Tila pribadong pag-aari na ng A. Brown ang isang pampublikong lupain ng mga Higaonon sa Opol, Misamis Oriental. Pinagbawalan ng kompanya ang mga bisita ng katutubong si Consolacion Payla sa loob ng kanyang bahay, na matatagpuan sa gitna ng plantasyon ng palm oil. (Ilang-Ilang Quijano)

“Isang araw, biglang dumating ang mga guwardiya. Tinutukan nila ako ng mahahabang baril. Nag-spray sila (ng mga kemikal) sa aking mga tanim na saging at niyog. Binunot nila ang mga cassava. Nang mamatay o mawala na ang aking mga tanim, nag-bulldozer sila, at saka tinaman ng palm oil ang aking lupa.”

Nagpupuyos sa galit ang 66-anyos na si Amadeo Payla, isang katutubong Higaonon sa Brgy. Tingalan, Opol, Misamis Oriental. Kuwento niya, sa ganitong marahas na paraan unti-unting kinamkam ng A. Brown Company, Inc. ang may 520-ektarya na pampublikong lupain. Kasabay ng panunuhol at panlilinlang, isang plantasyon ng palm oil ang ngayo’y nakapuwesto sa dating mapayapang komunidad ng mga katutubong magsasaka.

Sa ngalan ng palm oil

Kalbo na ang karamihan sa mga kabundukan ng Opol. Malayung-malayo na ito sa dating kagubatan na tahanan ng mga Higaonon bago pa man dumating ang mga Espanyol. Noong dekada ’50, isang piloto na si Capt. Jose Carrie ang unang nangamkam sa kanilang lupain; dinahas at tinakot ang mga katutubo para gawin itong pastulan. Ang totoong layunin umano ni Carrie, at ng iba pang panginoong may-lupa na sumunod sa kanya, magtroso at ubusin ang mga puno sa kagubatan.

Pagsapit ng dekada ’60, marami na sa mga Higaonon ang nakabalik sa lupa. Ngunit muli itong inangkin ng isang panginoong may-lupa na nagngangalang Victor Paras. Dahas din ang naging paraan ni Paras para palayasin ang mga katutubo. Sinunog ang kanilang mga bahay, at walang habas na namaril ang mga guwardiya, kuwento ng mga katutubo.

Sa paglipas ng panahon, at marahil dahil ubos na ang mga puno, pinabayaan na ni Paras ang lupa. Inokupahan itong muli ng mga Higaonon, tinaniman, at ginawang produktibo. Ngunit noong 2010, bigla na lamang nanghimasok ang A. Brown, sa pakikipagtulungan ng Department of Environment and Natural Resources (DENR). Isa ang A. Brown sa sa apat na pangunahing kompanya ng palm oil sa Pilipinas.

Lumalago ang industriya ng palm oil sa daigdig dahil sa lumalaki umanong pangangailan para dito. Sangkap ang palm oil sa marami sa mga produkto gaya ng processed food at cosmetics. Isa rin ito sa pinagkukunan ng biofuel, o alternatibo sa krudo. Dahil mabilis tumubo ang halamang palm oil, mabilis din itong pagkakitaan, bagay na sinamantala ng malalaking kompanya, lalo na sa mahihirap na bansang agrikultural.

Plantasyon ng palm oil ng A. Brown sa Brgy. Tingalan, Opol (Ilang-Ilang Quijano)

Numero unong exporter ng palm oil ang Indonesia at Malaysia, kung saan milyun-milyong ektarya—marami ay dati ring kagubatan at lupaing katutubo—ang tinatamnan ng palm oil. Sa Pilipinas, nasa 46,608 ektarya pa lamang ang saklaw ng mga plantasyon ng palm oil, ayon sa datos ng Philippine Palm Oil Development Council noong 2009.

Prayoridad ng gobyerno na palawakin pa ang mga plantasyon ng palm oil sa bansa. Sa Mindanao pa lamang, may 304,350 ektarya ang tinatarget na tamnan ng palm oil.

Biktima ng ganitong ekspansyon ang mga katutubong Higaonon sa Opol, kung saan bigla na lamang dumating ang A. Brown noong 2010. Ang A. Brown, isang kompanyang pag-aari ng negosyanteng Filipino-American, ay mayroon ding mga interes sa pagmimina, quarrying, enerhiya, at real estate. Mayroon itong 800-ektaryang plantasyon ng palm oil sa Impasugong, Bukidnon na “kinamkam din mula sa mga katutubo,” ayon kay Jomorito Goaylon, tagapangulo ng Kalumbay Regional Lumad Organization na naka-base sa Bukidnon.

Kasama ang Kalumbay, Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), Pesticide Action Network Asia and the Pacific, at Asian Peasant Coalition sa mga grupong sa naglunsad ng isang International Fact-Finding Mission (IFFM) noong Mayo 6-10 para imbestigahan ang umano’y pangangamkam ng lupaing ninuno sa Opol.

Pandarahas sa katutubo

Sa isang pulong na ipinatawag ng DENR-Community and Environment and Natural Resources Office (CENRO) Region 10 noong Pebrero 2011, inanunsiyo ang pag-uumpisa ng operasyon ng A. Brown sa ilalim umano ng Community-Based Forest Management (CBFM) Program. “Ipinangako ng kompanya na babayaran ng P9,000 kada ektarya ang mga magsasaka. Sinabi rin nila na hindi pipilitin ang mga ayaw pumayag,” ayon kay Rubenson Batuto, residente ng Brgy. Tingalan at bise-presidente ng Pangalasag, lokal na grupo ng mga katutubo.

Ngunit hindi binayaran ang mga magsasaka. Marami rin ang sapilitang inagaw ang lupa ng mga guwardiya ng A. Brown. “Kinuha nila ang aking mga niyog at sinunog ang aking bahay,” ayon sa 64-anyos na si Victoria Tabubo, residente ng Brgy. Bagocboc. Nang dahil sa takot, hindi na siya bumalik sa kanyang lupain.

Nagpupuyos sa galit ang mga Higaonon habang ikinukuwento ang pandarahas sa kanila para mapalayas sa kanilang lupaing ninuno (Ilang-Ilang Quijano)

Noong Marso 10, 2011, walong magsasaka ang pinaputukan ng mga guwardiya ng A. Brown at miyembro ng National Bureau of Investigation (NBI) habang nagtatayo ang mga ito ng kubo. Kuwento ni Edwin Baranggot, “Tinutukan kami ng baril at sinabing ‘walang gagalaw.’ Sa halip na magpakita sila ng warrant of arrest, nagpaputok sila sa ere. Tumakbo kami, at saka nila kami pinagbabaril.”

Isang magsasaka ang sugatan sa insidente, habang ikinulong naman ng dalawang linggo si Baranggot at isa pa niyang kasamahan para sa kasong direct assault. Aniya pa, bago siya dalhin sa presinto, binugbog muna siya ng NBI, habang sinasabing “Bakit kayo nagtatanim dito? Bakit hindi niyo na lang ibigay ang lupa sa A. Brown?”

