giniba na
tanghalan ng kahangalan
ng ilusyon at kasinungalingan
nagsara na
beto-beto sa peryahan
itinupi na
telong asul ng karnabal
hangal na mga payaso’y wala na
mala-tipaklong na sirkero’y umalis na
anino ng salamangkero’y di na makita
nasaan na ba sila?
naglakbay ba sa ibang planeta?

nagwakas na karnabal sa tierra pobreza
tsubibo ng panghihilo’y binaklas na
usok na lamang apoy ng buladas
naluoy na bulaklak ng palabas
gabundok ngayon ang basura
tinanggal na banderitas sa kalsada
polyeto’t kartolina sa plasa
retratong dikit-dikit sa kuryente
paskel na binakbak sa pader at poste
kartelon at tarpulinang hinablot ng masa
ginawang piring sa mata ng dinding
ginawang trapal sa bintanang nakanganga
naging palda ng barungbarong at dampa
o naging salawal at panty kung katsa
ng gusgusing mga hijo y hija de puta
sa nakadipa’t nagsalabat na eskinita.

namalikmata bata-batalyong masa
sa nagdaang pista sa tierra pobreza
muling isinakay sa hangin ang pangarap
pinalipad sa balumbon ng alapaap
pilit na inahalik sa maputlang buwan
at baka marinig na ng diyos ni abraham
kukumutan na kaya sila ng kaluwalhatian?
ilang ulit na silang naglitanya
tuwing pista sa tierra pobreza
ilang ulit na silang lumunok ng ostiya
nagrosaryo’t nagnobena
ilang ulit na silang sumawsaw sa agua bendita
ilang ulit na silang naghosana
para makalaya sa hirap at dusa.

talagang ganyan sa tierra pobreza
tuwing pista lamang sinusuyo’t inaaliw ang masa
huwag nang asahan ang laksang ligaya
pagkatapos ng multi-bilyong pisong pista
balik-pasada sa gubat ng mga kalsada
kampon ng mga johnny pantera
balik banat-buto manggagawa sa pabrika
balik-araro sa bukid na di kanya
hukbo ng mga magsasaka
balik-hawan ng damo, balik-tabas ng tubo
sa malawak na asyenda ang laksang sakada
balik-sagwan sa dibdib ng dagat
mangingisdang dilim at lamig ang yakap
isang kilong bigas, isang latang sardinas
listahan ng isang kilometrong utang
iaalay sa pamilyang naghihintay.

nasaan na
mga payaso’t sirkero’t salamangkero
matapos pista’t karnabal sa tierra pobreza?
nagdaraos naman sila ng sariling pista
sa mansiyon ng saya’t ligaya
nagpapakalunod sa pawis at dugo ng masa
nginangasab tiyan at dibdib ng bayan
sa mesa ng pribilehiyo’t kapangyarihan
kailan naman kaya, o diyos ni abraham,
aataduhin kanilang mga katawan
ng mga biktima ng kanilang panlilinlang?
kailan magdaraos ng sariling pista
sa tierra pobreza
mga alipin ng pagsasamantala?

musika mo’y minamahal ko
mga tunog ng tambol
sa maitim, nananangis na gabi
umaatungal na ritmo
ng mga putok ng baril
sa labirinto ng kaisipan ko
hitik sa sumisikdong kadensang
humahagupit na lintik sa gulugod ko
naglulundo sa dagundong
ng sumabog na mga bombang
nanunuot sa kaluluwa at pandinig ko.

musika mo’y minamahal ko
dumadagok sa pandama ko
ginigising ako nang husto
pinaluluwang mga mata at ilong ko
at nginangatngat himaymay ng puso ko
humihimig ito ng mga notang mapanghimagsik
sa dugong dumadaloy sa aking mga ugat
pinupuno kalis ng katauhan ko
ng mainit na agos ng rumaragasang mithiin
para sa akin at sa iyo
para sa namimighati nating mga supling
sa ilalim ng ginintuan, di madakmang araw
upang, sa wakas,
mabulas na mamukadkad magpakailanman
kinandiling pula, pulang mga rosas
sa hardin ng walanghanggang pangarap.

