giniba na
tanghalan ng kahangalan
ng ilusyon at kasinungalingan
nagsara na
beto-beto sa peryahan
itinupi na
telong asul ng karnabal
hangal na mga payaso’y wala na
mala-tipaklong na sirkero’y umalis na
anino ng salamangkero’y di na makita
nasaan na ba sila?
naglakbay ba sa ibang planeta?

nagwakas na karnabal sa tierra pobreza
tsubibo ng panghihilo’y binaklas na
usok na lamang apoy ng buladas
naluoy na bulaklak ng palabas
gabundok ngayon ang basura
tinanggal na banderitas sa kalsada
polyeto’t kartolina sa plasa
retratong dikit-dikit sa kuryente
paskel na binakbak sa pader at poste
kartelon at tarpulinang hinablot ng masa
ginawang piring sa mata ng dinding
ginawang trapal sa bintanang nakanganga
naging palda ng barungbarong at dampa
o naging salawal at panty kung katsa
ng gusgusing mga hijo y hija de puta
sa nakadipa’t nagsalabat na eskinita.

namalikmata bata-batalyong masa
sa nagdaang pista sa tierra pobreza
muling isinakay sa hangin ang pangarap
pinalipad sa balumbon ng alapaap
pilit na inahalik sa maputlang buwan
at baka marinig na ng diyos ni abraham
kukumutan na kaya sila ng kaluwalhatian?
ilang ulit na silang naglitanya
tuwing pista sa tierra pobreza
ilang ulit na silang lumunok ng ostiya
nagrosaryo’t nagnobena
ilang ulit na silang sumawsaw sa agua bendita
ilang ulit na silang naghosana
para makalaya sa hirap at dusa.

talagang ganyan sa tierra pobreza
tuwing pista lamang sinusuyo’t inaaliw ang masa
huwag nang asahan ang laksang ligaya
pagkatapos ng multi-bilyong pisong pista
balik-pasada sa gubat ng mga kalsada
kampon ng mga johnny pantera
balik banat-buto manggagawa sa pabrika
balik-araro sa bukid na di kanya
hukbo ng mga magsasaka
balik-hawan ng damo, balik-tabas ng tubo
sa malawak na asyenda ang laksang sakada
balik-sagwan sa dibdib ng dagat
mangingisdang dilim at lamig ang yakap
isang kilong bigas, isang latang sardinas
listahan ng isang kilometrong utang
iaalay sa pamilyang naghihintay.

nasaan na
mga payaso’t sirkero’t salamangkero
matapos pista’t karnabal sa tierra pobreza?
nagdaraos naman sila ng sariling pista
sa mansiyon ng saya’t ligaya
nagpapakalunod sa pawis at dugo ng masa
nginangasab tiyan at dibdib ng bayan
sa mesa ng pribilehiyo’t kapangyarihan
kailan naman kaya, o diyos ni abraham,
aataduhin kanilang mga katawan
ng mga biktima ng kanilang panlilinlang?
kailan magdaraos ng sariling pista
sa tierra pobreza
mga alipin ng pagsasamantala?

Wala namang debate sa puntong libre ang pagkakaroon ng account sa social media. Pero kailangan nating malaman ang datos tungkol sa kasalukuyang naaabot ng Internet. Sa ngayon, ang Internet penetration rate sa Pilipinas ay 32.4 porsiyento lamang, ayon sa website na Internet World Stats (internetworldstats.com). Kung gagamitin ang datos mula sa Commission on Elections (Comelec) noong nakaraang halalan (Mayo 10, 2010), lumalabas na ang bilang ng mga rehistradong botante ay 50.9 milyon (bagama’t ang aktwal na bumoto ay 38.2 milyon o 75 porsiyento ng kabuuan).

Ano ang ibig sabihin ng mga datos na ito? Ang potensiyal na naaabot na mga botante sa pamamagitan ng Internet ay 16.5 milyon. At kung mauulit ang 75 porsiyentong voter turnout tatlong taon na ang nakalipas, 12.4 milyon sa kanila ay baka aktwal na boboto.

Batay sa resulta ng senatorial election noong 2010, kailangan ng mahigit siyam na milyong boto para siguradong makapasok sa tinaguriang Magic 12. Kahit na sabihing marami-raming botante ang naaabot sa pamamagitan ng Internet, hindi dapat na umasa lamang sa Internet ang isang senatorial candidate. Malinaw kasing limitado pa rin ang naaabot nito.

Para naman sa mga lokal na kandidato, malaking bagay ang social media kung mataas ang Internet penetration rate sa nasasakupang lugar, tulad ng kalunsuran. Pero kung ang lugar ay hindi mauunlad na lugar, lalo na ang mga hindi inaabot ng elektrisidad, hindi masyadong kapaki-pakinabang ang pagtutok sa social media.