Sa dayalogo ng IFFM kay Opol Mayor Dexter Yasay, inamin nito na siya ang nagpaaresto sa mga magsasaka na inaakusahan niyang binabantaan ang mga opisyal ng barangay na pumapabor sa A. Brown. Inamin din ni Yasay na suportado niya ang pagpasok ng plantasyon. “If there is no palm oil what else can we do as of the moment? With our limited resources, let’s face the reality that we need those industries to generate employment in our area,” aniya sa panayam ng Pinoy Weekly.

Lasong dala ng plantasyon

Simula nang pumasok ang A. Brown, naging mga trabahante na nga ang ilan sa mga katutubo na pagsasaka ang dating ikinabubuhay. Nangako ang kompanya na gagawin silang regular na manggagawa. Ngunit kontraktuwal lamang ang karamihan sa kanila, at sumasahod ng mababa pa sa minimum (P247 kada araw). Kumuha rin ang kompanya ng mga dayong trabahante mula sa Bukidnon.

Isa ang palm oil sa mga industriyang agrikultural na malakas gumamit ng kemikal na mga pestisidyo. Isa mga natukoy na ginagamit sa plantasyon ang carbofuran, isang pestisidyong tinuturing lubos na mapanganib (highly hazardous) dahil sa masamang epekto nito sa kalusugan at kapaligiran.

Kuwento ni Batuto, inirereklamo sa kanya ng mga manggagawa na hindi sila binigyan ng karampatang impormasyon hinggil sa carbofuran. “Sinabihan sila na abono lang ito. Pero nang buksan nila ang lalagyan, nahilo sila sa lakas ng amoy,” aniya.

Nagkakasakit at namamatay ang tanim ng mga katutubo simula nang gumamit ng nakalalason na mga pestisidyo ang plantasyon. (Ilang-Ilang Quijano)

Nararamdaman na rin ng ibang residente ang mga epekto ng paggamit ng pestisidyo. “Marami sa mga bata ang laging inuubo at sinisipon. Nagkakaroon kami ng mga sakit sa balat, dati-rati wala naman,” ayon kay Consolacion Payla, asawa ni Amadeo. Kontaminado na rin umano ang sapa na dati nilang pinaliliguan.

Namamatay maging ang mga puno ng saging at niyog na tanim ng mga katutubo—tinamaan ng mga sakit at peste na anila’y sumulpot lamang nang mag-umpisa ang pag-spray ng pestisidyo mula sa plantasyon ng palm oil.

‘Public-Private Partnership’

Sa isang dayalogo sa mga opisyal sa pambansang tanggapan ng DENR, lumalabas na walang batayan ang operasyon ng A. Brown sa Opol. Ayon sa mga dokumento ng DENR, nakansela na noong 2011 ang Forest Land Grazing Land Agreement sa pagitan ng gobyerno at Paras. Isang special power of attorney ang ipinagkaloob ni Paras sa A. Brown, na “ibinibigay sa kompanya ang kontrol ng lupain.” Ngunit ayon kay Joey Austria, hepe ng Indigenous Community Affairs Office, hindi nito binibigyan ng karapatan ang A. Brown na magtanim ng palm oil sa lugar, na dapat ay saklaw ng isang Upland Agro-Forestry Program.

Hindi pa aprubado ng DENR ang aplikasyon ng A. Brown para dito. Gayundin, hindi pa aprubado ang aplikasyon ng isang grupo ng mga magsasaka (na ayon sa Pangalasag ay hindi kumakatawan sa interes ng mga katutubo) para isama sa CBFM ang dating pastulan. Sa ngayon, hindi saklaw ng CBFM ang nasabing erya, taliwas sa sinasabi ng mga opisyal ng DENR-CENRO Region 10.

Tuktok ng burol na sagradong lugar para sa mga Higaonon, nasira sa quarrying para sa konstruksiyon ng kalsada papasok sa plantasyon ng A. Brown (Ilang-Ilang Quijano)

“Tinatrato kami na parang iskuwater sa aming sariling lupain. Pero lumalabas ngayon na sila ang tunay na iskuwater,” ani Batuto.

Sa kabila nito, binigyan pa ng Board of Investments ang A. Brown ng tax perks o insentibo sa buwis. Ayon kay Antonio Flores, miyembro ng pambasang konseho ng KMP, “Ipinapakita nito ang tunay na katangian ng Public-Private Partnerships ng gobyernong Aquino—ang pagbibigay ng halaga sa pribadong tubo, kaysa sa kapakanan ng mga magsasaka at katutubo.”

Daan-daan pang mga pamilyang Higaonon ang patuloy na naninindigan para sa kanilang lupa, kahit pa unti-unti silang pinalilibutan ng plantasyon ng isang kompanyang tila walang respeto sa kanilang mga karapatan. Para sa kanila, walang kapatawaran ang pambababoy at paninira ng A. Brown sa mga lugar na tinatagurian nilang sagrado. Isang puno ng balite na nagsisilbing sambahan ng kanilang mga ninuno ang pinutol ng kompanya, ayon sa mga katutubo. Gayundin, kinalbo para sa konstruksiyon ng kalsadang dinaraanan ng mga sasakayan ng A. Brown ang tuktok ng isang burol na pinagdarausan ng kanilang mga ritwal.

Ngayon, araw-araw dinaraanan ng mag-asawang Payla ang kalsada sa burol na ito, ang dumaarang mga trak at kotseng magagara tila simbolo ng araw-araw na pagsagasa sa kanilang dignidad at karapatang pantao. “Lalaban kami,” pangako ni Consolacion. “Dahil kung hindi, tuluyan nang masisira ang aming pamumuhay, ang lupa na tahanan namin at ng aming mga ninuno.”

Pagharang ng mga guwardiya ng A. Brown sa mga miyembro ng International Fact-Finding Mission na bibisita sana sa bahay ni Amadeo Payla (kaliwa) sa loob ng plantasyon. (Ilang-Ilang Quijano)

Isang linggo bago ang Mayo Uno, inanunsyo ang pagkakabuo ng isang alyansa ng mga manggagawa na pinangalanang Nagkaisa. Nagsama-sama ang iba’t ibang grupo sa paggawa rito, bagamat kapansin-pansing wala ang Kilusang Mayo Uno o KMU.

Bagamat may pagkakatulad ang mga tindig ng KMU sa mga miyembro ng Nagkaisa sa iba’t ibang isyung pangmanggagawa, may isang tampok na kaibahan ang KMU: konsistent itong kritikal sa gobyerno ni Pang. Benigno “Noynoy” Aquino III.

Mahalaga ang huling punto dahil tumampok ang Nagkaisa sa naging hakbangin nito noong Araw ng Paggawa: ang magrali sa Mendiola kasabay ng pakikipagdiyalogo sa pangulo. Kaiba rito, namuno ang KMU sa isang raling bumabanat kay Aquino.

Kakatwa ang naging diyalogo. Parang dinuraan sa mukha ang mga lider-obrerong humarap, bukod pa sa mga manggagawa mismo. Harap-harapan, ibinasura ni Aquino ang mga panawagang dagdag-sahod at pagbasura sa kontraktwalisasyon.

Kaalinsabay, hinarap ng mga opisyal ng gabinete ang rali ng Nagkaisa. Dito, nag-anunsyo sila ng mga “sorpresa” para sa mga manggagawa. Hindi nasorpresa ang mga raliyista, at hindi rin natuwa. Hindi dagdag-sahod o anuman sa kontraktwalisasyon.