musika mo’y minamahal ko
pinag-aalab nito himaymay ng laman ko
para sinlakas ng kulog na murahin, durugin
nananakmal, mapaminsalang mga diyus-diyosan
nililinis nito ang kaluluwa ko
upang siilin ng halik
buong timyas na yakapin sagradong mga adhikain
pinatatalas nito ang paningin ko
upang makita nakasusulukasok
na mga kabalintunaan sa lipunan
at nagnanana nitong mga pigsa
at nagdaralitang buhay ng masa.

musika mo’y minamahal ko
ipinaririnig nito sa akin tagulaylay
ng uring dayukdok at alipin
lirika nito’y kumukulo sa pagaspas ng amihan
itinataboy itim na balumbon ng mga ulap
sa papawirin ng kawalang-pag-asa
koro nito’y hitik sa alimura
tinatagpas ng matatalim na mga salita
ulo ng iilang hari-harian
sa nabubulok, nangangalingasaw na palasyo
ng abusadong mga hari’t senturyon
ng kasakiman at inhustisya.

musika mo’y minamahal ko
lagi’t laging pumapailanlang
mga nota ng naghuhumindig na pag-asa
mga lirika ng patuloy na pakikibaka
ng inaaliping sambayanang masa
silang itinanikala ng luha’t dalamhati
sa lupaing binaog, kahabag-habag kong bayan…
sa la tierra pobreza ng di matingkalang dusa
at himlayang lagi ng araw-gabi kong mga pangarap
oo, musika mo’y minamahal ko
dahil sa naglalagablab, mapagpalaya
at rebolusyonaryo nitong lirika!

di buwan ng mga bulaklak ang mayo
o prusisyon ng malanding reyna elena
di rin ito panahon ng maringyang pista
para sa kung sinu-sinong santo’t santa
buwan ito ng pagtitigis ng dugo
ng mga crisanto evangelista
ng partido obrerong marxista
paghihimagsik ito ng mga crispin beltran
ng maalab na kilusang mayo uno
oo, pagbaha ito ng mga pulang bandila
ng inaaliping uring manggagawa
ito’y pagdagundong ng libu-libong mga paa
sa umaalong kalsada ng mendiola
ito’y pag-ilanlang sa hangin
ng sumisingasing na “internationale”
ito’y buwang dinamitang sasambulat
himagsik ng nakatikom na mga kamao
ilululan sa nilalagnat na hangin
natipong ngitngit ng mga ama
umalagwang hagulhol ng mga ina
daing ng napilipit na mga bituka
ngunit marinig kaya ng mga panginoon ng dusa
dalamhati ng lahi at uring dinusta?

oo, mayo’y di buwan ng mga bulaklak
deka-dekada nang pagdidilig ito ng luha
sa matimyas na hangaring manariwa
binansot-naluoy na mga pag-asa
ito’y buwan ng di matapos na pakikibaka
laban sa uring mapagsamantala
at mga basalyos ng inhustisya
ito’y pagpapatibay ng hanay
para sa pusikit na gabi ng paglalamay
ito’y pagkakawit-bisig
ng uring busabos at dayukdok
hanggang tahakin ang bundok
at isumbong sa mga punglo
tagulaylay ng utak na kumukulo
dignidad ng uri’y gagawing palaso
itutudla sa balighong puso
ng mga diyus-diyosang walang niyayakap
kundi bundat na baul ng pilak
walang nakikita kundi alindog ng ginto
at ni ayaw dinggin ang tibok ng puso
ng uring dinusta’t nilamon ang laman
nilagok ang dugo’t nginasab ang tiyan.

oo, di nga buwan
ng mga bulaklak ang mayo
ito’y pagsalunga
sa madugong kalbaryo
at sa ati’y ” wala nang mawawala
kundi tanikala!”