Kung pag-uusapan ang Facebook na masasabing pinakasikat na social networking site sa buong mundo (batay sa global traffic rank nito sa Alexa [alexa.com]), kailangang maging maingat sa pagsusuri ng datos sa bilang ng Facebook users sa Pilipinas. Madali kasing maengganyo sa katotohanang ang ating bansa ang ikawalong may pinakamaraming gumagamit nito sa buong mundo, ayon sa datos ng Social Bakers (socialbakers.com). Kahit na mahigit 30 milyon ng Facebook users ay nasa Pilipinas, ang isang indibidwal ay posibleng may dalawa o higit pang account. At sa konteksto ng halalan, kailangang tandaang baka menor de edad ang account holder kaya hindi siya makakaboto. Puwede pa ngang idagdag na ang isang Facebook user sa Pilipinas ay baka dayuhan. Marami pang pasubaling pumapasok sa isip, pati na ang posibilidad na patay na ang account holder at hindi na naasikaso ang pagtatanggal sa account niya.

Ang pagkakaroon ng kritikal at praktikal na pagtingin sa social media at Internet ay magbubunga ng iisang disposisyon – hindi dapat kalimutan ang tinaguriang old media. Nananatili pa rin ang impluwensiya’t bentahe ng print, radyo at telebisyon. Para maipalaganap ang mensahe sa publiko, lubhang kailangan ang lahat ng midya at hindi lang dapat umasa sa isa. Sa kaso ng social media, malaking bagay ang pagiging viral ng isang impormasyon para lumaganap. Kung marami kasing social media user ang nagpapakalat ng impormasyon sa pamamagitan, halimbawa, ng sharing (sa kaso ng Facebook) at retweeting (sa kaso ng Twitter), mas lumalaki ang posibilidad na magiging bahagi ito ng balita sa iba pang midya, lalo na sa telebisyon.

Kahit sa panahon ng new media kung saan bahagi ang Internet, hindi hamak na mas makapangyarihan at mas maimpluwensiya pa rin ang telebisyon. Lumalabas sa mga pag-aaral ng Pulse Asia na ang telebisyon, kumpara sa iba pang midya, ay tinitingnan ng publiko na mas mataas ang kredibilidad at mas mapagpasya sa pagpili ng kandidato sa panahon ng eleksiyon. Hindi tuloy nakakagulat na mas tinututukan ng maraming kandidato ang paggawa ng mga patalastas sa telebisyon. Kahit na magastos ang pagbili ng airtime sa telebisyon (lalo na sa mga nangungunang broadcast network), ang mayayamang kandidato at partido ay handang magpaluwal ng malaking pera para lang makaabot sa masa.

Para sa mga kandidatong may limitadong rekurso, siyempre’y hindi kaya ang paulit-ulit na pag-eere ng patalastas sa telebisyon. Dito nagiging kapaki-pakinabang ang social media para sa file-sharing (tulad ng Scribd at Issuu), photo-sharing (tulad ng Instagram, Flickr at Picasa), video-sharing (tulad ng YouTube at Vimeo), micro-blogging (tulad ng Twitter at Plurk) at pangkalahatang kombinasyon (tulad ng Facebook at Google+). Dahil sa convergence na nangyayari sa new media, kapansin-pansin din ang katangiang social media sa mga blogging platform tulad ng Tumblr at WordPress. Depende sa pangangailangan ng mga kandidato, maaari nilang gamitin ang lahat o ilan lang sa mga ito.

Pero dahil ang mga walang-perang kandidato ay nakakasabayan din ang mga may-perang katunggali sa social media, kapansin-pansin pa rin ang disbentahe lalo na’t nakakaya ng mayayamang kandidato ang paggamit ng premium services ng social media tulad ng sponsored posts. Dahil sa sitwasyong ito, nagkakaroon ng tendensiyang mas tumaas ang visibility ng mga kandidato’t partidong handang magbayad sa social media. Pero tulad ng paulit-ulit na patalastas sa ibang midya, nariyan pa rin ang posibilidad na magmukhang “epal” ang isang kandidatong paulit-ulit na ibinabalandra ang patalastas sa social media. Sa madaling salita, ang malaking presensiya sa social media (lalo na’t alam ng publiko na ito ay may bayad) ay hindi garantiya ng suporta mula sa online audience.

Ito ang magpapaliwanag sa sitwasyong ang resulta ng mga survey ng Pulse Asia at Social Weather Stations (SWS) tungkol sa mga posibleng manalo sa senatorial election ay kakaiba sa online polls na isinasagawa ng iba’t ibang grupo, kasama na ang mga organisasyong pang-midya. Kapansin-pansing ang ilang nangunguna sa online polls ay wala sa top 12 ng Pulse Asia at SWS. Kahit na puwede mong batikusin ang metodolohiya ng online polls at sabihing may “army of trolls” ang ilang kandidato, hindi pa rin natin maisasantabi ang sentimyento sa labas ng diumanong popular na opinyon ng mga Pilipino. Kahit na sabihing nasa minorya lamang ang online users kumpara sa kabuuang populasyon ng Pilipinas, kailangan pa ring malalimang pag-aralan ang kanilang saloobin.

Dahil bagong larangan ang paggamit ng social media para sa eleksiyon, marami pang dapat matutuhan lalo na’t pabago-bago hindi lang ang interface ng ilang social networking sites kundi ang katangian ng paggamit nito. Kung ang Twitter noon, halimbawa, ay ginagamit lamang sa pagpapadala ng maiikling tweets, ngayon ay puwede nang mag-embed ng mga larawan at bidyo. Gayundin ang kaso sa Flickr na kilalang photo-sharing site pero ngayon ay posible nang paglagyan din ng bidyo.

