Pinoy Weekly » Talakay-Takilya http://pinoyweekly.org/new Philippine news, analysis, and investigative stories Sun, 20 Jul 2014 09:27:46 +0000 en-US hourly 1 http://wordpress.org/?v=3.9.1 Giting at tapang* http://pinoyweekly.org/new/2013/09/giting-at-tapang/ http://pinoyweekly.org/new/2013/09/giting-at-tapang/#comments Fri, 27 Sep 2013 17:32:08 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=26195 Mapangahas ang pelikulang “The Guerrilla is a Poet” ng magkapatid na Sari at Kiri Dalena dahil sa mismong paksa nito: ang buhay ni Jose Maria “Joma” Sison, ang unang tagapangulo ng muling tatag na Communist Party of the Philippines.

Tulad ng maraming maling paniniwala sa kasamaan umano ng komunismo,  malimit ilarawan si Joma sa mainstream na midya bilang terorista at kaaway ng demokrasya. Ngunit sa pelikula ng mga Dalena, ipinakilala si Joma bilang makata at mangingibig ng salita—malayo sa imahe ng isang awtokratikong pinuno.

Sa ating pakiwari, magkahiwalay na mundo ang panitikan at digmaan; malimit nating naiisip na ang digmaan ay marahas habang ang pagtula ay isang maselang proseso. Kung kaya nga ang imahe sa atin ng manunulat at intelektwal ay si Rizal, habang ang mapusok na si Bonifacio naman ang mandirigma (ngunit maging si Bonifacio ay makata rin).

Eksena sa "The Guerrilla is a Poet"

Eksena sa “The Guerrilla is a Poet”

Sa pamamagitan ng panitikan at sining, mas naipapahayag ng indibidwal ang kaniyang nararamdaman at naiisip, at sa madaling salita, ang kaniyang pagkatao. Halaw sa tulang “The Guerrilla is Like a Poet” ni Sison ang pamagat ng pelikulang “The Guerrilla is a Poet.” Maliban sa paghahalintulad ng mga katangian ng gerilya sa isang makata, maaaring ipagpalagay ang gustong ipabatid ng pamagat: na ang mga rebelde, una sa lahat, ay tao, at ang pagsusulong ng rebolusyon ay paggigiit ng pagkatao.

Akma sa pamagat ang naging estilo ng mga Dalena—ang lirisismo ng tula ay isinalin sa  lenggwahe ng pelikula. Kapwa matalas ang kasiningan ng magkapatid na Dalena na makikita sa mahusay nilang paggamit ng mayaman na kulay at tanawin ng kanayunan. Sa kabila ng karahasan ng digmaan, may mga pinupuslit na mga butil ng kariktan ang kanilang kamera. Tulad ng tula ni Joma, ipinamalas sa atin ng mga Dalena maging ang mga “kaluskos ng mga dahon at pagkabali ng mga sanga” sa pagparoo’t parito ng mga pulang mandirigma.

Sa pamamagitan ng docudrama na format, binuo ng mga Dalena ang kuwento ng “The Guerrilla…” gamit ang mga memorya ng tatlong pangunahing tauhan ng pelikula: ang kay Sison, sa kanyang kabiyak na si Julie de Lima, at ang kay Bernabe “Ka Dante/ Payat” Buscayno. Naging pokus ng pelikula ang naging papel ni Sison sa muling pagtatatag ng CPP at ang paglakas nito sa harap ng pagtindi ng panunupil ng rehimeng Marcos. Bagamat sentro ng naratibo ang kuwento ni Sison, malaking bahagi ng pelikula ang nilaan sa pagpapamalas sa buhay ng mga pulang mandirigma na kaila sa marami sa ating mga tagalungsod.

Maliban kay Joma, tampok din sa pelikula ang ilang kasapi ng New People’s Army (NPA) na kinilala lamang sa kanilang mga pangalan sa pakikibaka—sina Teresa, Cely, Antero at marami pang iba. Bagamat hindi sila sing-tanyag ni Sison, binigyang mukha nila ang marami pang ibang magigiting na indibidwal na inialay ang kanilang buhay para sa adhikaing higit sa kanilang mga sarili.

Ilan din sa mga hindi malilimutang tagpo sa pelikula ay ang mga eksena ng lambingan nina Joma at ng kabiyak na si Julie at gayundin ang ugnayan sa pagitan nina Sison at ng unang kumander ng NPA na si Ka Dante.

Hindi lamang asawa at tagasuporta ni Joma ang naging papel ni Julie sa rebolusyon.  Katuwang, kaagapay at katabi sa pakikibaka ni Joma si Julie. Malayo ito sa pagsasalarawan ng pelikula kay Cory Aquino na tagahatid lamang ng kape sa mga bisita ng asawang si Ninoy Aquino, ang lider ng oposisyon noong rehimeng Marcos. Maliban kay Julie, palaban at matapang rin ang pagsasalarawan sa mga babaeng kasapi ng hukbo tulad ni Teresa.

Malaki rin ang naging papel ni Ka Dante sa buhay ni Joma bilang pinuno ng NPA. Pinagbuklod ang buhay ng dalawa ng rebolusyonaryong kilusan bagamat malaki ang agwat ng pinagmulan nilang uri. Anak ng hasyendero si Joma, samantalang mula sa pamilya ng mga magsasaka si Dante. Nang tuluyan nang sumanib sa rebolusyon si Joma, tinalikuran niya ang maalwang buhay ng kaniyang pamilya at sinuong ang mapanganib na pamumuhay sa kilusang underground. Buong giliw siyang tinanggap ni Ka Dante sa kanilang base upang itatag ang NPA at ilatag ang pundasyon ng digmang bayan sa kanayunan.

Sa proseso ng pagpapalakas sa hukbo at sa partido, napagtibay nila ang kanilang personal na relasyon. Ayon mismo kay Ka Dante, kapatid na ang turing niya kay Joma. Sa mga eksena ng kanilang mga huntahan, hindi lamang ang lalim ng personal na relasyon ang ipinababatid ng pagsasadula. Sa mga eksenang ito, kinakatawan ni Joma ang partido, habang ang hukbo naman ang kay Ka Dante—ang pagkakalapit ng dalawa ay nagpapakahulugan ng mahigpit na pagkakahugpong ng partido at ng hukbo.  Hindi mabubuhay ang partido kung wala ang hukbo, at walang patutunguhan ang hukbo sa kadawagan ng kanayunan kung wala ang giya ng partido.