—Rogelio L. Ordonez—
Mayo Uno

oo, la tierra pobreza
daan-daang taong isiniksik sa iyong utak
ng mga taliba ng pagsasamantala’t inhustisya
ikaw na maralita’y mapalad
sa pangakong paraisong di maabot ng utak
kakalingain ka raw ng diyos ng habag
sa kaharian niyang walang kasingtingkad
hindi bale na raw krus ng paghihirap
laging pasan-pasan sa bawat pag-akyat
sa di masalat na mga pangarap
panahon nang luha mo’y pandayin
sa hulmahan ng adhikang dakila
gawing mga punglo ng hangad na laya
di hahalimuyak alingasaw ng dalita
kung tatanghod lamang
sa kandelabrang kumikinang
at kopitang nagkikislapan
at lulunok ng gapisong ostiya
mula sa kamay ng banal-banalan
di maririnig dupikal ng ligaya
sa kalembang ng kampana
sa kampanaryo raw ng pag-asa
matutunaw ba ang yelo ng dalamhati
sa puso ng inaalipin mong lahi
habang nagpipista sa buto’t laman
ng binubusabos mong mga supling
silang iilang diyus-diyosan
sa mga pabrika at asyenda ng dusa
at nilalaklak dugo ng iyong katawan
ng iilang mga panginoon
sa mariringal nilang palasyo
ng walang pakundangang kapangyarihan?

oo, la tierra pobreza
mga luha mo’y pandayin
sa hulmahan ng adhikang dakila
bawat butil ay gawing
punglo ng paglaya!

di na kami lalakad nang paluhod
sa paanan ng bundok ng mga olibo
di na kami mananalangin
sa hardin ng gethsemane
sa silangang jerusalem
sa may sapa ng kedron
pauit-ulit na kaming nilatigo
ng mga senturyon ng estado
nakatihayang dinuran-tinadyakan
pinalunok ng ostiya sa maruming inodoro
pinalagok ng benditang madilaw
mula sa pantog ng berdugo
iba sa ami’y isinimento sa dram
ipinakain sa tiyan ng karagatan
iba’y pinugutan ng ulo
parang bolang marahas na sinikaran
gumulong sa dalisdis ng kabundukan
dahil nangaral ng katotohanan
sa api’t dukhang mamamayan
at buong timyas na nagmahal
sa sagradong kalayaa’t kaunlaran.

di na kami mananalangin
sa hardin ng gethsemane
payungan man kami’t liliman
ng umiindak na mga dahon
ng nagnonobenang mga puno
ng olibong di naibuwal ng bagyo
di naihapay ng misa’t ritwal
ng mga pariseong mapanlinlang
siyam-na-raang taon man
mabilis na dumaan
sa payapang hardin ng gethsemane
di na namin kakausapin
mga bituin sa karimlan
bautismuhan man kami
ng kristal na luha ng kedron
paulit-ulit na kaming nagrosaryo
sa tiyan ng higanteng mga templo
nanikluhod-nagpatirapa sa altar
ng kung sinu-sinong santo
lumunok ng ostiya linggu-linggo
nakipagprusisyon sa mga deboto
naghosana sa diyos daw na totoo
krus pa ring simbigat ng mundo
lagi naming pasan-pasan
tungo sa mabungong kalbaryo!

oo, di na kami mananalangin
sa hardin ng gethsemane
malapit sa puso ng kedron
di na kami sasandal sa punong olibo
linggu-linggo man ay semana santa
paulit-ulit na kaming ibinayubay
ipinako sa krus ng dalita’t lumbay
muli’t muli na kaming namatay
muli’t muli ring nabuhay
dahil pag-asa’y nagsasayaw
sa telon ng balintataw
dahil ideolohiya ng pagsinta
madagundong ang kadensa
inhustisya’y bibingihin
ng bomba ng adhikain
lipuna’y papatagin
diyus-diyosang iilan
siya naming ililibing
sa burol ng mga bungo
pupunuin ng kanilang dugo
matining na sapa ng kedron
lulunurin ng baha
golgotha ng dukha!