Madaling sabihing dapat na patuloy na pag-aralan ng mga kandidato’t partido ang social media. Bagama’t malinaw na ginagawa ito ng mga may limitadong rekurso, ang mga may-perang kandidato’t partido naman ay kayang magbayad na lamang ng mga eksperto para gawin ang sa tingin nila’y nararapat para mapahusay pa ang kampanya.

Malinaw na ang kampanya ng mga kandidato sa darating na eleksiyon ay hindi kakaiba sa mga nakaraan. Patuloy pa rin ang pangingibabaw ng mga may pera, kahit sa larangan ng social media. Magiging garantiya ba ito ng kanilang pagkapanalo? Abangan.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

Brillantes is just making the legal motions of complying with Sec. 14 of RA 9369 – compelled as he was after AES Watch individual members and other eminent voters filed a Petition against Comelec through the GPH with the UN Human Rights Committee on May 3; and on the same day, reelectionist Sen. Gordon filed a mandamus against Comelec before the SC on the source code issue.

We have demanded from Mr. Brillantes to reveal the terms and conditions that defined the negotiation with Dominion (brokered by the Comelec chairman himself), like, how much in taxpayers’ money was paid yet again? More importantly, is this move in effect paving the way for the Dominion to be the dominant player in the 2016 automated elections (Smartmatic phasing out because of its bungling)? Smartmatic’s Cesar Flores had revealed in a recent JCOC hearing that Dominion wanted to take over the Philippine market in election automation.

 Prof. Bobby Tuazon
UP Manila professor
AES Watch co-convenor

Pa-kontrobersyal rin ang pagkawala ng kuryente. Mismong press conference ni Pang. Noynoy Aquino ang tinamaan. “Ito ang unang beses na nangyari ito sa ganito ka-lawak,” sabi ni Cynthia Alabanza, tagapagsalita ng National Grid Corporation of the Philippines. Sa mismong bungad ng Philippine Daily Inquirer, lumabas ang salitang “No-El” o no-elections dahil sa no electricity – na itinanggi ng Malakanyang.

Kung matatandaan, may ganitong mga pangamba rin sa unang eleksyong automated sa bansa, sa eleksyong 2010: pwedeng pumalpak ang mga PCOS Machines, mawalan ng kuryente, at iba pa. Pero ang nangyari, natuloy ang eleksyon at bilangan. Bandang gabi, may resulta nang inaanunsyo sa midya. Marami ang nagbulalas ng buntong-hininga ng ginhawa. May “sigh of relief” effect sa madla. Demokrasya!

Ang hindi nakwestyon: ang mismong eleksyong automated. Sa eleksyong 2010, walang sistema para sa beripikasyon – kung ang ibinoto ng isang tao ang siyang binilang ng kompyuter at ang siyang nabilang hanggang sa pambansang antas. Bumoto ka at inihulog mo ang balota sa PCOS Machines, iyan ang tiyak. Pero kung ano ang nangyari sa boto mo pagkatapos, kung nabilang o hindi, hindi iyan tiyak.

Ganito pa rin ang naghihintay sa sambayanang Pilipino sa Mayo 13. Kahit ang naging kontrobersyal na source code, na siyang nagtatakda ng gagawin ng mga kompyuter sa bilangan, ay pagkatapos pa ng eleksyon masusuri ng iba’t ibang panig. Pakitang-tao sa mga nakakaalam at panloloko sa mga hindi nakakaalam ang pagpapakita rito sa midya ni Sixto Brillantes, Jr., hepe ng Commission on Elections.

Ang problema, kahit masuri ang source code, walang sistema ng beripikasyon ng boto sa iba’t ibang lebel. Hanggang nitong huli, batbat ng problema ang pagbilang ng mga PCOS Machines sa batayang antas. Paano pa sa mga susunod na lebel hanggang pambansa? Mauulit ba ang nangyari noong eleksyong 2010, na ang mga tagabantay ng anomalya ay naging tagaulit na lang ng bilang na inanunsyo ng Comelec?

Malayo ang eleksyong automated ng Venezuela dulot ni Hugo Chavez: “Mamarkahan ng mga botante ang napili sa pagpindot sa isang touch screen sa kompyuter, na magpi-print ng resibo ng boto. Ite-tsek ng botante ang resibo at ihuhulog sa lagayan ng balota. Pagkatapos ng botohan, random na pipiliin ang 53% ng mga makina at ikukumpara ang resulta sa papel, sa harap ng mga saksi ng lahat ng panig.”

Tanggapin natin ang katotohanan: Pwedeng maging instrumento ng malawakang pandaraya ang eleksyong automated. Hindi tayo pwedeng sumandig nang wagas sa ating pagtitiwala sa teknolohiya dahil instrumento lang ito ng mga taong pwedeng matapat o madaya. Pwede nating sangguniin ang mga sarbey, pero iba pa rin sa mga ito ang eleksyon, na dapat may sariling sistema ng beripikasyon.