Malinaw ang pagpapanggap. Habang ibinabasura ng pangulo sa loob ng Palasyo ang mga panawagan ng mga manggagawa sa kanyang nakahandang talumpati, kinuha pa ng mga tauhan niya ang mga karaingan ng mga raliyista sa labas, sa Mendiola.

Sa ganitong kalagayan, maging ang promotor ng Nagkaisa, ang Alliance of Progressive Labor o APL, ay napwersang tumuligsa sa pangulo. Kailangan nilang isalba ang mukha nila, silang alyado ng Akbayan na alyado naman ng pangulo.

Sa pamamagitan ng Nagkaisa, hinatak ng APL ang iba’t ibang grupo ng paggawa para idikit kay Noynoy at pabanguhin si Noynoy sa proseso. Pero lalo lang ginalit ni Noynoy ang masang manggagawa sa mga pahayag niya nitong Araw ng Paggawa.

Sa mga sinabi ni Noynoy, lalo lang niyang inihiwalay ang sarili – at maging ang mga lider-manggagawa na mangungunyapit sa kanya – sa mga manggagawa. Sa halip na bumango, nangangalingasaw na pagbaho niya ang naganap sa harap ng Nagkaisa.

May dagdag na pakinabang si Aquino. Sa bisperas ng pulong ng Asian Development Bank sa bansa, naipakita niyang kontrolado niya ang tila malaking seksyon ng kilusang paggawa, katuwang niya sila sa paghahain ng mura at siil na lakas-paggawa.

17 Mayo 2012

Tangan ng isang magsasaka ang poster na 'Wanted Palparan', inakusahan ng iba't ibang grupo si dating heneral Jovito Palparan na siyang may kagagawan umano ng maraming pagpaslang sa rehiyon ng Timog Katagalugan kung saan siya nadestino. (Macky Macaspac)

“Walang ipinagdiriwang ang mga mamamayan ng Quezon. Sa halip, nagluluksa sila dahil sa matinding militarisasyon na patuloy na banta sa kanila at kanilang kabuhayan.”

Ito ang sinabi ni Peter Gonzales, tagapagsalita ng Task Force Stop Militarization at Save the People of Quezon, sa harapan ng Kampo Aguinlado, punong kampo ng Armed Forces of the Philippines (AFP), noong Mayo 15.

Noong araw na iyon, ginanap ang pistang Pahiyas sa Lucban, Quezon. Ito ang taunang kapistahan ni San Isidro Labrador, bilang pasasalamat sa magandang ani ng mga magsasaka. Pero sa halip na magdiwang, nagmartsa ang mga magsasaka bitbit ang isang tunay na kabaong na simbolo umano ng malawakang paglabag sa Karapatang pantao sa probinsiya ng Quezon at sa iba pang panig ng rehiyong Timog Katagalugan.

Sa halip na magdiwang para sa kapistahan ni San Isidro Labrador, nagmartsa at nagprotesta ang mga magsasaka mula sa probinsiya ng Quezon upang kondenahin ang diumano'y malawakang paglabag sa karapatang pantao na idinudulot ng matinding militarisasyon. (Macky Macaspac)

Ayon sa Karapatan, ilan lamang sa kaso ng paglabag sa Karapatang pantao ang naranasan ni Christopher Prieto na taga-Sityo Pilsen, Brgy. Cambuga, Mulanay, Quezon. Pinaratangan si Prieto ng pinaghihinalaang mga militar na nagtatago ng mga baril noong Mayo 9.  Dahil sa pananakot, nilisan ni Prieto ang kanilang lugar.

Takot din ang namamayani kay Genelyn Dichoso, matapos tanggihan niya ang P150,000 na perang iniaalok sa kanya ng mga elemento ng 76^th Infantry Batallion ng Philippine Army para di-magsampa ng kaso sa pagkamatay ng kanyang pamangkin na si Manilyn Caribot. Namatay si Caribot, 17-anyos, nang mag engkuwentro ang mga miyembro ng rebeldeng New People’s Army (NPA) at 85th IB ng Army noong Abril 29 sa Lopez, Quezon. Ayon pa sa Karapatan, hinalughog ang bahay ni Dichoso habang inililibing ang kanyang pamangkin.

“Mga magsasaka ang sinasalanta ng Oplan Bayanihan, na nagtatago sa mga katagang ‘peace and development’. Sa totoo lang, walang kahit anino ng kapayapaan o kaunlaran na aming naransan.  Maliban na lang kung aalis ang mga militar,” ani Gonzales.

Binatikos din ng grupo ang AFP na nagpahayag na walang kahit isang kaso ang naisampa laban sa  hanay ng militar sa loob ng unang apat na buwan ng taon, at pawang mga akusasyon lamang ang  mga naisampa mjula noong Hulyo 2010.

“Tigilan na ng AFP ang pagkakalat ng mga kasinungalingan. Ang mga biktimang humarap sa press conference ang magpapatunay na may mga paglabag,” sabi naman ni Glendhyl Malabanan, pangkalahatang kalihim ng Karapatan-Timog Katagalugan.

Sa isang press conference kamakailan, humarap sa midya ang mga biktima mula sa Timog Katagalugan. Inilabas nila ang  kanilang mga hinaing hinggil sa mga kaso ng paglabag sa Karapatang pantao sa ilalim ng administrasyon ni Pangulong Benigno Aquino III.

Kuwento ng karahasan

Pauwi na umano ang asawa ni Mirasol na si Felix Baston, isang magsasaka, mula sa pagbebenta ng puso ng saging isang umaga noong ika-27 ng Marso, 2011. Pambili ni Felix ng bigas para sa pamilya ang pinagbentahan ng puso ng saging. Ayon sa mga nakasaksi, tinambangan siya ng 85th Infantry Battalion ng Army na mulang Camp San Miguel Dao sa Lopez, Quezon habang naglalakad. Hanggang sa kasalukuyan, hindi pa rin nahahanap si Felix.

“Pinagbintangang NPA ang asawa ko. Bakit siya pinagbintangang NPA? Wala naman siyang dalang baril, itak lang,” sabi ni Mirasol.

Sinabi ng mga biktima na karamihan sa mga dinurukot na mga magsasakat at iba pang sibilyan sa Quezon Province ay pinagbibintangang miyembro ng NPA bagama’t walang sapat na basehan.

Ilang kilometro mula sa tahanan nila Mirasol sa Macaleleng, isang magsasaka din ang pinagbintangang miyembro ng NPA. Nag-aararo at nangunguha lamang daw ng niyog ang magsasakang nagngangalang Biloy nang bigla siyang damputin at dalhin sa kampo ng mga militar, ani Orly Marcellana, tagapagsalita ng Katipunan ng mga Samahang Magbubukid sa Timog Katagalugan (Kasama-TK).

Hindi lamang mga magsasaka ang biktima ng mga pandarahas na ito, maging ang mangingisdang si Dondon Peros ng San Andres, Quezon ay nakaranas din at ninakawan pa umano siya ng 74th Infantry Battalion ng Philippine Army ng bangka at bigas.

“Pagsasaka at pangingisda pa naman po ang pangunahing kabuhayan dito, tapos ninanakawan pa kami,” ani Peros.