2. Golgotha Ng Masa

sa burol
ng makabagong jerusalem
sa tambakan
ng inuod na mga bungo
itinuturnilyo-minamartilyo
mga kamay at paa
ng manggagawa sa pabrika
buto’t lama’y nilalamon ng makina
nilalatigo-binubugbog sa asyenda
lugaming katawan ng mga sakada
dugo nila’y ididilig
sa damong naluoy-nanilaw
at tubong nabansot-namayat
sa lupang natigang-nagbitak.

sa lungsod ng makabagong jerusalem
mulang canal de la reina
hanggang tripa de gallina
mga ina’y lumuluhang nakanganga
sa utak dinadalit ama nami’t ave maria
sa taberna ng alak ng dalita’t dusa
mga ama’y naghihintay sa gapisong ostiya
naglalaway mga dila’t ngalangala
sa simbahan ng mga pari’t mongha
bawat santo’y nakaluhod sa sakristiya
kalembang ng kampana’y musika ng pera
ngunit mga pulubi’y naglipana sa kalsada
mga bata’y naglupasay sa bangketa
mga magdalena’y nananangis
sa casa de la puta
krus nila’y papasanin
hanggang doon sa golgotha.

sit laus plena
sit sonora
sit jucunda
sit decora
mag-antanda at magdasal
ave, ave, pater patrum
darating na ang daluyong!
sa palasyo ng gahamang panginoon
buong lakas na hihipan ni pilato
gintong pakakak ng punong ministro
senturyon at escribano
mahistrado’t pariseo
iindak at hahalakhak
habang gumagapang
prusisyon ng duguang masa
tungo sa burol ng bungo
ng nag-aabang na golgotha!

isa kang bagong bumubukadkad na rosas
wala sa panahong pinigtal
sa tangkay ng buhay
sa daluhong ng daluyong ng dalita
ng di makatarungang lipunan
gayong mabubulas naman
mahalimuyak ang mga orkidyas
na patuloy na dinidilig
ng dugo’t luha ng mga sawimpalad
sa hardin ng palasyo’t mansiyon
ng mga diyus-diyosang mandurugas.

o isa ka lamang naligaw na bulaklak
sa inakala mong halamanan
ng mumunting pangarap?
di inisip na kuta
ng mga hari-harian sa lipunan
ang iyong patutunguhan
walang puwang doon ang bulsang walang laman
at kumakalam na tiyan at damit na sinulsihan
di nila mauunawaan ang tagulaylay
ng lugaming puso’t nalilitong isipan
sapagkat rosas kang bubukadkad lamang
kapag naitaboy na ang itim na ulap
sa nananangis na kalawakan
rosas kang bubukadkad lamang
kapag naglagablab na ang silangan
kapag nag-alipato ang mga talahib sa kaparangan
kapag namula na ang mga lansangan sa kalunsuran
at nadurog na’t napulbos nang lubusan
mga moog ng inhustisya’t kasakiman
ng uring mapagsamantala sa lipunan…
asahan mong di magmamaliw ang pagmamahal
ng mga kapatid mong magigiting
sa laya’t ligaya ng masang sambayanan
at madamdamin silang patuloy na magsasayaw
sa musika ng lagablab ng apoy
upang mabulas na mapamukadkad
mga rosas na kagaya mo.

ngunit, sa kasalukuyan
oo, kristel…
ikaw ay ulilang rosas
sa ulila ring libingan
sa piling ng cadena de amor
ng amarillo’t damong ligaw!

