriyalisado, upang palaging umasa sa importasyon at maging tambakan ng sobra nilang mga produkto, lason man o gamot o pagkain, punglo man o baril, eroplano man o tangke.

Kung hinahangad din lamang na umunlad ang bansa at makita kahit anino ng industriyalisasyon, makabubuti marahil na ituwid muna ang ating kasaysayang kolonyal at ganap na wasakin ang balangkas o sistema ng umiiral na edukasyon at lipunan.  Lubhang napapanahon na, sabi nga, na pagsumikapang isulong at pairalin ang isang edukasyong tunay na maka-Pilipino, makatao, makabayan at siyentipiko na makatutugon at angkop sa pambansang mga pangangailangan tungo sa tunay na kaunlaran, kalayaan at kasarinlan.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/06/kolonyal-at-elitistang-edukasyon/feed/ 0
Mga bituin sa kalawakan http://pinoyweekly.org/new/2014/05/mga-bituin-sa-kalawakan/ http://pinoyweekly.org/new/2014/05/mga-bituin-sa-kalawakan/#comments Tue, 27 May 2014 02:13:16 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=29568 Nagpapasalamat ako sa mang-aawit na si Jason Mraz sa maraming magagandang awit niya, lalo na sa kanyang bagong kantang “I Won’t Give Up”. Pinaaalala nito sa mga tagapakinig na tumingala sa kalangitan at pahalagahan ang mga bituin at ang araw (na isa rin namang bituin na sobrang lapit) tulad ng pagpapahalaga na ating ipinapakita sa pinakamamahal sa buhay. Ang kantang ito na siguro ang pinakabagong theme song ngayon, hindi lang ng maraming magkasintahan, kundi pati na rin ng mga aspiring astronomer at astrosoc (astronomical societies).

Makikita natin ang mga bituin sa kalawakan dahil sa taglay nilang liwanag (visible radiation) na binubuga nang magreaksiyon-kemikal at -nukleyar sa loob ng maririkit na bagay sa kalangitan. Ang liwanag na ito, tulad ng iba pang tumatakbong bagay sa ating paligid, ay kumakain ng oras upang marating ang isang lugar (tulad ng mga mata natin) mula sa pinanggalingan nito. Ang liwanag mula sa mga bituin kung gayon ay makikita natin matapos ang mahabang paglalakbay ng liwanag nito bago natin masilayan.

Halimbawa, ang liwanag mula sa bituin na nagngangalang Tau Ceti na 12 light years ang layo ay naglalakbay sa 12 taon bago ito makarating sa ating mundo. Ibig sabihin, anumang pangyayari sa maliwanag na bagay na ito ay hindi natin nalalaman sa loob ng 12 taon. Kung sumabog o maglaho man ang Tau Ceti ngayon, malalaman natin ito 12 taon pa mula ngayon. Ganun din sa araw, ang ating sariling bituin: Hindi natin agad-agad nalalaman ang anumang nagyayari rito. Nakalimutan ko lang kung gaano kalayo ang araw mula sa ating planeta.

Malayo na ang narating ng pag-aaral ng tao sa mga bagay sa kalangitan (heavenly bodies). Dati, akala ng mga tao na ang ating daigdig, ang planetang Earth, ang pinakasentro ng buong sangkalawakan (universe). Ang mga bituin, ang araw, ang buwan, at iba pang bagay sa kalangitan, ay umiikot sa ating mundo. Ang geocentric na pananaw na ito sa daigdig ay binitbit ng kanlurang kabihasnan ng mahigit isang libong taon.

Pinaniwalaan ito ng mga pilosopong Griyego sa pangunguna ni Aristotle. Di-kalaunan, niyakap at pinalaganap naman ito ng Simbahang Katoliko sa Roma patungo sa panahon ng paghahari ng piyudalismo sa Europa. Hanggang ngayon, hindi pa rin buong-buong tinalikuran ng naturang Simbahan ang pananaw na ito. Sa pamamagitan ng masusing obserbasyon at pagtingala sa kalangitan, nakita ng isang astronomo sa Krakow, Poland na mali ang pananaw na ito.