Maraming sibilyan sa kanayunan ang nagiging biktima ng pamamaslang tuwing may labanan sa pagitan ng NPA at mga militar, dahil madalas itong maganap sa mga komunidad, ayon sa Karapatan-ST.

Sa kabila ng lumulobong tala ng paglabag sa mga Karapatang pantao, wala umanong ginagawang hakbang ang lokal na pamahalaan ng Quezon upang solusyonan ang mga ito. “Lumapit nga kami sa mga opisyal ng Macaleleng, pero ang sabi nakakaabala lang daw kami,” ani Mirasol.

Lupain ng ligalig

Ibinalandra ng mga magsasaka ang isang kabaong sa harapan ng Camp Aguinaldo bilang protesta sa malawakang militarisasyon sa probinsiya ng Quezon. (Macky Macaspac)

Isa mga pinakamayamang lalawigan sa bansa ang probinsiya ng Quezon sa Timog Katagalugan.  Mayaman ito sa agrikultural na produksiyon gaya ng mais, palay, niyog at iba pa. Sagana din ito sa yamang mineral, at iba pang likas-yaman mula sa kabundukan at karagatan. Pagsasaka ang pangunahing ikinabubuhay ng mga residente dito.

May apat na distrito ang Quezon Province. Ang ikatlo at ikaapat na distrito ay tinaguriang South Quezon at Bondoc Peninsula na sentro ng produksiyong agrikultural kaya’t dito matatagpuan ang malaking bilang ng mga magsasaka at mangingisda. Nasa dalawang distritong ito ang mga proyektong pangkaunlaran ng gobyerno gaya ng Bio-Diesel sa Gumaca, Mirant Powerplant sa Atimonan, at Dam sa Macalelon.

Karamihan sa mga residente dito, tutol sa mga proyektong nais ng gobyerno, dahil masasagasaan nito ang kanilang tirahan at kabuhayan. Maaari silang mailipat sa malayong lugar kung saan malayo ang kanilang kabuhayan kung ipagpapatuloy ang mga proyektong ito ng gobyerno.

Tinagurian namang hacienda belt ang Bondoc Peninsula dahil sa libu-libong ektaryang lupang-sakahan na pagmamay-ari ng pamilyang Murray, Soleta, Estrada-Quizon, Tan, Reyes, at Matias.

Tutol din ang mga magsasakang taga-Quezon sa pangangamkam ng mga lupain nila ng iilang panginoong maylupa. Matagal na nilang ipinaglalaban na mabalik sa kanila ang lupang sakahan, at magkaroon ng reporma sa lupang sakahan.

Dahil sa pagdami ng bilang ng mga militar sa bahaging ito ng Quezon, nadiskaril ang pamumuhay ng mga residente dito na naglalayon umanong supilin ang paglaban ng mga mamamayan sa mga panginoong maylupa at sa gobyerno, ayon sa Karapatan-ST.

“Takot na ang karamihan sa mga sundalo. Paano na ang kabuhayan namin? ‘Di na ako nakakapag-araro. ’Yung iba nasa kalsada na nagtitirik ng bahay, natatalon ‘pag may mga sundalo,” ani Marcellana.

Kapag hindi umano pumayag ang mga residente sa gusto ng mga sundalo, nangunguha sila ng mga alagang manok ng mga naninirahan doon, at iba pang ari-ariang maaari makuha.

Sa kasalukuyan, walong batalyon ang nakatalaga sa South Quezon at Bondoc Peninsula.

Ayon sa Karapatan, nakatalaga dito ang 85th, 76th, 74th, at 59th IB ng Army. Kabilang din ang 1st Special Forces ng Army, 201st Brigade, 2nd Infantry Division, Citizen Armed Force Geographical Unit, at 416th Provincial Police Mobile Group.

Ito ang pinakamaraming batalyong naitalaga sa bahaging ito pa lamang ng Quezon Province.

“Naalarma kami sa tunay na intensyon ng malawakang militarisasyon. Ang sabi ng AFP bahagi ito ng kanilang pamamaraan para lusawin ang NPA, pero mga sibilyan sa kanayunan ang nagiging pangunahing biktima ng pang-aabuso ng mga sundalo,” ani Malabanan.

Tanggalin ang Oplan Bayanihan

Hindi nagdiriwang ang mga magsasaka sa Quezon, kundi nagpoprotesta. (Macky Macaspac)

Ayon sa ulat ng Karapatan, ang militarisasyong ito ay bunsod ng programang Oplan Bayanihan na programang kontra-insurhensiya o kontra sa mga taong lumalaban sa gobyerno. Katulad umano ito ng Oplan Bantay Laya noon ni Pang. Gloria Macapagal Arroyo.

Sa ilalim ng Oplan Bantay Laya ni Arroyo noon, umabot sa 1,206 ang biktima ng pulitikal na pamamaslang, 206 ang mga dinukot, at libu-libong kaso ng iba’t ibang paglabag sa karapatang pantao ang naitala.

Itinatago ng pamahalaan ang Oplan Bayanihan sa ngalan ng “kapayapaan at kaunlaran”. Ayon sa mga grupong pangkarapatang pantao, “balatkayo” lamang daw ang paggalang umano nila sa karapatan ng mga tao sa pamamagitan ng dental at health missions, at iba pa. Ang katunayan, matapos nito, minamaltrato nila ang mga sektor sa nayon.

“Dapat ng paalisin ang kasundaluhan sa kabundukan. Sa halip na pinagtatanggol kami, dinadahas pa kami,” ani Marcellana.

Hindi lamang mga residente ng Quezon Province ang nakararanas ng mga paglabag sa karapatang pantao. Noong termino ni Arroyo, naitalang 180 ang kaso ng pulitikal na pamamaslang, 32 kaso ng pandurukot, at iba pang kaso ng paglabag sa karapatang pantao sa Timog Katagalugan.

Para sa mga militanteng magsasaka ng rehiyon, nakadisenyo ang programang kontra-insurhensiya para depensahan ang despotikong mga panginoong maylupa at malalaking negosyante sa lugar.

“Inaalagaan lang ng mga militar ang interes ng mga panginoong maylupa at may-ari ng malalaking negosyo sa nayon,” sabi ni Pedro Gonzales, pangkalahatang kalihim ng Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas-Timog Katagalugan (Pamalakaya-TK).

Kasabay ng pagkondena  at panawagan na agarang paalisin ang mga militar sa probinsiya ng Quezon, nagsampa rin ang grupo ng kaso sa Commission on Human Rights. Isa namang resolusyon ang isinampa ni Anakpawis Rep. Rafael Mariano na nagpapanawagan ng imbestigasyon sa mga paglabag sa Karapatang pantao sa Quezon at agarang pagpapa-alis sa mga militar sa naturang lugar.

“Ang Oplan Bayanihan ni Aquino ay bumibiktima sa buhay at aria-arian ng libu-libong  magsasaka. Hinihiling namin ang kagyat na pag-alis ng puwersang militar sa Timog Quezon at Bondoc Peninsula,” pahayan ni Mariano.