(***Isang estudyante si Kristel Tejada sa Unibersidad ng Pilipinas na nagpakamatay kamakailan sapagkat labis niyang dinamdam na di siya makapag-aaral sa darating na semestre dahil di makabayad ng matrikula sa takdang panahon.)

naglumot na ang mga dekada
sa pader ng alaala
sa daluyong ng habagat ng inhustisya
ilang mulawin na ang nangabuwal
sa gabi ng mga paglalamay
ng mga aninong walang mukha ni pangalan.
nanunumbat pa rin sa kalawakan
panaghoy ng inaaliping lahi
sa bawat pagpatak
ng mga talulot ng luha ng dalamhati.

nasaan ang alpha at omega
ng ating pakikibaka?
nasa humihiyaw bang lansangan ng mendiola
sa kadensa ng laksang sapatos ng protesta
laban sa mga diyus-diyosang mapagsamantala?
o nasa kagubatan ng pagsinta
habang nagbabanyuhay ang mga damo
mga talahib ay nag-aalipato?
nasa melodiya ba ng mga punglo at bomba
laya’t ligaya ng ating la tierra pobreza?

nasaan ang alpha at omega
ng ating pakikibaka?
habulin-apuhapin maging sa balumbon
ng abuhing ulap
huwag bayaang tangayin ng habagat
himagsik ng mga sawimpalad
dadaloy rin sa dibdib at ugat ng masa
dugo ng natipong ngitngit ng mga dekada
mamumukadkad din sa hardin ng adhika
pulang mga rosas ng ating alpha at omega
sa walang humpay na pakikibaka
oo, para sa pinakasisintang la tierra pobreza!

musika mo’y minamahal ko
mga tunog ng tambol
sa maitim, nananangis na gabi
umaatungal na ritmo
ng mga putok ng baril
sa labirinto ng kaisipan ko
hitik sa kadensang nanginginig
at waring humahagupit na lintik
sa nagiginaw kong gulugod
maglulundo sa dagundong
ng sumasambulat na mga bombang
umuulos sa pandinig at kaluluwa ko.

musika mo’y minamahal ko
dumadagok sa pandama ko
lubos akong ginigising
at pinaluluwang mga butas
ng ilong ko
pinabubuka mga talukap
ng mata ko
sumisigid sa himaymay
ng puso ko
pinupuno ang banga
ng katauhan ko
ng mainit na agos
ng rumaragasang mithiin
para sa iyo at sa akin
para sa namimighati
nating mga supling
sa ilalim ng ginintuan
di madakmang araw
upang, sa wakas, mabulas
na bumukadkad magpakailanman
kinandiling pulang-pulang mga rosas
sa hardin ng pag-asang walang hanggan.

musika mo’y minamahal ko
pinaglalagablab nito ang apoy
sa aking kalamnan
upang sinlakas ng kulog
na murahin at durugin
nananakmal, mapaminsalang
mga diyus-diyosan
nililinis nito yaring kaluluwa
para siilin ng halik, yakapin
sagradong mga adhikain
pinatatalas nito ang aking paningin
para lubos kong makita
miserableng buhay ng masa
gayundin ang ninananang pigsa
at nakaririmarim na kabalintunaan
sa inuuod na lipunan.

musika mo’y minamahal ko
ipinaririnig nito sa akin
tagulaylay ng uring maralita
ng mga inalipin
ng inhustisya’t pagsasamantala
sumisipol ang tono nito
sa naglalakbay na amihan
itinataboy ang maiitim
na balumbon ng mga ulap
sa papawirin ng dusa’t hilahil
koro nito’y hitik ng alimura
tinatagpas ng matalim na mga salita
tusong ulo ng mapagsamantala
sa palasyong nabubulok, umaalingasaw
sa hininga ng walang-pakundangang
mga hari’t senturyon
ng kasakiman at inhustisya.

musika mo’y minamahal ko
lagi’t laging pumapailanlang
mga nota ng sumisikdong pag-asa
ng masang sambayanang
noon pa’y inaalipin na
itinatanikala ng dalamhati’t luha
sa binaog na lupain ng dalita –
sa kahabag-habag kong la tierra pobreza
kadluan ng araw at gabi kong mabulaklak
na mga pangarap
oo, musika mo’y minamahal ko
dahil sa maalab, mapagpalayang
rebolusyonaryong lirika!