Ang kalakasan ng pelikula ay ang pagsasanib ng sining at ang yaman ng materyal. Bagamat may ilang pelikula na rin ang tumalakay sa buhay ng mga tinaguriang rebelde ng pamahalaan (kalakhan ay mga pelikulang aksyon noong dekada 80 at 90), bibihira ang nagpatampok sa pagiging makatao ng rebolusyong kanilang isinusulong. Pinapasubalian rin ng malikhaing pagkakagawa sa “The Guerrilla…” ang malaon nang istiryutipo ng mga likhang pang-agit-prop (propaganda ahitasyon) na hubad sa kasiningan at nagpupuyos sa galit.

Kung tutuusin, off-limits sa mainstream na midya ang pagtalakay sa mga paksang itinuturing subersibo at banta sa kasalukuyang sistemang panlipunan. Ang paggawa ng magkapatid na filmmaker sa “The Guerrilla is a Poet,” ay isang pagsalunga sa agos. Ang kanilang katapangan na gawin ang pelikulang ito ay parangal na mismo sa kagitingan ng mga indibidwal na kanilang binigyang mukha sa pinilakang tabing.

Ipinamalas sa pelikula ang kadakilaan, giting at tapang hindi lamang ni Joma, kundi ng lahat ng kabahagi ng rebolusyonaryong kilusan sa mahabang kasaysayan nito. Ang gerilya at ang makata sa tula ni Joma ay hindi lamang siya, kundi ang bawat isa sa libu-libong patuloy na nagsusulong ng adhikang kaniyang nasimulan.

 

* Rebyu ng pelikulang The Guerrilla is a Poet (direksyon: Sari at Kiri Dalena; dulang pampelikula: Keith Sicat, Kiri Dalena, Ericson Acosta at Kerima Tariman). Itinanghal ang The Guerrilla is a Poet sa kauna-unahang CineFilipino Film Festival.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/09/giting-at-tapang/feed/ 0
Ang Pagbabalik ng Pinoy Action Movie http://pinoyweekly.org/new/2013/09/ang-pagbabalik-ng-pinoy-action-movie/ http://pinoyweekly.org/new/2013/09/ang-pagbabalik-ng-pinoy-action-movie/#comments Wed, 18 Sep 2013 17:40:09 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=26046 Masasabing matagumpay ang pagpapalabas ng pelikulang On the Job o OTJ ni Erik Matti kung pagbabatayan ang ingay na nilikha nito sa social media. Kahit wala pang opisyal na tala sa kita ng pelikula, matatawag na ring relatibong tagumpay sa takilya ang pananatili ng OTJ sa mga sinehan lampas sa karaniwang isang linggo pagpapalabas.

Kaiba ang pormula ng OTJ sa mga pelikulang Pilipinong kadalasang pumapatok sa takilya sa mga panahong ito. Comedy na pinagbibidahan ni Vice Ganda, romantic-comedy na idinirehe ni Cathy Garcia Molina, adultery drama at fantasy-adventure ni Enteng at ni Agimat ang karaniwang pinipilahan ng mga manonood. Matapos ang matagal na panahon ng pagtamlay ng pelikulang bakbakan o aksyon, muling tinangkilik ang madla ang ganitong tipo ng pelikula.

Gerald Anderson (kaliwa) at Joel Torre sa "On The Job" ni Erik Matti

Gerald Anderson (kaliwa) at Joel Torre sa “On The Job” ni Erik Matti

Naging sentro ng talakayan sa social media ang artistikong merito ng OTJ. Para sa ilang nagkagusto sa pelikula, ang hindi kombensyonal na estilo ng OTJ ang siyang sagot sa krisis ng industriya ng pagpepelikula sa bansa. Ngunit para sa ilang masusugid na tagatangkilik ng mga lokal na pelikula, marami nang bago at interesanteng pelikula nagawa nitong mga nakaraang taon sa labas ng mainstream na industriya ng Sineng Pinoy na hindi napapansin ng marami sa mga manonood.

Ang kalakasan ng OTJ bilang produksyon kumpara sa mga independent films o indie films ay ang pagpapasailalim nito sa sistemang mainstream. Para sa mga pangkaraniwang manonood, kakabit ng tatak na “indie” ang mga kakaiba at mga materyal na labas sa pormula ng pelikulang box office. Sa kabilang banda, mga tried-and-tested na mga materyal ang karaniwang ipinoprodus ng mga malalaking production company. Ang pagsasanib ng magkaibang pamamaraan na ito sa paggawa ng pelikula ang isang kritikal na aspeto sa naging tagumpay ng OTJ.

Upang matupad ni Matti ang kaniyang bisyon para sa OTJ na matagal na niyang inaalagaang proyekto, nakipagsosyo siya sa Star Cinema, ang pinakamalaking kumpanya ng pelikula sa bansa. Nagamit ni Matti ang mayamang rekurso ng kompanya para mapanday ng husto ang kaniyang obra. Kabilang sa mga bentahe ng pagpapasailalim sa Star Cinema ay ang pagkakaroon ng ng mga bankable na mga artista at agresibo at malawak na marketing at distribution ng pelikula.

Bagamat may ilang kompromiso (tulad ng paggamit ng mga pangunahing talents ng Star Cinema), napanatili ni Matti ang katapatan ng pelikula sa kaniyang bisyon para dito. Ito ang kakulangan ng mga iba pang pagtatangkang buhayin ang pelikulang bakbakan sa kasalukuyang panahon. Malaki sana ang potensyal ng Manila Kingpin ni Tikoy Aguiluz kung hindi ito nauwi sa pagiging vanity project lamang ni Jeorge Estregan, Jr.

Sa matagumpay na pagpapalabas ng OTJ, muling nabuhayan ng pag-asa ang mga tagatangkilik ng Sineng Pinoy sa pagbabalik ng pelikulang aksyon sa mga lokal na pinilikang tabing. Ngunit kung babalik man ang Pinoy Aksyon sa ating mga sinehan, malaki na ang pagbabago nito mula sa mga nakagisnang pelikulang bakbakan. Hindi tipikal na Pinoy Aksyon ang OTJ, maraming hiniram na estilo sa Matti sa iba’t ibang pelikulang dayuhan. Isa ring mahalagang aspeto ng pelikulang bakbakan ang wala sa OTJ–ang Pinoy Aksyon Hero na siyang magiging moral na giya ng pelikula tulad ni FPJ sa kaniyang mga pelikula.

Ang malaking potensyal ng Pinoy Aksyon sa takilya ay maaaring gawing inspirasyon para lumikha ng mas makabuluhan at mas kapanapanabik na mga pelikula, mapa-indie man o mainstream.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/09/ang-pagbabalik-ng-pinoy-action-movie/feed/ 1
Panata at sumpa* http://pinoyweekly.org/new/2013/08/panata-at-sumpa/ http://pinoyweekly.org/new/2013/08/panata-at-sumpa/#comments Thu, 22 Aug 2013 17:17:59 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=25532 Ayon sa isang makata, may labingtatlong paraan para sipatin ang isang itim na ibon. Ito ang malimit na gamiting talinghaga para isalarawan ang dami ng paraan para basahin ang isang akdang sining at bigyan ito ng pakahulugan.