Iginigiit naman ng mga magsasaka at kamag-anak ng mga biktima ng paglabag sa karapatang pantao, na hangga’t manhid ang administrasyong Aquino sa panawagan ng mga mamamayan para sa kanilang mga batayang karapatan, wala silang pagpipilian kundi ang manindigan at lumaban.

May ulat ni Kat Elona

Mga residente ng Trento na lumikas dahil sa pambobomba ng militar sa kanilang lugar. (Contributed Photo)

Malawakang pambobomba at sunud-sunod na mga operasyong militar ang nagresulta sa sapilitang paglikas ng daan-daang sibilyan sa kanilang mga tahanan sa Trento, Agusan del Sur.

Sinabi ng grupong pangkarapatang pantao na Karapatan na aabot sa 83 pamilya, o 397 indibidwal, ang lumikas mula sa kanilang mga komunidad sa Styo Upper New Visayas sa Trento dahil sa walang-tigil na operasyong militar ng pinagsanib na mga puwersa ng 10th at 4th Infantry Division ng Pihlippine Army sa ilalim ng Eastern Mindanano Command (Eastmincom) kontra sa mga rebelde raw sa lugar.

Mag-inang bakwit mula sa Trento, Agusan del Sur. (Contributed Photo)

Iniulat din ng Karapatan ang paglabag sa karapatang pantao ng mga residente, tulad ng pag-aresto sa mga sibilyan at pagparatang sa isang nasugatang menor-de-edad na isang rebelde.

Sinabi ng mga residente ng lugar na pitong beses ang walang habas na pambobomba ng militar kasabay ng operasyon ng mga ito noong Mayo 7.

Kahit umano sa lugar na pinaglikasan, nakabantay umano ang mga militar na nagdudulot na takot sa mga residente.

“Kahit sa mga evacuation center, may mga nakasibilyang militar sa pamumuno (ng isang) Col. Benavides ng 75th IB. Kasama sila ng DSWD (Department of Social Welfare Development) sa pagbibigay ng relief goods (habang tinatakot ang) mga bakwit,” ani Rev. Jurie Jaime, tagapagsalita ng Karapatan-Southern Mindanao.

Sinabi rin ng Karapatan na isang 16-anyos na bata ang nasugutan sa kaliwang hita dahil sa operasyong militar matapos siya maiwan sa paglikas ng kanyang pamilya. Pinaratangan ding rebelde ang naturang menor-de-edad.

“Lumikas ang buong komunidad kasama ang pamilya ko dahil sa takot. Iniisip ko na makakayang lumikas ng aking anak at makakasama namin sa evacuation site, pero nawawala siya maghapon. Noong gabi ng Mayo 8, nagulat ako sa pagdating niya sa evacuation site pero may sugat na sa kaliwang hita. Pero bago ko siya malapitan para sana madala sa ospital, sinunggaban na siya ng mga militar at inakusahang NPA,” ani Malimbasao.

Sa mga ulat sa midya, kusang sumuko ang menor-de-edad na pinararatangang kasapi daw ng Guerrilla Front 20 ng New People’s Army – Southern Mindanao Regional Committee.

Nasugatan umano ang menor-de-edad sa operasyon ng militar sa hangganan ng mga bayan ng Compostela at Agusan del Sur.

Hindi rin ikinaila ng militar na kasama ang pamilya ng biktima sa mga lumikas.

“These evacuees were checked and were given relief goods by the Brigade, which had been the deciding point of his mother who convinced him to surrender,” pahayag ng 4th ID sa midya.

Mga bakwit (evacuees) mula sa Trento, Agusan del Sur. (Contributed Photo)

Pero iginiit ng ama ng biktima na hindi rebelde ang kanyang anak at hindi siya sumuko. “Inaresto nila ang aking anak at dinala sa headquarters ng 4th ID sa Cagayan de Oro. Ang hiling namin, palayain nila ang anak ko para maipagamot namin sa sibilyang ospital,” ani Malimbasao.

Kasalukuyang nasa Camp Evangelista Station Hospital ang biktima.
“Inilantad ng engrandeng aksiyong militar ang brutalidad nito na nagtatago sa ilalim ng peace and development ng Oplan Bayanihan,” pahayag ni Jaime.

Sinabi rin ni Jaime na ang malawakang operasyong militar ay bahagi ng clearing operations para sa tangkang pagmimina.

“Hanggang ngayon, nababalot ng takot ang mga komunidad sa hangganan ng bayan ng Monkayo at Trento dahil sa clearing operations ng Oz Metal Coporation at Monkayo Comsolidated Mining kasama ang Armed Forces of the Philippines,” aniya.

Dagdag pa ng Karapatan, isang buntis at isang bagong panganak na babae ang nakaranas ng pagdurugo matapos ang kanilang paglikas mula sa operasyong militar sa Upper New Visayas.

Gayundin, inirereklamo ng mga residente na hinalungkat umano at pinagkukuha ang laman ng kanilang mga tindahan at kinatay ang mga alagang hayop.

“Lumabag ang 10th at 4th ID sa international humanitarian law dahil sa paggamit nila sa mga komunidad ng sibilyan bilang lunsaran ng kanilang giyera at paglalagay sa mga sibilyan sa kapahamakan, “ ani Jaime.

Rebyu ng Busong (Aureaus Solito, 2011)

Ang isang produktibo sa pagpasok ng indie cinema movement ay ang paglalatag ng mga subalterno identidad–tulad ng tirador, ganster, lola ng pinatay at pumatay, at iba pa–at ng historikal na isinantabi, tulad ng katutubo.  Nauna nang ginawa ito ni Brillante Mendoza sa Manoro (2006 ), tungkol sa partisipasyon at pagkaetsapwera ng mga Aeta sa eleksyon, at ni Regiben Romana sa Sakay sa Hangin (2011), tungkol sa audiobiswal na meditasyon sa buhay at komunidad ng Talaandig.

Ang kakaibang ginawa ni Auraeus Solito bilang metropolitanisado (at ang kabadingan ay bahagi na rin nito) na Palawanon sa Busong ay habiin ang magkakasalikop na buhay ng mga tagaroon, at nang sa gayon ay makabuo ng isang kolektibong kwento ng pamayanan, ang pagkasantabi’t pananatili nito:  isang babaeng sugatan sa paa at hindi makatuntong sa lupa, asawang babae na ang habilin sa kabiyak ay hindi sinunod at binagsakan ng punong ipinagbawal putulin, at ama na inihahabilin ang katutubong dunong sa kanyang batang anak na lalake sa gitna ng modernong pagmamatyag sa dapat at hindi dapat gawin ng katutubo, at ang manggagamot na maghihilom at maghahabi ng kolektibong kwento:

Sinasabing matagumpay na “ethnographical film” at “spiritual film” ang Busong.  Etnograpikong pelikula sa daluyan ng feature film, oo.  Malinaw ang mga sinematikong interbensyon ni Solito:  ang bisualisasyon ng mundo, ang pagtampok sa mga eklektikong mga tauhan na may ugnay sa kaligiran, ang timing ng pagpasok ng mga katutubong paniniwala na dikta ng kalikasan at naunang paghahabilin, ang pagmumundo sa kosmolohiya ng Palawanon.