Magkaka-brownout kaya sa eleksyon? Mahalaga sa mga naghahari na kapani-paniwala sa madla ang prosesong tangi nilang batayan para sabihing demokrasya ang umiiral sa bansa. Sa kasaysayan, kahit pinapanatili nilang kapani-paniwala ang eleksyon, tuluy-tuloy sila sa pandaraya rito. Iyan ang naibibigay ng eleksyong automated sa kanila: makakapaglunsad sila ng pandarayang kapani-paniwala sa madla.

09 Mayo 2013

Tulad din sa ibang migrante, kadugtong daw ng aking bituka kayo. Kaya naman umaapela ako sa inyo, mga mahal ko sa buhay, na ikunsidera ang kalagayan ng mga nasa abroad pagtapak n’yo sa mga presinto.

Hindi na kayo bago sa mga kuwento ng mga migrante na hindi lang mula sa akin kundi sa mismong karanasan n’yo na rin.

Batid n’yo na na hindi ang masasayang mukha sa Facebook, mga pose sa magagandang lugar, o ang pagkain sa McDonald’s o KFC (na sa atin dyan ay isa nang okasyon) ang pang-araw-araw na buhay ng mga nasa abroad.

Alam n’yo rin kung paano mamroblema ang isang OFW para makapagpadala ng sapat para sa tuition, upa sa bahay, tubig, kuryente  at pang-araw-araw na gastos. Alam n’yo rin kung paano sila mahilo sa paghahanap ng ekstrang pera – kahit pa mangutang – kapag may emergency na dapat tugunan d’yan.

Alam n’yo rin marahil na parang laging nasa bingit ng alanganin ang trabaho ng isang migrante. Alam n’yo rin kung paano sila ma-homesick. Ilang beses na rin nga ba tayong nag-iyakan sa telepono at internet?

Higit sa lahat, alam n’yo rin kung gaano na namin kagusto na maka-uwi ng tuluyan. ‘Yun bang wala nang mag-aalala kung may aalis pa sa pamilya para lang mabuhay?

Alam n’yo ito, kaya sana isipin n’yo ako, kaming mga migrante, kapag kayo ay bumoto.

Huwag sana kayong mabulag sa kung sino ang sikat na ang pangalan. Huwag din sana kayong magpaloko sa nagpapanggap na progresibo. Huwag din kayong malito na dahil lamang may kadugtong na “OFW” sa pangalan ay tunay ngang kami na ang pagsisilbihan.

Ilang araw na lang ay kayo na ang mamimili.

Migrante Party-list sa Kongreso at si Teddy Casiño naman sa Senado ang pinili ko.

Sana kayo rin.

musika mo’y minamahal ko
mga tunog ng tambol
sa maitim, nananangis na gabi
umaatungal na ritmo
ng mga putok ng baril
sa labirinto ng kaisipan ko
hitik sa sumisikdong kadensang
humahagupit na lintik sa gulugod ko
naglulundo sa dagundong
ng sumabog na mga bombang
nanunuot sa kaluluwa at pandinig ko.

musika mo’y minamahal ko
dumadagok sa pandama ko
ginigising ako nang husto
pinaluluwang mga mata at ilong ko
at nginangatngat himaymay ng puso ko
humihimig ito ng mga notang mapanghimagsik
sa dugong dumadaloy sa aking mga ugat
pinupuno kalis ng katauhan ko
ng mainit na agos ng rumaragasang mithiin
para sa akin at sa iyo
para sa namimighati nating mga supling
sa ilalim ng ginintuan, di madakmang araw
upang, sa wakas,
mabulas na mamukadkad magpakailanman
kinandiling pula, pulang mga rosas
sa hardin ng walanghanggang pangarap.

musika mo’y minamahal ko
pinag-aalab nito himaymay ng laman ko
para sinlakas ng kulog na murahin, durugin
nananakmal, mapaminsalang mga diyus-diyosan
nililinis nito ang kaluluwa ko
upang siilin ng halik
buong timyas na yakapin sagradong mga adhikain
pinatatalas nito ang paningin ko
upang makita nakasusulukasok
na mga kabalintunaan sa lipunan
at nagnanana nitong mga pigsa
at nagdaralitang buhay ng masa.

musika mo’y minamahal ko
ipinaririnig nito sa akin tagulaylay
ng uring dayukdok at alipin
lirika nito’y kumukulo sa pagaspas ng amihan
itinataboy itim na balumbon ng mga ulap
sa papawirin ng kawalang-pag-asa
koro nito’y hitik sa alimura
tinatagpas ng matatalim na mga salita
ulo ng iilang hari-harian
sa nabubulok, nangangalingasaw na palasyo
ng abusadong mga hari’t senturyon
ng kasakiman at inhustisya.

musika mo’y minamahal ko
lagi’t laging pumapailanlang
mga nota ng naghuhumindig na pag-asa
mga lirika ng patuloy na pakikibaka
ng inaaliping sambayanang masa
silang itinanikala ng luha’t dalamhati
sa lupaing binaog, kahabag-habag kong bayan…
sa la tierra pobreza ng di matingkalang dusa
at himlayang lagi ng araw-gabi kong mga pangarap
oo, musika mo’y minamahal ko
dahil sa naglalagablab, mapagpalaya
at rebolusyonaryo nitong lirika!