May iba’t ibang paraan para basahin ang pelikulang Debosyon ni Alvin Yapan. Kung pagbabatayan ang pagiging guro ng panitikan ni Yapan, maaaring tingnan ang bago niyang obra bilang pagbubuo muli (retelling) at/o pagwawasak ng mga katutubong mito’t alamat. Bilang pangkulturang kritiko, pagsasalarawan ito ng pagpupunyagi upang panatilihin ang katutubong tradisyon sa kabila ng pamamayani ng Kristiyanismo at Katolisismo. Kung sisipatin sa peministang lente, paglalahad ang pelikula ng pasibong papel ng kababaihan sa mga kwentong bayan at sa lipunan.

Mayaman sa simbolismo at bukas sa interpretasyon ang pelikulang Debosyon kung kaya posible itong basahin at tingnan sa iba’t ibang anggulo. Kuwento ito ni Mando (Paulo Avelino) na isang deboto ng Birheng Peñafrancia na umibig sa dalagang si Saling (Mara Lopez). Balot ng misteryo ang pagkatao ni Saling na piniling mamuhay na mag-isa sa pusod ng kagubatan ng Camarines.

Poster ng pelikulang "Debosyon" na dinirehe ni Alvin B. Yapan

Poster ng pelikulang “Debosyon” na dinirehe ni Alvin B. Yapan

Sagana ang kultura at tradisyong Pilipino sa imaheng nagtatangi sa kababaihan—ang mga diwata at engkantada, sina Maria Makiling, Daragang Magayon, Alunsina at Inang Bayan. Ang  mga imaheng ito raw ng kababaihan ang patunay na matriyarkal ang pinagmulan ng lipunang Pilipino. Sa ganitong arketipo hinubog ang misteryo ng pagkatao ni Saling. Dahil kakatwang namumuhay na mag-isa si Saling sa gitna ng gubat, iniisip umano ng ilan na isa siyang diwata.

Sa panitikan at mga awitin, ang paglalagay sa pedestal sa babae ay pagpapakita kung paano siya itinatangi at iniirog. Hindi rin ito nalalayo sa imahe ng babae sa Simbahang Katolika—sinasamba rin maging ang Birheng Maria. Sa unang tingin, pinapakita ng imahe ng kababaihan sa kulturang Pilipino kung paano pinahahalagahan ang papel ng babae sa lipunan. Patunay ng pagdakila ni Mando kay Saling ay ang sakripisyo niya para sagipin sa pag-iisa si Saling. Ito ang ginagamit na panukat sa debosyon ng lalaki sa babaing iniirog.

Ngunit sa kabilang banda, ang pagsamba at paglalagay sa kababaihan sa pedestal ay paggawa sa kanila bilang mga pasibong nilalang. Sa halip na pagpapahalaga, ang ganitong pagkakahon ay sumpa sa kababaihan. Tinatanggalan sila ng papel para baguhin ang kanilang kapalaran at tanganan ang sariling laban. Pinapanatili nito ang kaisipang mahina ang mga babae at kinakailangan silang isalba.

Kinikilala ni Saling na ang paglalagay sa kanya sa pedestal ay sumpa sa kanya bilang babae. Ngunit ang pag-ibig ni Mando ang tutubos sa lumbay ng pag-iisa. Pero bigo si Mando, hindi masasalba ng kaniyang pag-ibig si Saling mula sa sumpa ng pag-iisa.

Mahalaga ang mapagpalayang pagsasalarawan sa kababaihan sa sining at sa pelikula. Sa pamamagitan nito, natutulungan ang kababaihang makita ang halaga ng sarili at puwang sa lipunan. Ang pagkilala sa kakayahan ng babaeng palayain ang sarili ay isang hakbang lamang palayo sa sumpang ipinataw sa kanila ng lipunan. Ngunit ang mas makabuluhan ay ang pagbawi ng kababaihan sa kanilang papel at lugar sa paghubog ng kasaysayan.

*Rebyu ng Debosyon (dulang pampelikula at direksyon: Alvin Yapan; produksyon:  Vim Yapan and Alem Chua Productions, Quantum Films, Voyage Studios at BigTop Productions). Itinanghal ang Debosyon sa Director’s Showcase Category ng Cinemalaya 2013.

Trailer ng pelikula:

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/08/panata-at-sumpa/feed/ 0
Splintered lives* http://pinoyweekly.org/new/2013/08/splintered-lives/ http://pinoyweekly.org/new/2013/08/splintered-lives/#comments Sun, 11 Aug 2013 16:59:27 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=25377 Nabubura na raw ang mga hangganan ng mga bayan sa panahon ng globalisasyon. Ang sampung milyong Pilipinong nagkalat sa lahat ng dako ng mundo ay hindi na lamang mga Pilipino, kundi mga mamamayan ng mundo. Wala nang dayuhan, wala nang estranghero.

Ngunit malayo ito sa reyalidad ng maraming migranteng Pilipinong nasa laylayan ng bawat bansang kanilang dinayo. Binubuno nila ang bawat araw habang hinaharap ang mga tahimik na trahedyang madaling kaligtaan at hindi agad na napapansin.

Kadalasang tampok sa mga naratibo ng mga OFW ang tema ng diskriminasyon, pang-aabuso at pangmamaltrato.  Bahagyang lumihis sa ganitong tema ang pelikulang Transit, ang unang full length na pelikula ni Hannah Espia, na tinangkang talakayin ang mga hindi gaanong hayag ngunit kung minsa’y mas masalimuot na mga isyu ng nasyonalidad at pagkakakilanlan.

Kwento ang Transit ng mga migranteng Pinoy sa Tel Aviv, Israel na nagpupunyaging  panatilihing buo ang pamilya sa kabila ng banta ng deportasyon. Sa bagong batas na ipinatupad ng Israel, maaaring ipa-deport ang mga anak ng mga migranteng may gulang na apat na taon pababa. Para hindi ma-deport ang anak, itinatago ni Moises (Ping Medina) ang apat na taong gulang na si Joshua (Marc Justine Alvarez) mula sa mga awtoridad. Katuwang ni Moises sa pag-aalaga kay Joshua ang kasamahang si Janet (Irma Adlawan). Pero maging si Janet ay namomroblema sa tila pagrerebelde ng teenager na anak na si Yael (Jasmine Curtis-Smith). Sa kabila nga kani-kanilang problema, nagawa pa ni Janet na tulungan ang bagong saltang si Tina (Mercedes Cabral).