Alessandra de Rossi sa pelikulang "Busong"

Spiritwal pero sinematikong spiritwalisasyon na paloob-palabas mula sa mundo ng Palawanon tungo sa mundo ng moderno at tagalabas.  Hindi tulad ng individualismo ng pagkatangi sa spiritwal, tulad sa Eat Pray Love (2010) na Mimi (me-and-me ang puno’t dulo), ang Busong ay paghahabilin ng mundong on-the-brink.

Papalipas na ang katutubong mundong ito.  Lumalakas ang pagpasok ng probinsyal, bansa at global na nagpapayao, naghihimlay, naglilibing sa naunang mundo ng Palawan at hanggang kasalukuyang mundo ng Palawanon.  Sa katunayan, ang metropolitanisasyon ng bansa ang siyang kabahagi ng itak na pumapatay sa katutubo.

Sa diskurso ng turismo’t bakasyunan, pagmimina at pastoral na environmentalismo, ang Palawan ay biktima ng pagpasok at pagkaunlad ng metropolitanisasyon.  Sa katunayan, alam ito ni Solito at siya mismo ay naghahanap ng kultural na idioma para ipasok din ito, kasama ng pangangailangan ng preserbasyon ng katutubong kaalaman at kultura.

Sa Busong, naggagandahan at matitikas ang mga artista, matitipuno ang mga katawan, at aral ang mga pagkilos, halos tungo sa exotikong pamamaraan—ang ritmikong pagbuhat ng duyan ng tauhan ni Alessandra de Rossi, ang pagtakbo’t paliligo ng tauhan ni Bonivie Budao, ang erotisasyon ng matitipunong katawan ng apat na lalakeng tauhan (Rodrigo Santikan, Walter Arenio, Dax Alejandro, at Clifford Banagale), halimbawa.

Pero mapapalampas pa ito dahil ang diin ay tungo sa pagmumundo (worlding) ng katutubo’t pamayanan ng Palawanon mula sa isang metropolitan na pagtingin:  ang mismong paghahabi ay dugtungan ng fokus ng naratibo batay kung sino ang makakadaupampalad sa pagbubuhat kay Punday (de Rossi) tungo sa kanyang paghilom, pati ang pagtatagpi ng mga boses ng nauna’t kasalukuyan at hinaharap tungo sa kolektibong pagsasara ng pelikula.

Kakaiba ang interbensyon ni Solito at ang metropolitan na perpektiba sa katutubo sa pelikula.  Sa Manoro at Sakay sa Hangin, may “natural” na integrasyon ang tauhang katutubo sa naratibong ipinaloob sila:  awtentikong katutubo ang mga aktor kahit pa moderno rin ang interbensyon ng direktor.  Tila isinasaad na kahit katutubo ang tauhan at naratibo, ang problema pa rin bansa at global.

Sa mulat na direktor, ang metropolitan na kabahagi ng bansa at global ay nagiging dalumat at daluyan para sa isang paghahabilin bilang pagtataya sa kinabukasan ng katutubo’t kanilang pamayanan.  Ito ang paglinang ng sinematikong lugar sa idioma ng metropolitan na makakapagpreserba sa katutubo sa gitna mismo ng metropolitanisasyong humahapis sa kanilang komunidad bilang wika rin ng bansa’t estado, global at kapitalismo.

Sa Busong, ang paghahabilin ng katutubo at kanyang pamayanan ay may pinakasinematikong stilo sa hanay ng mga kontemporaryong pelikula ng katutubo.  Mahahanay ang Busong sa naunang obra ni Solito (Ang Pagdadalaga ni Maximo Oliveros at ang dokumentaryong Basar/Banal) bilang mahalagang mga pelikula nito.

Nakipagdayalogo si 'Pamela' kay DOJ Sek. Leila de Lima, pero nabigo sa kanyang hiling na huwag paalisin ng bansa si Erick Shcks, ang Panamanian national na nanggahasa diumano sa kanya (Ilang-Ilang Quijano)

“Paano naman ako?” Ito ang paulit-ulit na itinatanong ni Pamela (di tunay na pangalan) tuwing sinasabihan na hindi maaaring litisin o ipakulong sa Pilipinas si Erick Shcks, isang Panamanian national na diumano’y nanggahasa sa kanya.

Kahapon, tuluyan na ngang umalis ng bansa si Shcks. Isang araw lamang bago nito, inamin ni Department of Justice (DOJ) Sek. Leila de Lima na dahil sa sertipikasyon ng diplomatic immunity na ipinagkaloob ng Department of Foreign Affairs (DFA) kay Shcks, hindi kayang pigilan ng Bureau of Immigration ang pag-alis ni Shcks. Siya mismo ang naghatid ng masamang balita sa biktima, sa isang dayalogo kasama ang mga miyembro ng grupong Gabriela.

Bigong ‘pakiusap’ ng DFA

Si Schks ay isang Technical Officer ng Panama Maritime Authority at may hawak ng diplomatic passport. Noong Abril 24, sinampahan ni Pamela si Shcks ng kasong rape sa Makati Regional Trial Court. Agad na nakipagnegosasyon si Panamanian ambassador Roberto Carlos Moreno para sa pagpapalaya ni Shcks na umano’y may diplomatic immunity. Ayon sa mga ulat, noong una ay itinanggi ng DFA na kasama si Shcks sa listahan ng mga diplomat na may immunity, at sa halip ay iniutos sa Philippine National Police na bigyan ng “special treatment” ang dayuhan, na dinetine sa isang kuwartong air-conditioned. Ngunit noong Abril 30, tuluyang binago ng DFA ang nauna nitong posisyon, at naglabas ng sertipikasyon na agad nagpalaya kay Shcks. Nakabatay ang immunity diumano ni Schks sa 1961 Vienna Convention on Diplomatic Relations.

Sa kabila ng “pakiusap” ng DFA sa gobyerno ng Panama (ayon sa Vienna Convention, ang gobyerno ng Panama lamang ang maaaring mag-waive ng immunity), at sa mga protestang idinaos ng grupong pangkakabaihan sa harap ng embahada ng Panama, opisyal na tinanggihan kahapon ng gobyerno ng Panama ang hiniling na waiver ng DFA. Ang tanging nagawa ng DFA, ideklara si Shcks na persona non-grata (PNG).

Ngunit ayon sa Gabriela, huli na ang deklarasyong ito. “Dapat idineklara ito nang mas maaga ng DFA at DOJ, at pinigilan ang pag-alis ni Shcks sa bansa. Paano na siya mapapanagot ngayon sa kanyang krimen?” ani Gert Ranjo-Libang, deputy secretary general ng Gabriela.

Ayon sa mga istap ng Gabriela na nakakausap ang biktima, ang 19-anyos na si Pamela ang breadwinner ng kanyang pamilya. Hayskul lamang ang kanyang tinapos, ngunit nagpursige siyang makapasok sa maayos na trabaho. Mahilig umano siyang magsulat sa kanyang libreng panahon.

Ngunit nagbago ang kanyang buhay nang gahasain ni Shcks sa loob ng kanyang condominium sa Makati City noong Abril 23. Ayon sa salaysay ni Pamela, nagpakilala lamang si Shcks na isang seafarer sa isang pagtitipon, at inimbita siya sa isang party sa kanyang condominium. Nagulat na lamang umano si Pamela na nag-iisa lamang siyang bisita. Bigla umanong nahilo ang biktima matapos pahithitin ni Schks ng mga dahon na kahawig ng marijuana, at saka siya ginahasa.