Nangangampanya naman ako. Noon ngang kasal ng kapatid ko, inikot ko ang mga mesa sa restawran para magpakilala na kuya ng ikinasal at manawagan ng pagboto sa manok ko sa Senado. Hindi ko nga lang naihabol sa pagsasalita ko sa graduation party ng pamangkin ko, kaya ite-text ko na lang ang mga dumalo.

Pero iba rin kasi talaga kapag sa bahay magdidikit. May pagka-personal, parang itinataya mo sa kandidato ang pagkatao mo, sa mata ng mga kapit-bahay mo. Ibang klaseng kandidato rin kasi si Teddy: tipong pinapaniwalaan mo kaya ikinakampanya mo. Hindi iyung gusto lang ng kamag-anak mo o kaya may bayad.

Napaisip tuloy ako: Ilang taon na rin ba akong bilib kay Teddy? Mula pa siguro sa maagang bahagi ng pagiging aktibista ko, noong pangkalahatang kalihim pa lang siya ng Bagong Alyansang Makabayan. Lagi naming pinapakinggan ang mga pahayag at pagsusuri niya, lalo na noong pinapatalsik si Joseph Estrada.

Mahusay kasing magsalita si Teddy. Parang maipagmamalaki mong kasama ka sa rali o aktibista ka kapag siya ang nagpapaliwanag. Alam niya ang salimuot ng maraming isyu, at nagagawan niya ng paraan na mapasimple ang paliwanag sa mga ito – nang may kasamang katatawanan at, madalas, galit na makatwiran.

Kahit sa mga tumatakbong senador ngayon, sino ang may kakayahang magpaliwanag ng pribatisasyon ng kuryente gaya ni Teddy? Ng operasyon ng kartel sa langis? Kung bakit nararapat at kayang ibigay ang makabuluhang dagdag-sahod? Kung bakit kontra-magsasaka ang batas ngayon sa reporma sa lupa?

Sa dulo, mahusay si Teddy dahil aktibista siya. Ibig sabihin, inilaan niya ang buhay niya sa pagsusulong ng kapakanan ng nakakaraming mahirap sa lipunan. Pwedeng hindi sang-ayon ang iba sa mga tindig niya, pero pinag-isipan ang mga ito para tiyaking matapat sa interes ng mahihirap at mga Pilipino.

Kung ang mga sarbey ang papaniwalaan, malayo si Teddy sa Top 12. Maraming dahilan para diyan, pangunahin ang kawalan niya ng yaman at makinarya tulad ng malalaking pulitiko. Pero ewan ko, hindi ako nagsasara na maaaring magkaroon ng sorpresa sa resulta ng eleksyon – panalo o malapit sa panalo.

Anu’t anuman, sa tingin ko, walang talo sa pagkakampanya kay Teddy. Inihahain natin sa publiko ang isa sa pinakamahuhusay na aktibista. Binibigyan natin sila ng pagpipilian labas sa bulok na pulitika sa bansa. Inilalapit natin ang mga panawagan ng mahihirap sa ating lipunan at ang mga panawagang makabayan.

Nakita ko ang kabulukan ng pulitika sa bansa nang suportahan ko noon si Miriam Defensor-Santiago sa pagkapangulo. Nakatulong din sa pagkamulat ni Teddy ang pagsuporta noon kay Cory Aquino. Tiyak, maraming mamumulat kung ang kandidatong mapapalapit sa kanila ay si Teddy Casiño na mismo.

Ang plano ko, ite-text ko ang mga kapwa-aktibista at kaibigan dito sa barangay. Baka pwedeng maglaan kami ng isa o ilang araw para ikampanya si Teddy. Walang humpay na pagbabahay-bahay ng mga tagasuportang may dedikasyon at paliwanag na mahusay. Mayroon ba ang iba niyan? Teddy sa tagumpay!

05 Mayo 2013

Mr. Lacierda, passé na po pala ang national industrialization? Nasaan na po ang pagawaan natin ng hydrochloric acid, sodium hydroxide, sulfuric acid, at iba pang mahahalagang kemikal pang-industriya? Kasi kailangan po talaga natin ng mga kemikal na ito para sa maraming prosesong pang-industriya. Siguro po’y alam n’yo naman na ang hydrochloric acid o HCl, na mas kilala bilang muriatic acid, ay ginagamit na panlinis ng kubeta. Pero maliitang gamit lang po iyan ng HCl. Ginagamit din po ang HCl bilang pantanggal ng dumi o kalawang sa bakal bago ito dumaan sa iba pang prosesong dapat nitong daanan para ito ay mas tumibay. Mahalaga rin ang HCl sa paggawa ng iba’t ibang klase ng organic at inorganic compounds na ginagamit sa paggawa ng samu’t saring mga bagay na ginagamit natin sa pang-araw-araw na buhay.

‘Yung sodium hydroxide o NaOH po ay alam n’yo naman siguro na mahalaga sa pagawa ng sabon na ginagamit sa napakadaming aspekto ng buhay ng mga Pilipino. Yung sulfuric acid o H2SO4 naman ay sentral na kemikal sa mga baterya ng mga kotse maliban pa sa iba pang gamit nito.