Sa halip na tahiin ang kawing-kawing na kwento ng limang tauhan ng pelikula sa isang linear na naratibo, binasag ni Espia ang kwento sa limang bahagi. Bawat isa sa limang bahagi ay nagpokus sa indibidwal na kwento ng bawat pangunahing tauhan. Sa paggamit ng estilong ito, pinapasilip sa manonood kung paano nakikita ng limang tauhan ang kanilang mundo.

Maaaring tingnan din ang estilong ito ni Espia bilang pagsasalamin sa fragmentation o pagkakapira-piraso ng identidad o pagkakakilanlan ng mga migranteng Pilipino sa ibayong dagat. Partikular itong naisalarawan sa kwento nina Yael at Joshua bilang mga supling ng globalisasyon. Dahil kapwa isinalang at lumaki ang dalawa sa Tel-Aviv, ang bayan na ito na ang kinilala nilang tahanan. Mas gamay na rin nila ang kulturang Hudyo at mas matatas sila sa wikang Hebrew. Gayunpaman, batid nila at ng kanilang mga magulang na hindi sila lubos na tanggap ng bayang kanilang nakagisnan at minamahal.

Eksena sa pelikulang "Transit" na dinirehe ni Hannah Espia

Eksena sa pelikulang “Transit” na dinirehe ni Hannah Espia

Para sa marami, kapana-panabik ang mga pagbabalik at pag-uwi. Ngunit paano masasabing pagbabalik o pag-uwi ito ng mga anak ng mga migrante kung hindi pa nila nakikita ang bayang pinagmulan ng kanilang mga magulang? Sa Transit, puno ng pangamba at agam-agam ang mga banta ng pag-uwi. Bagamat dayuhan pa rin sila sa Israel, mas nanaisin nilang manatili rito kaysa umuwi sa Pilipinas na walang kasiguraduhan.

Inilarawan din sa pelikula ang magkaibang pananaw sa pagtugon ng mga migrante sa mga problemang kanilang kinakaharap. Kapwa mahal nina Janet at Moises ang kani-kaniyang anak at gagawin nila ang lahat para protektahan sina Yael at Joshua. Naniniwala si Janet na kailangan ang pakikipagtulungan at pakikiisa sa komunidad sa pagharap sa problema ng mga migrante. Sinarili naman ni Moises ang pagharap sa problema nilang mag-ama.

Sensitibo at puno ng puso ang paglalahad ni Espia ng kwento ng limang tauhan bilang bahagi ng komunidad ng mga migranteng Pilipino sa Tel Aviv. Nagawa ni Espia (katuwang si Giancarlo Abrahan sa pagsulat ng iskrip) na talakayin ang mga isyung kinakaharap ng mga migrante sa pamamagitan hindi lamang ng pananaliksik at pakikipanayam kundi lalo’t higit sa pakikihalubilo at palubog nila sa mundo ng mga migrante. Makikita ito sa eksenang kinukuwentuhan si Tina ng isang grupo ng OFW tungkol sa kanilang karanasan sa pagtatrabaho at paninirahan sa Tel Aviv. Tunay na mga OFW ang kinuha ni Espia para sa eksenang ito, at ang kanilang tunay na karanasan ang kanilang ibinabahagi.

Sa pagtatapos ng pelikula, isang epilogo ang idinagdag ni Espia na nagpapabatid sa mga manonood sa kasalukuyang sitwasyon ng mga migranteng Pinoy sa Tel Aviv. Ginawa ito ni Espia hindi para sumahin at ulitin ang inilarawan na ng pelikula. Sa puntong ito, isinasara ni Espia ang unibersong nilikha ng kaniyang pelikula habang binubukas sa mga manonood ang reyalidad ng mga migranteng Pinoy na dapat harapin at kagyat na tugunan.

Pinasusubalian ng mundong ipininta ni Espia sa pinilakang tabing ang mito ng globalisasyon. Ang pagbubura ng pagkakakilanlan at nasyonalidad ay lumilikha ng mga dayuhan at estranghero sa sariling bayan.

*Rebyu ng pelikulang Transit ( direksyon: Hannah Espia; dulang pampelikula: Hannah Espia at Giancarlo Abrahan; produksyon: Ten17). Humakot ang Transit ng sampung parangal mula sa katatapos pa lamang na Cinemalaya 2013, kabilang na ang parangal sa pinakamahusay na pelikula sa New Breed Category.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/08/splintered-lives/feed/ 0
Welga sa pelikula http://pinoyweekly.org/new/2013/08/welga-sa-pelikula/ http://pinoyweekly.org/new/2013/08/welga-sa-pelikula/#comments Mon, 05 Aug 2013 10:17:49 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=25291 Ilang buwan na ring nakatayo ang piketlayn ng mga nagwewelgang manggagawa ng Pentagon Steel Corporation, ngunit nito lamang Hulyo unang nailathala sa komersyal na pahayagan ang balita tungkol sa welga. Kung hindi pa sumiiklab ang karahasan na nagresulta sa pagkamatay ng isang gwardya noong Hulyo 13, hindi ito mabibigyang pansin ng mainstream na midya.

Bagamat pangkaraniwan na sa bansang batbat ng krisis ang pagwewelga bilang sandata ng manggagawa laban sa pang-aabuso ng mga kapitalista, bibihirang itinatampok ang kwento ng welga sa telebisyon man o sa sine. Kung mayroon man, periperal o sekondaryang kwento lamang ng naratibo ang welga sa mga palabas at pelikula.

PW-sister-stella-l

Kung kaya naman maituturing na natatangi ang pelikula “Sister Stella L.” ni Mike de Leon na nagbigay-mukha sa mga manggagawang naninindigan para sa kanilang mga karapatan. Isa sa pinakamapangahas na ipinrodus ng mainstream na film outfit (Regal Films), ipinalabas ang “Sister Stella L.” noong 1984, ilang taon pa bago tuluyang nagwakas ang diktadurang Marcos. Sa panulat nina de Leon, Jose F. Lacaba at Jose Almojuela, kwento ang pelikula ng pagkamulat ni Sister Stella Legaspi (Vilma Santos) sa reyalidad ng lipunan nang makisalimuha siya sa mga nagwewelgang manggagawa ng isang pabrika ng mantika.

Bagamat ang pokus ng pelikula ay ang radikalisasyon ng isang madre na nagmula sa konserbatibong mundo ng kumbento, malalimang tinalakay ng pelikula ang problema sa paggawa at ang tumitinding kahirapan. Kasabay ng pagkamulat ng Sister Stella, iminumulat din ng pelikula ang mga manonood sa situwasyon ng mga manggagawang ginigipit ng kapitalista at natulak magwelga. Pinasikat sa pelikula ang islogan na “Kung hindi tayo kikilos, sino ang kikilos? Kung hindi ngayon, kailan?” na una nang lumabas sa pahayagang pang-mag-aaral na Philippine Collegian noong dekada ’70.