Ang laboratoryo noon ni Nikolas Kopernikus sa Krakow ay isa na ngayong kilalang museo na dinadayo ng mga turista sa lumang lungsod na ito sa bansang Poland. Sa panahon ni Kopernikus noong huling bahagi ng ika-15 na siglo, ang lungsod ay sentro ng isang makapangyarihang kaharian sa Gitnang Europa. Dambuhala ang mga instrumento ni Kopernikus na siyang ginagamit ng astronomo upang mabuo ang kanyang pananaw tungkol sa lugar ng ating mundo sa kalwakan.

Sayang at wala akong kamera noong bumisita ako doon noong 2009, kasama ng iba pang mag-aaral sa European Summer School of Chronobiology sa Jadellonina University. Malamang, inayos na rin ng tagapamahala ng museo ang instrumentong iyon na maaaring sinira noon nang dahan-dahan ng panahon. Gamit ang mga instrumentong iyon, sinubaybayan niya nang ilang taon ang galaw ng araw, buwan, mga bituin, at nga planeta. Batay sa kanyang pagsusulat, nakita niya na ang Earth ay umiikot sa Araw, hindi ang kabaligtarang galaw na siyang pinaniwalaan ni Aristotle at ng Simbahang Katoliko. Ang mga pananaw ni Kopernikus ay sinulat niya sa isang aklat. Ngunit dahil taliwas ito sa pananaw ng Simbahan, hindi siya pinahintulutang ilathala o isapubliko ito. Nang mailabas ang kanyang aklat, pinagbawalan ang mga tao na basahin ito.

Ang panahon ni Kopernikus ang itinuturing ng maraming historian na simula ng pagtubo ng natural science. Hanggang ngayon, hindi pa rin tumutigil sa paglalabas ng maliliit at malalaking tuklas ito. Kalahating milenyo mula kay Kopernikus, ano na ba ang antas ng pag-unawa ng mga astronomo sa buong sangkalawakan? Nitong nakaraang buwan, lumabas ang isang lathalain mula sa grupong BICEP2, na siya ring pangalan ng eksperimento. Dahil hindi basta-basta ang nais patunayan at sukatin ng eksperimentong BICEP2, metikuloso at madetalye ang lathalain na hinati ng grupo sa limang magkakahiwalay na papel. Ang pangunahing resulta ng eksperimento ay tinalakay sa unang papel na may pamagat na “ Detection of B-Mode Polarization at Degree Angular Scales”.

Una itong isinapubliko ng grupo sa website na arXin.org at may reference number na arXiv : 1403.3985. Ang iba pang papel ay nagtatalakay sa iba pang aspekto ng proyekto: ang ikalawang papel ay naglalaman ng detalye ng kondukta ng eksperimento at ng katangian ng data na nakalap; ang ikatlo ay sa paraan ng pagbutingting ng data; ang ikaapat ay sa tinatawag na beam sytematics na hindi ako sigurado kung ano talaga; at ikalaima ay sa ginamit na detektor na ginawa ng California Institute of Technology at Jet Propulsion Laboratory. Ang mayroon lang akong kopya ay ang I at II na mga papel, at dalawang beses ko na rin silang sinusubukang unawain: Hindi po madali itong basahin at sobrang espesyalisado ang dalawang papel na labas na rin sa aking espesyalisayon.