Andami pa pong industrial chemicals na kailangan nating magkaroon ng pagawaan. Kayang-kaya po nating gumawa ng mga kemikal na ito mula sa likas-yaman na makikita sa ating sariling bansa, ngunit bakit po tayo nakaasa na lang palagi sa pagbili nito sa ibang bansa? Ang ibig n’yo po bang sabihin na passé na ang national industrialization ay gusto n’yo lang na umaasa tayo palagi sa ibang bansa? Ayaw n’yo po bang maging self-reliant tayo?

Kung paano po ginagawa ang mga kemikal na ito at kung anu-ano pang mga kemikal ang kailangan ng isang maunlad na bansa, tanungin n’yo lang po ang napakaraming chemical engineering graduates natin na walang angkop na trabahong naghihintay sa kanila dito sa bansa natin dahil po hanggang ngayon ay hindi pa rin nangyayari ang national industrialization na pinapanawagan na ng makabayang mga Pilipino noon pa mang 1960s.

Kung passé na po ang national industrialization, bakit po andaming mga siyentista at inhinyero sa ating bansa ang walang mahanap na trabaho sa ating bansa? Bakit hindi na lang po tayo magtayo ng sarili nating mga pabrika ng mga mahahalagang produkto na ginagamit natin mula sa hilaw na materyales na nasa ating bansa rin makikita? Hindi po ba mas madaming malilikhang trabaho kung magtatayo tayo mismo ng pabrika imbes na bumili na lang ng finished products sa ibang bansa? Bakit po ninyo mas gusto palabasin ng bansa ang ating mga kababayan para maghanap ng trabaho sa ibang bansa? Di po ba mas maganda kung dito sila nagtatrabaho para hindi sila malayo sa mga pamilya nila?

Nasaan na rin po ang pagawaan natin ng bakal? Alam n’yo naman po kung gaano kahalaga ang bakal sa isang industriyalisadong bansa. Kung walang mga bakal, wala pong mga matatayog na gusali. Maliban pa d’yan, bakal din po ang ginagamit sa mga makina at motor. Nasaan na po ang pagawaan natin ng mga makina at motor? Pati po mga kalabaw natin nagtataka rin siguro sa sinabi po ninyo kasi antagal na po nilang naghihintay ng mga traktorang gawa sa bakal para makapagpahinga na po sila. Kung may industriyalisasyon na po sa ating bansa, bakit po natin binebenta ang mga iron ore natin sa ibang bansa imbes na iproseso natin para tayo ang makinabang?

Siguro po alam ninyo na ang Pilipinas ang pang-apat sa mga bansang may pinakamaraming reserbang copper sa ilalim ng lupa. Bakit po natin binebenta ng mura ang ating copper ores sa ibang bansa imbes na tayo na ang mag-purify nito at gawin itong mga produktong tayo din ang gagamit? Nasaan na po ang pagawaan natin ng copper wires para sana madaluyan ng kuryente papunta po sa pinakasulok na barangay? Pati po mga kababayan nating katutubo at ibang nakatira sa kanayunan ay nagtataka din sa sinabi ninyo samantalang wala pa ring kuryente sa kanilang mga lugar.

At bakit ang mura po ng benta natin ng ating mga yamang-mineral kapalit ng pagkakalbo ng ating mga kagubatan, pagkaubos ng ating kabundukan, at pagkawasak ng ating kapaligiran? Ang ibig sabihin n’yo po ba ng pagsabing passé na ang national industrialization ay hayaan lang nating ang mga dayuhan at malalaking negosyante lang ang nakikinabang sa ating likas-yaman at tayo ang magdudusa sa pagkasira ng ating kalikasan dulot ng kanilang paghigop nito?

Mr. Lacierda,  kung passé na po ang national industrialization, ano po ba ang makabagong solusyon ninyo sa lumalalang krisis pang-ekonomiya sa ating bansa?

di buwan ng mga bulaklak ang mayo
o prusisyon ng malanding reyna elena
di rin ito panahon ng maringyang pista
para sa kung sinu-sinong santo’t santa
buwan ito ng pagtitigis ng dugo
ng mga crisanto evangelista
ng partido obrerong marxista
paghihimagsik ito ng mga crispin beltran
ng maalab na kilusang mayo uno
oo, pagbaha ito ng mga pulang bandila
ng inaaliping uring manggagawa
ito’y pagdagundong ng libu-libong mga paa
sa umaalong kalsada ng mendiola
ito’y pag-ilanlang sa hangin
ng sumisingasing na “internationale”
ito’y buwang dinamitang sasambulat
himagsik ng nakatikom na mga kamao
ilululan sa nilalagnat na hangin
natipong ngitngit ng mga ama
umalagwang hagulhol ng mga ina
daing ng napilipit na mga bituka
ngunit marinig kaya ng mga panginoon ng dusa
dalamhati ng lahi at uring dinusta?