Inilarawan din sa pelikula ang iba’t ibang pamamaraan ng panggigipit sa mga manggagawa tulad ng paggamit ng mga eskirol, panghahati sa mga manggagawa at unyon, pakikipagsabwatan sa kapulisan upang buwagin ang piketlayn at pandarahas. Rumurok ang pelikula sa pagdukot, pagtortyur at pagpaslang sa pangulo ng Republic Oil Labor Union na si Ka Dencio (Tony Santos) at sa panawagan para bigyang hustisya ang pagkamatay nito.

Sina Vilma Santos at Laurice Guillen bilang nakikibakang mga madre sa piketlayn ng mga manggagawa sa "Sister Stella L" na dinirehe ni Mike de Leon

Sina Vilma Santos at Laurice Guillen bilang nakikibakang mga madre sa piketlayn ng mga manggagawa sa “Sister Stella L” na dinirehe ni Mike de Leon

Ilang dekada matapos ng pagbagsak ng rehimeng Marcos at panunumbalik umano ng demokrasya, ganito pa rin ang situwasyon ng pag-uunyon sa bansa. Ilang lider ng mga unyon na rin ang napaslang sa panahon ni Gloria Arroyo at maging ni Noynoy Aquino. Dalawa sa mga ito ay sina Ding Fortuna, pangulo ng unyon ng mga nagwelgang manggagawa ng Nestle Philippines, at Ric Ramos ng Central Azucarera de Tarlac Labor Union sa Hacienda Luisita, na pag-aari ng pamilya ni Aquino.

Iniigpawan ng “Sister Stella L.” ang pagsasalarawan lamang ng kalunos-lunos na kalagayan ng mga mangagawang Pinoy. Higit, itinatampok din nito ang kahalagahan ng pag-uunyon bilang matibay na sandata ng mga manggagawa laban sa pambubusabos. Sa pamamagitan ng kwento nina Sister Stella at Ka Dencio, nabibigyang katuwiran ang pagwewelga bilang lehitimo at makatarungang aksyon ng mga manggagawa upang ipaglaban ang kanilang karapatan.

At ito ang talas ng “Sister Stella L.” na hindi mapupurol ng panahon.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/08/welga-sa-pelikula/feed/ 0
Paghahanap kay Ligaya Paraiso sa taong 2013 http://pinoyweekly.org/new/2013/07/paghahanap-kay-ligaya-paraiso-sa-taong-2013/ http://pinoyweekly.org/new/2013/07/paghahanap-kay-ligaya-paraiso-sa-taong-2013/#comments Sun, 28 Jul 2013 15:56:45 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=25196 Makalipas ang higit tatlong dekada, muling ipalalabas ang restored version  ng “Maynila sa mga Kuko ng Liwanag” ni Lino Brocka sa mga komersyal na sinehan sa susunod na buwan. Tinagurian ng maraming kritiko at intelektwal bilang pinakamahusay na pelikulang Pilipino, mahalagang mapanood “Maynila…” ng henerasyon ngayon. Bukod sa kasiningan ng pelikula, makabuluhan ang “Maynila…” bilang komentaryong panlipunan na angkop pa rin sa panahong ito.

Halaw sa nobelang “Sa Kuko ng Liwanag”ni Edgardo Reyes, kuwento ito ni Julio Madiaga (Bembol Roco) na lumuwas sa Maynila para hanapin ang kasintahang si Ligaya Paraiso (Hilda Koronel). Napadpad si Ligaya sa lungsod para maiahon mula sa kahirapan ang pamilya sa probinsya. Sa halip na matamasa ang kaginhawaan, kapwa sila naging biktima ng pagkakataon at ng malupit at mabangis na lungsod.

Higit sa salamin ng reyalidad, ang pelikula bilang komentaryong panlipunan ay may malinaw na pinapanigan. Hindi lamang kwento ng dalawang partikular na magsing-irog ang kwento nina Julio at Ligaya. Personipikasyon sila ng ating kolektibong pag-asam para makaahon sa pagdarahop at ng ating pagpupunyagi sa kabila ng mga balakid.

Kakatuwang malaman kung paano tatanggapin ng kasalukuyang mga manonood ang “Maynila…” Sa mga pelikulang ating nagustuhan, kadalasan sinasang-ayunan natin ang mensaheng ipinarating nito. Pero iba pang usapin kung isinasabuhay ba natin ang mensahe ng pelikulang ating naibig. Hindi ito awtomatiko. Halimbawa, maaaring naantig tayo sa sinapit ng nina Julio at Ligaya habang pinapanood natin ang pelikula. Ngunit paglabas natin ng sinehan, pag-uwi sa kani-kaniyang mga bahay, habang nakikinig o nanonood ng balita, at pagharap natin sa kompyuter, dito nasusubok kung paano tumitimo sa atin ang sining ni Brocka.

Hilda Koronel bilang Ligaya Paraiso sa "Maynila sa mga Kuko ng Liwanag"

Hilda Koronel bilang Ligaya Paraiso sa “Maynila sa mga Kuko ng Liwanag”

Hindi mahirap makita na hindi naman nalalayo ang nararanasan ng maraming maralitang tagalungsod sa kwento nina Julio at Ligaya—nilisan ang probinsya at nagbakasali sa lungsod sa pag-asa ng mas maalwang buhay. Ngunit para sa iba, mga tauhan lamang sa gawa-gawang mundo ng pelikula sina Julio Madiaga at Ligaya Paraiso.

Maaaring hindi sumagi sa isip natin ang sinapit ng dalawa sa pagpanood ng balita tungkol sa marahas na demolisyon ng dampa ng mga informal settler. Sa kabila ng simpatiya natin kay Julio, kondemnasyon at panlilibak sa mga “iskwater” ang mamumutawi sa mga bibig ng marami. Maaari tayong nakumbinsi ni Brocka na makatuwiran ang mga naging hakbang ni Julio. Ngunit ngayong nasusukol ang mga Julio Madiaga ng ating panahon, kaniya-kaniya tayong pulot ng bato at kahoy na ipangpupukol at ipanghahambalos sa kanila.

Hindi ibig ipakahulugan ng pelikula na marangal ang mga mahihirap. Ngunit tulad ni Julio, marami sa mga maralita—sa mga gilid ng estero man o sa Agham Road—ang maaaring itinulak na rin ng kahirapan para magnakaw, pumatay o iputa ang sarili. Normal ang mamuhi sa ganitong mga gawi. Sino ba naman ang may gusto ng paglaganap ng krimen?  Ngunit kung lubos nating uunawain ang kahulugan ng pelikula, alam sana natin na ang lungsod ang siyang gumagawang halang sa mga bituka ng maralita.