Ang 19-pahinang unang papel (version 2) ay nag-ulat sa naging resulta (findings) ng kanilang taun-taong obserbasyon. Ginawa ito doon sa napakalamig na Antartica sa South Pole, sa isang pasilidad sa Amundsem-Scott South Pole Station. Na ginamit sa iba’t ibang pananaliksik mula pa noong 1958. Doon daw sa South Pole pinaka-“malinis” amg kalangitan: malayo sa liwanag mula sa mga ilaw ng kalunsuran, manipis ang hangin (atmosphere), halos walang pagbabago sa klima ng mahabang panahon, at angkop na angkop ang kilma para sa pagsususlat ng radiation mula sa kalwakan. Inulat ng grupo na binubuo ng 47 na siyentistang nagsulat ng papel (may iba pangalan sa pangalawang papel) mula sa banasang US (40), Canada (4), UK (1), Pransiya (1) at Chile (1) na ang teoryang tinatawag na inflanatory cosmology ay matagumpay na nakakapagpaliwanag sa mga katangian ng radiation na microwave na sumambulat mula sa kalwakan at nasusulat dito sa ating planeta.

Ang radiation na ito na tinatwag ding Cosmic Microwave Background (CMB) na aksidenteng natuklasan noong 1960s ni A.A. Penzias at R.W. Wilson ay pinaniniwalaang resulta ng nangyaring Big Bang. Ang Big Bang ang simula ng sangkalawakan: mula sa mas maliit pa sa atom ay lumobo ito sa lapad na mga 100 bilyong kilometro sa loob ng kalahating milyong taon. Ang napakalakas na liwanag sa sangkalawakan sa yugtong ito ang sinasabing siyang pinagmumulan ng CMB na nasusulat natin sa kasalukuyan, 13.7 bilyong taon pagkatapos ng Big Bang. Sa madaling salita, ang resulta ng pagsususkat ng BICEP2 ay nagbigay ng mas malalim na ebidensiya sa kawastuhan ng teorya sa Big Bang.

Ang Big Bang ay isang mathematical na hula (prediction) mula sa teorya ng general relativity ni Einstein na binuo niya noong 1915. Ang kasalukuyang porma ng teoryang ito ay iyong bersiyon ng 1917 na isinama siyang isa pang bagay na tinatawag na cosmological constant. Sa pamamagitan ng pagbusisi sa equation ni Einstein, natuklasan noong 1922 ng Rusong matematikong si Alexander Alexandrovick Friendmann na ang sangkalawakan na nagsimula sa napakaliit na bagay at dahan-dahang lumaki. Tinawag itong pinakasimula ng sangkatauhan na Big Bang. Taong 1929 naman nang mapansin ng astronomong si Edwin Hubble na ang sangkalawakan ay lumolobo batay sa kanyang obserbasyon sa galaw ng malalayong bituin at galaxy.

Ang matematikong tuklas ni Friedmann at ang eksperimental na natuklasan ni Hubble ay tila nagtugma. Lalo pa itong pinagtibay ng aksidenteng natuklasan ng CMB noong 1965. Ang CMB ang tinuturing na natira sa napakalakas na liwanag na idinulot ng Big Bang. Ang liwanag na iyon ay patuloy pa ring tumatakbo sa kalawakan hanggang ngayon, bagamat nag-iba na itong anyo: ang dating liwanag (visible radiation) ay naging microwave radiation na ngayon. Ang detalyeng katangian ng CMB ang sinulat ng mga sopistikadong kagamitan tulad ng BICEP2. Ang mga obserbasyong nagawa hinggil sa CMB ang lalong nagpatibay sa teoryang umusbong mula sa mga ideya ni Einstein.