Sa panayam ng Pinoy Weekly, inihayag ni Joms Salvador, deputy secretary general ng Gabriela, na ang gobyernong Aquino ay naging “masyadong diplomatic, masyadong hospitable, hanggang sa punto na sinasakripisyo na ‘yung kapakanan ng kababayan natin.” Dagdag pa niya, “Kung ‘yung panghihimasok nga ng Tsina sa ating teritoryo, iginigiit ang gobyerno ang kapangyarihan nito. Pero pagdating sa mga kaso ng rape at karahasan sa kababaihan, may pagmamaliit na ginagawa, hinahayaan na lamang.”

Reklamo laban sa bise-alkalde

Kasabay ng kaso ni Pamela, isinapubliko rin nina Jasmin at Mina (di tunay na mga pangalan) ang panggagahasa sa kanila ng bise-alkalde ng Pantabangan, Nueva Ecija na si Romeo Borja Jr.

Labingwalong taong gulang pa lamang si Jasmin, ngunit walong buwan na siyang nagdadalang-tao dulot ng panggagahasa sa kanya ni Borja.  Anim na beses umano siyang ginahasa mula Hunyo hanggang Setyembre ng taong 2011, matapos siyang makilala ng bise-alkalde sa isang beauty contest. Hindi umano siya makapalag noon kay Borja dahil tinatakot siya nito, at pinagbabantaan.

Hindi lamang umano si Jasmin ang naging biktima, kundi maging ang kasambahay ni Borja na si Mina. Taong 2009 nang gahasain ni Borja si Mina, at nagbunga ng anak ang nasabing krimen. Bagaman nauna nang nagsampa ng reklamo si Mina ng rape at qualified seduction sa Cabanatuan City, wala pa ring pag-usad ang nasabing kaso. Bilang suporta, sinamahan ni Mina si Jasmin sa pagsasampa ng kaso sa DOJ laban kay Borja noong Mayo 7.

May mga ulat ding nakalap ang Gabriela Women’s Partylist sa Pantabangan na mayroon pang ibang mga naging biktima si Vice Mayor Borja, ngunit natatakot na lumitaw o dumulog sa pulisya. “Hinahangaan namin ang katapangan nina Mina at Jasmin. Panawagan ito sa kababaihan na basagin ang kultura ng pananahimik at mangahas na ipaglaban ang kanilang mga karapatan,” sabi ni Gabriela Rep. Luz Ilagan.

Sa dayalogo ng Gabriela sa DOJ, ipinangako na ni De Lima na isasailalim sa Witness Protection Program sina Jasmin at Mina, at kanilang mga pamilya, na nanganganib umano ang buhay. Nangako rin ang kalihim na mamadaliin ang imbestigasyon ng kaso.

Ngunit ayon sa grupo, hangga’t nasa puwesto si Borja, nasa disposisyon niya ang buong makinarya ng lokal na gobyerno, na posibleng gamitin para hadlangan ang isang mabilis at patas na pagdinig. Nanawagan ang Gabriela sa gobyernong Aquino na utusan ang Sandiganbayan na imbestigahan ang mga reklamo laban kay Borja. “Dahil siya ay isang elected public official, maging agresibo rin sana ang gobyerno na habulin siya, dahil the mere fact na may narereklamo ng panggagahasa, ano ang ginagawa ng gobyerno? Nakaantabay lang, na para na ring pagpayag dito,” ani Salvador.

Mas mabigat na parusa

Sa kaso nina Pamela, Jasmine, at Mina, malinaw na ginawa ang karumal-dumal na krimen ng persons of authority. Pinag-aaralan ngayon ng Gabriela kung paano aamyendahan ang Anti-Rape Law of the Philippines o Republic Act 8353 para mapatawan ng mas mabigat na parusa ang mga salarin na nasa posisyon ng awtoridad, gaya ng mga opisyal ng gobyerno, pulis, at militar.

“Dahil sa kanilang kapangyarihan, matapang silang gumawa ng krimen laban sa kababaihan. All the more na dapat mas mabigat ang parusa sa kanila. Dito, nakikita yung limitasyon ng kasalukuyang batas sa rape. Dapat aggravating factor sa rape kapag awtoridad ang gumawa, para maipakita na hindi natin hinahayaang gamitin ang kanilang kapangyarihan para sa karahasan sa kababaihan,” sabi ni Salvador.

Samantala, sinabi ni Ilagan na dapat ding repasuhin ng Kongreso ang Vienna Convention, dahil tila dehado dito ang mga mamamayan gaya ni Pamela. “We cannot have too much hospitality and too much diplomacy all at the expense of Filipino women, all at the expense of justice,” aniya sa isang privilege speech. Inihalintulad niya ang kaso ni Pamela sa kasong panggagahasa kay Nicole noong 2005, kung saan malayang nakaalis ng bansa ang salaring si US Marine Lance Corporal Daniel Smith.

Para sa Gabriela, kapag patuloy na hindi maresolba ang mga kaso ng panggagahasa, lalo ng persons of authority, magpapatuloy ang kultura ng walang pakundangang karahasan sa kababaihan, at pananahimik hinggil dito.

“Ultimately, ang problema talaga dito, ang ating mismong gobyerno ay hindi kayang protektahan ang kababaihan laban sa karahasan. At sa harap ng karahasan, hindi rin niya kayang tiyakin ang pagkakaroon ng hustisya para sa mga biktima,” pagtatapos ni Salvador.

Kasabay ng pamamaslang sa mga aktibistang makakalikasan ang mga "development project" na banta sa kalikasan, ayon sa Kalikasan Party-list. (Contributed Photo)

Isa na namang tagapagtaguyod ng kalikasan ang pinaslang ng di pa nakikilalang salarin noong Mayo 9, sa Brgy. Palma Kibawe, Bukidnon.

Ang biktima, si Margarito Cabal, ay aktibong lider ng Task Force Save Pulangi (TFSP) na tumututol sa pagtatayo ng isang hydroelectric dam sa ilog ng Pulangi na banta umano sa kapaligiran at maaaring magtaboy sa mga magsasaka at katutubong mamamayan sa paligid ng naturang ilog.

Mariin namang kinondena ng mga grupong makakalikasan ang naturang pamamaslang.

Ayon kay Clemente Bautista, tagapag-ugnay ng Kalikasan – People’s Network for the Environment (Kalikasan-PNE),si Cabal ang ika-13 tagapagtaguyod ng kalikasan na napatay sa ilalim ng administrasyong Aquino. Kabilang dito ang pagkakapatay sa lider katutubong si Jimmy Liguyon at Fr. Pops Tenorio, na parehong mga aktibistang makakalikasan.

Siyam sa 13 kaso ng pagpaslang sa mga tagapagtaguyod ng kalikasan ay naganap sa Mindanao, kung saan laganap ang pagmimina at proyektong pang-enerhiya.

Bago ang pagpaslang kay Cabal, pinagbibintangan umano ito ng mga militar bilang kasapI ng komunistang New People’s Army (NPA).