Sa isang bahagi, indikasyon ito ng pagturing sa sining ng pelikula na hiwalay sa reyalidad ng lipunan. Manipestasyon din ito ng pagtingin ng mga nasa panggitnang uri sa mga mahihirap, sa ugat ng kahirapan, at sa solusyon dito. At ang ganitong mga perspektibo ay hindi basta-basta nababago ng sining, panitikan o pelikula.

Ang pesimistikong wakas ng pelikula ay hindi pagsuko. Sa halip, marapat itong tingnan bilang pagpapatuloy ng kawalan ng hustisyang panlipunan na mababago lamang sa labas ng mga sinehan.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/07/paghahanap-kay-ligaya-paraiso-sa-taong-2013/feed/ 0
Sine sa labas ng sinehan http://pinoyweekly.org/new/2013/07/talakay-takilyasine-sa-labas-ng-sinehan/ http://pinoyweekly.org/new/2013/07/talakay-takilyasine-sa-labas-ng-sinehan/#comments Mon, 15 Jul 2013 17:05:53 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=24871 Mas mahirap ang panahon ngayon para sa mga pangkaraniwang manonood ang maglaan ng panahon at bahagi ng sweldo sa panonood ng pelikula. Halos kalahati na ng minimum na pasahod ang halaga ng sine ngayon. Dahil dito, mas nakararami ang nagtitiyaga sa mga piniratang DVD. Taliwas sa sinasabi ng pamahalaan na ang pamimirata ang pumapatay sa lokal na industriya ng pelikula, ang kahirapan ang siyang nagtataboy sa mga manonood palayo sa mga sinehan.

Gayunpaman, maraming alternatibong mapapanooran ang mga masusugid na tagasubaybay ng Sineng Pinoy na kulang sa budget. Nariyan ang mga “ligal” na mga lugar na pinagdadausan ng mga libreng pagpapalabas ng pelikula tulad ng mga videotheque at cinematheque. Kung may aklatan o library para sa mga mahihilig magbasa, ang videotheque o cinematheque ay para naman sa mga masugid na manood ng pelikula. Karaniwang maliit lamang na sinehan ang mga cinematheque na kayang maglaman lang ng hindi hihigit sa 50 katao. Madalas mga klasikong pelikulang Pilipino, art at experimental films at mga banyagang pelikula ang ipinapalabas dito.

UPFI Film Center sa UP Diliman (PW File Photo)

UPFI Film Center sa UP Diliman (PW File Photo)

Ang University of the Philippines Film Institute (UPFI) ang isa sa mga naunang nagpatakbo ng videotheque sa bansa. Nagtatayo at nagpapatakbo naman ang Film Development Council of the Philippines (FDCP) ng mga cinematheque sa ilang rehiyon sa bansa na may layon na pagpapaunlad ng kultura ng panonood ng pelikula. Mayroon nang cinematheque ang FDCP sa mga syudad ng Baguio, Davao, Iloilo at Marawi.

Para naman sa mga may access sa internet, bukod sa pagda-download ng mga digital na kopya ng pelikula, madali na rin humanap ng mga website na nagtatampok at nagpapalabas ng pelikulang Pilipino gamit ang teknolohiya ng streaming videos (hal. Youtube, Dailymotion at Vimeo). May walong milyong views o hits na ang isa sa pinakapopular na website na nagpapalabas ng pelikulang Pinoy. Hindi katakatakang ang pinakapinapanood na pelikula sa mga website ay ang mga pelikula ng yumaong hari ng pelikulang Pilipino na si Fernando Poe, Jr. Batay naman sa mga nagkokomento, marami sa tumatangkilik ng mga website na ito ay mga OFW na nasasabik nang muling makapanood ng pelikulang Pilipino.

Dahil itinuturing na paglabag ito sa batas hinggil sa copyright o karapatang ari, madalas na nairereport at ipinatatanggal ang mga kopyang ito sa internet. Ngunit kabilib-bilib ang pagiging masigasig ng mga nag-a-upload ng mga kopya ng pelikulang ito sa internet. Ilang beses mang mai-report at mapatanggal ang mga kopya ng pelikula, nakakahanap pa rin sila ng paraan para maibalik sa internet ang mga kopya at muling mapanood ng madla.

Hindi matatawaran ang lawak at dami ng koleksyon ng mga pelikulang ipinapalabas sa mga website na ito. Wala pang orihinal na kopya sa digital format ang karamihan sa mga pelikulang itinatampok sa mga ito. Sa kabila ng kawalan ng matinong arkibo ng pelikulang Pilipino, nagsisilbing mga gerilyang arkibista ang mga indibidwal o grupong nag-a-upload ng mga klasikong Sineng Pinoy. Ang ilan sa mga arkibistang ito ay matagal na ipinundar ang mayaman nilang koleksyon ng pelikulang Pilipino ngunit ibinabahagi nila sa mga manonood ng libre.

Kung ang walang kapalit na pagbabahaging ito ang sukatan ng pagmamahal sa pelikulang Pilipino, ang mga gerilyang arkibistang ito na siguro ang pinakamasugid at pinakamatapat na manonood ng Sineng Pinoy.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/07/talakay-takilyasine-sa-labas-ng-sinehan/feed/ 4
Manila in my mind http://pinoyweekly.org/new/2013/07/manila-in-my-mind/ http://pinoyweekly.org/new/2013/07/manila-in-my-mind/#comments Sat, 06 Jul 2013 19:01:18 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=24778 Naging mainit ang pagdepensa ng mga Pinoy sa imahe ng Maynila sa social media nitong nakaraang buwan nang taguriang “gates of hell” ang lungsod  ng Amerikanong nobelistang si Dan Brown sa bago niyang nobelang “Inferno.” Pero kung tutuusin, hindi na bago ang pag-alma ng mga Pilipino sa tuwing pinipintasan ang Kamaynilaan o ang bansa. At hindi na rin bago ang imahe ng Maynilang inilarawan ni Brown.

Makikita ang negatibong imaheng ito ng Maynila maging sa mga klasikong pelikulang Pilipino. Sa “Maynila sa mga Kuko ng Liwanag” (1975) ni Lino Brocka, malupit ang lungsod sa mga taong naghanap ang kanilang pag-ibig at pangarap. Pugad naman ng mga latak ng lipunan ang Maynila ni Ishmael Bernal sa pelikulang “Manila by Night” (1980). Nilikha ang dalawang pelikula noong panahon ng Batas Militar kung kailan ginawang showcase ng mag-asawang Marcos ang Maynila ng umano’y mabilis na pag-unlad ng Pilipinas.