Isang katangian ng CMB na lumalabas sa kalkulasyon (mathematical prediction) ng mga matematikong nagtataguyod ng bersiyon ng teoryang GR na mayroong cosmological constant (ito ang 1971 na equation ni Einstien) ay ang pagkakaroon ng tinatawag na polarisasyon ng radiation. Malalaman sa pag-aaral ng elektromagnetikong radiation na ito ay may dalawang component: Electric Field (E) at Magnanetic field (B). Ayon sa teoryang inflationary cosmology, ang bersiyon ng teoryang GR na binanggit, ang polarisasyon ng CMB ay may natatanging katangian na maaaring sukatin upang makumpirma. Ang katangian ng E-mode polarizatiom ay nasukat noong 2002 ng eksperimento ( QAUD, BICEP1, WMAP, QUIET, CAPMAP, CBI, BOOMERANGO3, at MAXIPOL). May isa namang katangian ng B-component ng CMB, ang tinatawag na lamang B-mode polarization, na nasukat kamakailan ng iba pang eksperimento (South Pole Telescope, Polar Bear). Pangalawang Katangian ng B-component ang nasukat ng BICEP2. Ito ang tinatawag na inflamatory graviataional wave B-mode polarization na mas mahirap daw sukatin kaysa sa lensing B-mode. Mas mahina daw ang signal nito. Kumbaga, ang inflamatory B-mode ay signal mula sa mas malayong estasyon ng radyo, kailangan mo ng mas malakas at mas sensitibong antenna ng BICEP2 na nakasagap nito para makumpirmang totoo ang sinasabi sa teorya. Marami pang ibang eksperimento na mas sukatin ito maliban sa BICEP2 (ABS< ACTPOL, CLASS, ground-based telescope; EBEX, SPIDER PIPER balloon experimento) kasama na ang satellite mission ng ESA na Planck.

Kapansin-pansin ang pangunguna ng US sa larangang ito. Ngunit pagdating sa teoretikal na aspekto, tila malaki ang naging papel ng dating Soviet Union—ang karibal ng US sa maraming bagay hanggang sa ito ay malusaw noong unang bahagi ng dekada ’80. Kapansin-pansin ang mga pangalang Ruso sa mga binanggit na reference ng papel ng BICEP2. Maalala na matindi ang naging paligsahan ng dalawang bansang ito sa larangan ng Astronomy simula noong lumipad ang Sputnik I, ang pinakaunang artipisyal na satellite.

Para sa maraming Pilipino at iba pang mamamayan ng mundo, hindi na mahalaga kung sino ang nauuna sa pagtuklas ng katotohanan tungkol sa kalawakan. Ang kaalaman na napupulot natin na tuklas sa ibang bansa ay nariyan sa iba’t ibang lathalaing unti-unti nang nagiging libre na basahin sa Internet. Nasa sa atin na kung paano natin ito gagamitin. May gamit man na material o wala, ang kaalaman tungkol sa kalawakan ay may kakayahang palawakin o palayain ang ating isipan upang mas mapatibay natin ang tamang pananaw sa daigdig.

Tuwing maririnig ko ang kanta ni Jason Mraz ay naaalala ko rin ang kanta ng Asin na “Tuldok”.

(Maliban sa dalawang BICEPZ na papel, nakatulong din sa pagsulat ng artikulong ito ang mga sumusunod na lathalain:

[1] Christopher J. Conselice, The Universe’s Invisible Hand, Scientific American, February 2007

[2] Jon Mosallem, a Curious attraction, Harper’s Magazine, October 2007

[3] Michael D. Lemonick, Let There Be Light, time, September 4, 2006

[4] Roger Penrose, The Rediscovery of Gravity, from the book by Graham Farmelo (ed), It Must Be Beautiful, Granta Books 2003)

Ang makabayang siyentista na si Kim Gargar ay propesor at PhD student sa chronobiology sa University of Groningen sa The Netherlands. Hinuli at ipiniit siya ng 67th Infantry Battalion ng Philippine Army sa akusasyong miyembro siya ng New People’s Army. Kasalukuyang nakapiit si Prop. Gargar sa provincial jail sa Baganga, Davao Oriental batay sa gawa-gawang mga kaso. Para sa karagdagang impormasyon hinggil sa kaso ni Prop. Gargar at sa kampanya para sa pagpapalaya sa kanya, pumunta sa www.freekimgargar.org  at www.facebook.com/freekimgargarnow.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2014/05/mga-bituin-sa-kalawakan/feed/ 0