naglumot na ang mga dekada, tiyo sam
pero hayok ka pa rin sa laman
ipinapatay sa congo si patrice lumumba
ibinilanggo si nelson mandela
para masipsip mo suso ng aprika!
kinubabawan mo ang puklo ng cuba
kaya nag-alipato mahabang tabako
supa-supa ni fidel castro
bumalikwas ang mga cienfuegos
pati si che guevara taga-argentina
pinaglagablab apoy ng paglaya
mulang sta. clara hanggang sa havana
tinadyakan kang parang asong-gala
pero operation mongoose
di makataong embargo
sa cuba’y iyong iginapos
nagmumulto tuloy sa amerika latina
simon bolivar, jose marti, at kauri nila.

sinlinaw ng kristal, tiyo sam, sa aking gunita
walang habas mong panggagahasa
sa angking alindog ng maraming bansa
nananambitan tuloy sa kanyang libingan
kaluluwa ni ho chi minh ng vietnam
iyong nilaklak dugo ng korea
dibdib ngayo’y hati sa dalawa
isang saddam hussein iyong ibinagsak
bagong babylonia ganap nilamutak
tahimik na libya ay iyong ginulo
hanggang si qaddafi’y mabura sa mundo
para puklong malangis ng libya
makalantari mo ngayon sa tuwi-tuwina!
ano pa, tiyo sam, ang pinakahahangad?
singit ng seychelles, yemen at chad
utong ng albania, laos at grenada
puklo ng thailand, timor at angola
bibig ng malaysia saka indonesia
hangad dalirutin at piga-pigain
sa udyok ng libog ng imperyalista!

o, tiyo sam, kailan magwawakas
iyong pagkahayok sa laman ng iba
makahindot ka lang sa tuwi-tuwina?
kinalantari mo’t nilaspag noon pa
pinakasisinta kong la tierra pobreza
hinubarang ganap laya’y kinadena.
guardia de honor nitong aking bansa
ginawang lahat de susing manyika
kinasabuwat mo sa mga pakana
upang suso’t puklo nitong aking sinta
iyong magahasang walang patumangga
mga kapatid ko’y kalansay ng dusa
kinabukasan ko’y burak ang kapara
pero, tiyo sam, iyong isaisip
mayroon ding di umiidlip
mga bonifacio’y ganap babalikwas
hahawak ng tabak
panggagahasa mo’y sadyang wawakasan
taling tanikala sa leeg ng madla
lubos lalagutin, puputul-putulin
at itatanghal ang layang maningning!

dumilat ka
ikaw indio
ng aking la tierra pobreza
deka-dekada nang sinipsip-hinuthot
ng mga diyus-diyosan
likas na alindog ng dibdib mo
at walang humpay pang ginagahasa
ng uring hari-harian sinapupunan mo
dinarambong yaman ng baul mo
kung maaari’y limasin
pati balon ng tubig mo
sairin pati palabigasan mo.

at ngayon, oo ngayon…
mga bisig mong tinatakasan ng laman
umaararo sa malawak na kabukirang
kanilang kinamkam
mga daliri mo’y turnilyong bumabaon
sa granaheng lumiligis sa iyong katawan
sa mga pabrika ng inhustisya’t kasakiman
mapalad ka nga ba
ikaw indio
ng aking la tierra pobreza
dahil maralita ka’t nagdurusa?

sa mahabang panahong paglulunoy sa ilusyon
dumilat ka
ikaw indio
ng aking la tierra pobreza
iwaksi ang mapanlinlang na mga salmo’t himno
walang saysay ang mga lirika
walang indayog ang iwing musika
kung nananambitan ang asawa mo
kung humahagulhol ang anak mo
dahil inuulos ng gutom
mga bitukang bumalumbon.

magising ka
ikaw indio
ng aking la tierra pobreza
awitin mo
bagong mga titik ng pakikibaka
gawing melodiya
singasing ng pulbura
dagundong ng mga bomba
ganap na pulbusin
bawat kuta ng inhustisya
gibain-lansagin bawat palasyo
ng pagsasamantala
wasakin-durugin
nilumot na moog ng pambubusabos
nang sa wakas mapalaya
ang uring alipi’t dayukdok
dumilat ka
ikaw indio
ng aking la tierra pobreza!