oo, mayo’y di buwan ng mga bulaklak
deka-dekada nang pagdidilig ito ng luha
sa matimyas na hangaring manariwa
binansot-naluoy na mga pag-asa
ito’y buwan ng di matapos na pakikibaka
laban sa uring mapagsamantala
at mga basalyos ng inhustisya
ito’y pagpapatibay ng hanay
para sa pusikit na gabi ng paglalamay
ito’y pagkakawit-bisig
ng uring busabos at dayukdok
hanggang tahakin ang bundok
at isumbong sa mga punglo
tagulaylay ng utak na kumukulo
dignidad ng uri’y gagawing palaso
itutudla sa balighong puso
ng mga diyus-diyosang walang niyayakap
kundi bundat na baul ng pilak
walang nakikita kundi alindog ng ginto
at ni ayaw dinggin ang tibok ng puso
ng uring dinusta’t nilamon ang laman
nilagok ang dugo’t nginasab ang tiyan.

oo, di nga buwan
ng mga bulaklak ang mayo
ito’y pagsalunga
sa madugong kalbaryo
at sa ati’y ” wala nang mawawala
kundi tanikala!”

—Rogelio L. Ordonez—
Mayo Uno

Hayaan mong maging direkta ang aking tanong: Bakit ayaw mo sa kanya? Naniniwala ka ba sa propagandang siya ay komunista? Kahit na ilang beses na niyang pinabulaanan ang kaugnayan niya o ng kanyang grupo sa Communist Party of the Philippines (CPP), bakit pumapasok pa rin sa utak mo ang salitang “komunista” kapag naririnig mo ang pangalan ni Casiño?

Hindi kaya’t ang pagkamuhi mo sa mga komunista ay bunga ng indoktrinasyong mas katanggap-tanggap ang kapitalismo at wala nang iba pang alternatibo? Hindi kaya’t ang galit na nararamdaman mo ay dahil sa epektibong taktika ng Red-baiting? Sa diskursong ito, simple lang ang argumento sa wikang Ingles – if it quacks like a duck, walks like a duck and looks like a duck, then it is a duck.

Sa kontekstong ito, nagiging malinaw sa iyo ang “kasalanan” ni Casiño – may pagkakapareho siya ng paninindigan sa CPP sa maraming isyu tulad ng Visiting Forces Agreement at deregulasyon ng downstream oil industry. At dahil parehong kontra ang CPP at ang grupo ni Casiño sa mga isyung ito, halimbawa, naniniwala kang iisa lang sila – siya ay komunista dahil sumasang-ayon siya sa maraming argumento ng CPP!

Napapansin mo ba ang simplistikong diskurso? Para sa isang indibidwal na ayaw ng malalimang pagsusuri, napakadaling gumawa ng desisyon batay sa tinatawag sa wikang Ingles na guilt by association. Maniwala kang ang Red-baiting ay matagal nang taktikang ginagawa ng mga nasa kapangyarihan para mawalan ng kredibilidad ang mga aktibista.

Tandang-tanda ko pa noong dekada 80 na pati ang pagkakaroon ng nunal ay nangangahulugan ng pagiging komunista. Hindi po ako nagbibiro: Simpleng nunal lamang ito. At kung susuriin mo ang kasalukuyang pahayag ng ilang opisyal sa militar, kahit ang simpleng pagtataas ng kamao ay nangangahulugan diumano ng pagyakap sa ideolohiya ng komunismo. Aba, kapansin-pansin din ang “paboritong” kulay ng mga komunista at ng mga aktibistang mula sa mga lehitimong organisasyon – hindi ba’t parehong pula ang nasa kanilang bandila?

Napakababaw ng mga argumento kung susuriin. Pero aaminin kong epektibo ang mga ito para mapaniwala ang maraming tao, hindi dahil sila ay likas na bobo kundi dahil sila ay sadlak sa kahirapan. Marami sa mga kababayan natin ay mas pag-aaksayahan ng panahon ang mapabuti ang kalagayan ng pamilya sa panahong mababa ang suweldo at mataas ang presyo ng mga bilihin. Wala na silang panahon para malalimang suriin ang diskurso kaya may tendensiya silang paniwalaan na lang kung ano ang pahayag ng mga opisyal sa gobyerno.

Sa madaling salita, marami sa mga taong naghihirap ay madaling napapaniwala dahil sa kanilang kinasasadlakan. Ito ang matagal nang taktika ng mga nasa kapangyarihan – kapag ang karamihan ay naghihirap, mas nagiging madali ang propagandang nagpapaangat sa mga taga-suporta at naglalaglag sa mga kumokontra. Malinaw na ang nakikinabang sa malawakang kahirapan ay ang nakikinabang sa kasalukuyang kalakaran.

Sa kontekstong ito, sadyang pahirapan ang kampanya ng grupo ni Casiño. May malinaw man siyang programa para sa minimithing pagbabago, ito ay hindi katanggap-tanggap para sa mga kumokontra sa kanyang kandidatura. Para sa kanila, malaki nang sakit ng ulo si Casiño sa kanyang siyam na taong panunungkulan bilang kinatawan ng Bayan Muna party-list sa House of Representatives (HOR). Kung ikaw nga naman ay nasa kapangyarihan, paanong hindi sasakit ang ulo mo sa paulit-ulit na argumento para sa pagsusulong ng tunay na repormang agraryo, pagpapatupad ng mataas na suweldo, pagbabasura sa globalisasyon at pagtataguyod ng pambansang industriyalisasyon? Kung noong wala pang Bayan Muna at iba pang progresibong grupong party-list ay madaling huwag pansinin ang mga isinisigaw sa kalye tuwing may kilos-protesta, ngayon ay mahirap huwag harapin ang mga argumentong naririnig na mismo sa loob ng HOR.