Tampok sa “Maynila…” ni Brocka ang kwento ng paghahanap ni Julio Madiaga (Bembol Roco) sa kanyang nobyang si Ligaya Paraiso (Hilda Koronel)  na napadpad sa Maynila para magtrabaho at maiahon sa karukhaan ang pamilya sa probinsya. Ang trahedyang sinapit ng magkasintahan sa Maynila ay pagbasag sa ipinintang larawan ng lungsod bilang mapagkanlong at mapagkalinga.

"Manila By Night" (1980), a.k.a. "City After Dark," dinirehe ni Ishmael Bernal

“Manila By Night” (1980), a.k.a. “City After Dark,” dinirehe ni Ishmael Bernal

Hindi naman mga pangkaraniwang bida ang binigyang-buhay ni Bernal sa ”Manila by Night.” Pawang mga nasa laylayan ng lipunan ang mga pangunahing tauhan sa pelikula—manggagantso, puta, adik, hustler, pusher, at pati na rin ang mga madalas tinutuya tulad ng mga may kapansanan, bakla at lesbyana. Ginamit ni Bernal ang perspektibo nila sa paggalugad sa mga eskinita ng Maynila at ipakita sa mga manonood ang Maynila na di karaniwang ipinakikita sa midya noong panahon ng rehimeng Marcos.

Sa pagbibigay-mukha sa madilim na bahagi ng Kamaynilaan, pinapasubalian ng mga pelikulang ito ang imahe na nais itanim ng diktadura noon sa isip ng mga Pilipino at maging ng mga dayuhan—isang lungsod na may mabilis na pag-unlad na ramdam ng mga mamamayan nito.

Taliwas sa kaunlarang ibinubudyong ng pamahalaan noon, ipinakita ng dalawang klasikong pelikulang ito ang laganap na kahirapan sa lungsod. Itinutulak ang mga maralitang tagalungsod sa mga antisosyal at kriminal na gawain gaya ng pagnanakaw, pagpatay, pagpuputa at paggamit ng iligal na droga.

Ang unang-unang tumutol sa ganitong pagsasalarawan ng Maynila ay ang dating Unang Ginang na si Imelda Marcos. Binabahiran umano ng mga pelikulang ito ang ”magandang” reputasyon ng kanyang mahal na lungsod. Taliwas rin daw ito sa kanyang motto na “the true, the good and the beautiful.” Maliban sa pagpuputol sa maraming bahagi ng pelikula, pinalitan ang titulo ng “Manila by Night” at ginawang “City After Dark.”

Makalipas ang higit tatlong dekada, masasabing hindi nanatiling reliko lamang ng nakalipas ang dalawang pelikulang ito. Ang Maynila na mapapanood sa mga pelikula nina Brocka at Bernal ay siya pa ring Maynila sa totoong buhay sa kasalukuyang panahon. At ang Maynilang ito rin ang naikintal sa imahinasyon ng mga dayuhang tulad ni Dan Brown. Ang mga pangako ng  modernisasyon, pagpapanibagong-mukha at kaunlaran ng sumunod na pinuno ng lungsod at ng bansa ay tulad ng pantasyang lungsod ni Imelda. Ang tunay na Maynila ay ang Maynila ng mga mas nakararaming araw-araw na nakikipagbuno sa impyerno ng kahirapan.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/07/manila-in-my-mind/feed/ 0
Kani-kaniyang Rizal http://pinoyweekly.org/new/2013/06/kani-kaniyang-rizal/ http://pinoyweekly.org/new/2013/06/kani-kaniyang-rizal/#comments Sat, 29 Jun 2013 08:43:16 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=24665 Ang buhay na siguro ng pambansang bayaning si Jose Rizal ang pinakapaboritong gawing paksa sa mga pelikula. Taong 1912, bago pa lamang ang paggawa ng pelikula sa bansa, dalawang pelikulang batay sa buhay at kamatayan ni Rizal ang ginawa ng mga Amerikanong prodyuser.

Maging ang mga nobelang kaniyang isinulat ay paborito ring isapelikula. Unang naisapelikula ang “Noli Me Tangere” noong 1930 sa direksyon ni Jose Nepomuceno. Gumawa naman ng sariling bersyon ang Pambansang Alagad ng Sining sa Pelikula na si Gerardo de Leon noong 1961. Nang sumunod na taon, ginawa at ipinalabas ni de Leon ang ikalawang nobela ni Rizal na “El Filibusterismo.”

Dalawang pelikula rin ang ginawa batay sa karakter na si Sisa (1951 at 1999) na tauhan sa nobelng Noli Me Tangere.

Cesar Montano bilang Jose Rizal sa pelikulang dinirehe ni Marilou Diaz-Abaya

Cesar Montano bilang Jose Rizal sa pelikulang dinirehe ni Marilou Diaz-Abaya

Sa mga huling taon ng dekada ’90, maraming pelikulang historikal ang nilikha bilang bahagi ng selebrasyon ng sentenaryo ng kasarinlan bansa. Tatlo sa mga ito ay tungkol sa iba’t ibang aspekto ng buhay at kabayanihan ni Rizal.

Itinampok ni Tikoy Aguiluz sa pelikulang “Rizal sa Dapitan” ang pag-iibigan ng destiyerong si Rizal at ni Josephine Bracken sa Dapitan. Isa namang komprehensibong talambuhay ni Rizal ang “Jose Rizal” ni Marilou Diaz-Abaya. Imbestigasyon sa kabayanihan ni Rizal ang naging tuon ng pelikulang “Bayaning Third World” ni Mike de Leon.

Tila nais sagutin ng mga pelikulang ito kung paano nalilikha ang isang bayani. Nariyan ang pagpapatampok sa kadakilaan ni Rizal at ang kaniyang pagiging henyo. Sa kabilang banda naman, inilalarawan din siya sa mga pelikula ito bilang tao, na tulad nati’y may mga kapintasan at kahinaan (partikular sa aspeto ng pag-ibig).

Makikita sa pagdadakila kay Rizal sa mga pelikulang ito kung bakit siya ang pambansang bayani. Hindi ito dahil naging inspirasyon ang kaniyang sulatin ng rebolusyon at naging mitsa ang kaniyang kamatayan ng lalong paglagablab ng armadong pakikibaka ng Katipunan laban sa mga Espanyol. Para sa mga pelikulang ito, naging pambansang bayani siya dahil sa mga merito ng kaniyang buhay: isang ilustrado na namulat reyalidad ng kaniyang panahon at tumindig ayon  sa kaniyang prinsipyo kahit pa buhay ang kapalit.