Ano na lang ang mangyayari kung sakaling maluklok sa Senado si Casiño? Mas malaking sakit ng ulo ang patuloy niyang pagdidiin sa Senado sa pangangailangang maipasa ang mga batas na magpapabuti sa kalagayan ng mahihirap. May malaking pananagutan ang mga nasa kapangyarihan kung hindi maipapatupad ang mga ito.

Sa ngayon, may dahilan para matuwa ang mga nasa kapangyarihan. Mababa pa rin ang rating ni Casiño sa mga survey ng mga kandidato para senador. Puwede mo pa ngang sabihing kung pagbabatayan lang ang mga survey, hindi makakapasok sa tinaguriang Magic 12 si Casiño sa Mayo 13. Dahil limitado ang kanyang pondo, malinaw na hindi niya kayang makipagsabayan sa milyon-milyong ginagastos ng iba pang katunggali.

Pero gusto kong isiping ang anumang kakulangan sa pondo ay kaya namang mapunuan ng puspusang pangangampanya ng mga taga-suporta niya. Maraming inisyatibang ginagawa lalo na sa social media para iparating ang mensahe ng makabuluhang pagbabago. At dahil may limitasyon ang Internet para maabot ang nakararaming botante, patuloy ang pangangampanya sa mga komunidad ng maraming grupo’t indibidwal na naniniwala sa mga ipinaglalaban ni Casiño.

Ang aking direktang pagsuporta sa kanyang kandidatura ay hindi lang bunga ng aking personal na pagkakakilala ko sa kanya mula pa noong kolehiyo. Sa aking obhetibong pagsusuri ng mga plataporma ng iba’t ibang kandidato para senador, lumalabas na si Casiño lang ang may komprehensibong pagkakaunawa sa mga problemang kinakaharap ng lipunan. Alam niya ang sitwasyon ng iba’t ibang sektor ng lipunan dahil sa kanyang karanasan bilang lider sa iba’t ibang progresibong organisasyon. Nasa posisyon siyang sabihin ang mga nararapat na baguhin sa lipunan dahil alam niya ang teorya at praktika ng pagkilos.

Komunista, Terorista, Aktibista. Isa lang sa tatlong ito ang totoo para kay Casiño. Ang dalawa pa ay mga terminong pilit na ikinakabit sa pangalan niya kahit na ang maraming mamamayan ay hindi naiintindihan ang malalim na kahulugan ng mga ito. Para sa mga nasa kapangyarihan, ang tatlong termino ay iisa lamang at dapat na matakot ang mga mamamayan kung ang mga katangiang ito ay nasa ibobotong kandidato.

Oo, aktibista si Casiño at hindi naman niya ikinakaila ito. Pero ang argumentong siya rin ay komunista at terorista nang hindi lubusang naiintindihan ang kanyang ipinaglalaban ay paghuhusga hindi lamang sa kanya kundi sa marami pang aktibistang kumikilos para sa makabuluhang pagbabago.

Huwag kang magpadala sa argumento ng mga nasa kapangyarihan. Ang aktibista ay hindi awtomatikong komunista o terorista. Kung tutuusin pa nga, mahirap nang bigyang-kahulugan ang komunismo sa iba’t ibang bahagi ng mundo. May mga komunista nang hindi nagtataguyod ng armadong pakikibaka at mayroon pa ngang yumayakap na sa ideya ng kapitalismo. Tungkol naman sa mga terorista, nananatili itong abstraktong konsepto dahil ang mga tinataguriang terorista sa isang lugar ay tinitingnan namang freedom fighters sa iba pa – isang sitwasyong hindi kakaiba sa mga Katipunero noong panahon ng mga Kastila na tinagurian ding mga tulisan ng mga mananakop at ng mga kababayan nating yumakap sa kolonyalismo.

Bilang guro ng peryodismo at komunikasyon, alam ko ang kapangyarihan ng salita dahil maaaring ito ang magtakda sa personal na katauhan at politikal na katayuan. Para sa akin, si Casiño ay totoong naninindigan para sa tinagurian niyang mga karaniwang tao, o ang mga indibidwal na naghihirap dahil sa kasalukuyang kalakaran sa lipunan. Pinipilit niyang maupo sa Senado hindi para sa personal na ganansiya kundi para mas maging makabuluhan pa ang pagsusulong ng progresibong politika.

Handa ka na bang iboto siya? Sana naman. Kung hindi ka kumbinsido sa aking argumento, walang problema dahil may panahon ka pa para magnilay-nilay. Sana nama’y maglaan ka ng panahon para pag-aralan ang kanyang plataporma. Huwag kang magpadala sa mga walang-batayang sinasabi ng mga nasa kapangyarihan.

Tandaan lamang ang simpleng bagay na ito tungkol kay Casiño: Kung siya man ay manalo o matalo sa halalang ito (at kung siya man ay iboto o ilaglag mo), asahan mong patuloy niyang ipaglalaban ang mga karaniwang tao.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.