Totoo sa isang bahagi na ginawang pambansang bayani si Rizal noong panahon ng kolonyalismong Amerikano sa halip na si Andres Bonifacio (na mas mapangahas, delikado at banta sa gobyernong kolonyal). Makikita rin ang ganitong pagkiling sa paggawa ng mga Amerikano ng pelikula tungkol kay Rizal sa panahong sinusupil nila ang mga labi ng pakikibaka ng Katipunan sa unang bahagi ng ika-20 siglo.

Ganito rin ang lohika kung bakit mas katanggap-tanggap at mas niyayakap ng panggitnang uri si Rizal bilang bayani. Sa pagdadakila kay Rizal sa midya at pelikula, tanging itinatampok ang kadakilaan ng kaniyang naging buhay ngunit hindi ang rebolusyong binigyan niya ng inspirasyon.

Sa kabila ng bilang ng mga pelikulang tumalakay sa buhay ni Rizal, wala ni isa ang nagtangkang bawiin si Rizal mula sa pagkakahon na ginawa ng mga Amerikano nang ideklara siyang pambansang bayani. Ang tanging pelikula na magbibigay hustisya sa kabayanihan ni Rizal ay isang pelikulang magtatampok sa kanyang rebolusyonaryong potensyal sa pamamagitan ng pagbibigay ng konteksto sa naging papel niya sa pagsiklab ng rebolusyon. Siya ang Rizal na hindi pa natin napapanood sa pinilakang tabing at kailangan nating makilala.

Film clips at trailers ng ilan sa nabanggit na mga pelikula (Ed.):


“Noli Me Tangere” ni Gerardo de Leon


“Bayaning 3rd World” ni Mike de Leon


“Rizal sa Dapitan” ni Tikoy Aguiluz


“Jose Rizal” ni Marilou Diaz-Abaya

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/06/kani-kaniyang-rizal/feed/ 0
Elehiya para sa isang alagad ng sining http://pinoyweekly.org/new/2013/06/elehiya-para-sa-isang-alagad-ng-sining/ http://pinoyweekly.org/new/2013/06/elehiya-para-sa-isang-alagad-ng-sining/#comments Tue, 18 Jun 2013 07:59:31 +0000 http://pinoyweekly.org/new/?p=24571 Malaking kawalan sa Sineng Pinoy ang sunud-sunod na pagpanaw ng mga beteranong direktor ng pelikulang Pilipino. Sumakabilang-buhay noong nakaraang taon sina Mario O’ Hara, Marilou Diaz-Abaya at Celso Ad Castillo. Nagsimulang maging aktibo ang tatlo sa paggawa ng pelikula noong dekada 70, ang itinuturing na Second Golden Age ng pelikulang Pilipino. Hindi naman masyado napansin ang tahimik na pagpanaw nitong Marso ni Danny Zialcita, direktor ng higit sa 50 blockbuster at de kalidad na pelikulang melodrama noong dekada 70 at 80.

Nitong Mayo 28, binawian ng buhay si Eddie Romero, Pambansang Alagad ng Sining para sa Pelikula, sa gulang na 88. Nakilala si Romero bilang direktor ng mga klasikong pelikula tulad ng “Ganito Kami Noon, Paano Kayo Ngayon?,” “Kamakalawa” at “Aguila.” Idinirehe rin niya ang adaptasyon para sa telebisyon ng “Noli Me Tangere” ni Jose Rizal noong 1992. Si Romero na siguro ang huling direktor na naturuan ni Gerardo de Leon, Pambansang Alagad ng Sining at direktor mula sa First Golden Age ng pelikulang Pilipino. Siya na rin siguro ang direktor na may pinakamatagal na karera sa lokal na industriya ng pelikula.

Eddie Romero, pambansang alagad sa sining sa pelikula

Eddie Romero, pambansang alagad sa sining sa pelikula

Hindi batid nang marami, tulad ng tinuring niyang gurong si de Leon, gumawa rin ng mga low-budget na pelikula sa Amerika si Romero bago pa siya nakilala sa Pilipinas. Sa paggawa niya ng pelikula sa bansa, bitbit-bitbit niya ang estilo at disiplina sa paglikha na natutunan niya sa Hollywood. Makikita ito sa pulido at mala-epiko niyang mga likhang pelikula.

Ambisyoso at engrande ang mga temang nais niyang talakayin sa kaniyang mga obra. Sa mga pinaka-kinilala niyang obra—Ganito…, Kamakalawa at Aguila, maging ang serye sa telebisyon na Noli Me Tangere—matingkad ang temang nais niyang suriin: ang pagkakakilanlan, kultura at kasaysayan ng mga Pilipino.

Sa panahon ngayon, bibihira na ang ganitong mga pagtatangka na gamitin ang sining ng pelikula para hamunin ang sensibilidad ng Pilipinong manonood. Sa kasalukuyang kalakaran ng komersyal na paggawa ng pelikula, pangunahing konsiderasyon ang pagpatok nito sa takilya. Naisasantabi na ang pagtingin sa pelikula bilang sining at bilang bahagi ng pagkakakilanlan, kultura at heritage ng mga Pilipino.

Sa tribute at burol kay Eddie Romero sa Cultural Center of the Philippines. (Larawan mula sa CCP website)

Sa tribute at burol kay Eddie Romero sa Cultural Center of the Philippines. (Larawan mula sa CCP website)

Sa kabila nito, hindi nawalan ng pag-asa si Romero sa sining ng pelikula sa bansa. Kahit na hindi kasing aktibo sa paggawa ng pelikula tulad ng dati, hindi tuluyang nawala si Romero sa eksena. Sa kaniyang huling dekada, ginugol ni Romero ang kaniyang panahon sa pagsuporta sa Sineng Pinoy sa pamamagitan ng pagdalo sa mga workshop para sa mga nagnanais na gumawa ng pelikula. Naging kabahagi rin siya ng Cinema Evaluations Board kung saan itinaguyod niya ang mga gawa ng mga bago at mapangahas na mga independent filmmaker.

Sumubok din siya sa paggamit ng teknolohiya ng digital filmmaking. Mas payak, hindi  tulad ng grandiyosong produksiyon kung saan siya kinilala, ang kaniyang huling dalawang pelikula—ang “Faces of Love” at “Teach Me to Love.” Gaya ni de Leon na kinilala niyang maestro sa pagpepelikula, nagsilbing inspirasyon si Romero sa mga batang nagnanais makibahagi sa nagpapatuloy na kasaysayan ng Sineng Pinoy.

Sa huling yugto ng kaniyang buhay at karera, tila mas mahalaga kay Romero ang pagpapamana sa susunod na henerasyon ng mga alagad ng sining ng mga aral ng nakalipas na dalawang ginintuang panahon ng pelikulang Pilipino.

]]>
http://pinoyweekly.org/new/2013/06/elehiya-para-sa-isang-alagad-ng-sining/feed/ 0