“Ito ang nagiging modus operandi sa pagpatay sa ibang aktibistang makakalikasan. Ang lider magsasakang si Jose Doton at ang katutubong Dumagat na si Nicanor Delos Santos ay pinagbintangan ding tagasuporta ng NPA bago sila napaslang,” sabi ni Bautista.

Idinagdag niya pa na mga militar at kanilang mga ahente ang suspek sa mga pagpaslang na ito.

Isinisi ni Bautista ang lumalaking bilang ng pagpaslang sa hanay ng mga tagapagtaguyod ng kalikasan at ang militarisasyon sa Oplan Bayanihan, ang programang anti-insurhensiya ng administrasyong Aquino.  Ipinatutupad umano ito sa mga lugar kung saan may malalaking mamumuhunan na nagsasamantala sa likas na yaman at kung saan din tumututol ang mga komunidad at grupong makakalikasan.

“Ang mga pagpaslang na ito ay hindi matitigil hanggang itinutulak ng administrasyong Aquino ang Oplan Bayanihan at mga mapangwasak na mga proyekto tulad ng malalaking dam at malawakang pagmimina,” ayon pa kay Bautista.

]]> http://pinoyweekly.org/new/2012/05/aktibistang-tutol-sa-dam-pinaslang-sa-bukidnon/feed/ 0 http://pinoyweekly.org/new/2012/05/sinusulit-ang-tag-init/ http://pinoyweekly.org/new/2012/05/sinusulit-ang-tag-init/#comments Sat, 12 May 2012 03:29:03 +0000 Terence Krishna V. Lopez http://pinoyweekly.org/new/?p=19686

Dagsa ang mga pamilya sa tabing-dagat ng Opol, Misamis Oriental, lalo na ngayong tag-init. Ilang linggo pa bago magsimula ang panahon ng tag-ulan. (Terence Krishna Lopez)

Hindi lang sa pelikula at sa telebisyon matatapang sina Ramon Tulfo, Raymart Santiago at Claudine Barretto.

Maging sa tunay na buhay, sila’y kumakasa.

Napatunayan ito nang mag-engkuwentro ang tatlo sa Ninoy Aquino International Airport kung saan kamakailan pinagtulungan nina Raymart, Claudine, ng kanilang mga kabagang at mga guwardiya ng NAIA si Ramon.

Ipinakita naman ni Tulfo ang kanyang katapangan nang kunan niya ng litrato sa espasyon ng Cebu Pacific sa paliparan ang pagtataray ni Claudine sa isa sa mga manggagawa ng kumpanya.

Kagagaling lang sa Boracay nina Santiago at Barretto kasama ang kanilang mga anak at ilang kaibigan samantalang si Mon ay mula sa Davao City.

                              ***

Nagrereklamo si Claudine sa tapat ng puwesto ng Cebu Pac sa NAIA dahil ang kanilang bagahe ay inalis at iniwan ng biyahe.

May mga gamot ani Barretto sa mga gamit nila na kailangan ng isang batang kanilang kasama na maaaring ikamatay nito kung wala ito.

Dito na pinagsalitaan ng aktres ang trabahador ng kumpanya ng eroplano at sinabi umano ng bituin na puwede niyang paalisin ang manggagawa sa pinagtatrabahuhan nito.

Balak na nga ngayon ng babaing staff ng Cebu Pac na maghain ng pormal na laban kontra Claudine.

                              ***

Samantala, bakit hindi man lang naman ipinaalam ni Tito Mon kay Raymart ang kanyang pakay sa pagkuha ng larawan kay Barretto habang nakikipagtalo ito sa babaing manggagawa ng Cebu Pac, ayon na rin kay Santiago na patuloy anya ang kanyang pagtatanong sa peryodista kung ano ang ginagawa nito?

Nakangisi lang ani Raymart si Tulfo nang tanungin niya ito.

Madali lang namang sagutin ang isang tanong dahil nasa tama naman ang beteranong mamamahayag.

Marahil ay kumpiyansiya lang si Ramon na kilala siya ni Santiago dahil pareho silang sikat.

Pero sa isang panayam kay Tulfo ay sinabi nito na hindi niya kilala si Claudine at ang paglalarawan lang niya sa aktres ay mataba at matron.

                              ***

Lalo pang kumukumpikado ang mga bagay-bagay sa istoryang ito nang kapwa magdemandahan ang magkabilang kampo.

Pati ang pagyapak sa mga karapatan ng mga paslit ay inihain nina Raymart at Claudine laban kay Ramon maliban sa coercion, slight physical injury at violation against women.

Pati pagbabanta ay isinampa ng mga bituin laban sa kapamilya ni Ramon na sina Raffy, Erwin at Ben Tulfo na lumabas sa telebisyon at nagsabing mababanatan din nila ang mag-asawa.

Si Tulfo naman ay nag-asunto ng grave physical injury at iba pang matitinding kaso laban kina Barretto at Santiago.

Kamakailan ay nagdemanda rin si Tito Mon ng paglabag nina Claudine, Raymart at ng mga kasamahan ng mga ito sa karapatan ng mga may edad na dahil senior citizen na ang peryodistang panradyo at pantelebisyon.

                              ***

May kaugnayan nga ba sa kahambugan ang mga taong kasangkot sa kasong ito?

Hindi nga ba’t kahambugan ang ginawang panlalait ni Claudine laban sa babaing staff ng Cebu Pac?

Hindi rin maitatatwang may kahambugan si Tito Mon sa hindi pagsagot kay Raymart kung bakit siya kumukuha ng mga litrato ni Claudine?

At kahambugan din, di ba, ang pagsapak nang maramihan laban sa nag-iisang kalaban tulad ni Tulfo?

Ang kasikatan ba ay nakasaksak sa mga ulo ng mga konektado sa isyu?

Nagkahangin na nga ba ang kanilang ego nang dahil sa impluwensiya, katanyagan, kapangyarihan?

Bungkalan sa Brgy. Balite, Hacienda Luisita (PW File Photo/KR Guda)

Malinaw ang maraming bagay para sa mga magsasaka ng Hacienda Luisita, na ilang dekada nang nakikipaglaban para sa kanilang lupa. Para sa kanila, matagumpay, ngunit “inisyal” pa lamang, ang desisyon ng Korte Suprema na ipamahagi ang asyenda. Malinaw sa kanila na hindi “kampeon” ng repormang agraryo si Chief Justice Renato Corona. Katunayan, marami umanong butas ang desisyon ng Korte Suprema, na siguradong gagamitin ng mga Cojuangco para takasan ang pamamahagi ng lupa. Kaya’t malinaw din sa kanila na hindi pa tapos ang laban.

“Masayang masaya ang mga magsasaka sa desisyon ng Korte Suprema. Pero alam namin na marami pa kaming kakaharapin na problema,” sabi sa Pinoy Weekly ni Felix Nacpil Jr., tagapangulo ng Alyansa ng mga Manggagawang Bukid sa Asyenda Luisita (Ambala).

Noong Mayo 9, nagdaos ang Ambala ng ‘thanksgiving celebration’ o pista ng pasasalamat para sa lahat ng sumuporta sa kanilang laban. Patuloy nilang kakailanganin ang suportang ito, dahil inaasahang hindi hahayaan ng mga Cojuangco na mawala sa kanilang kamay ang lupa, lalo na’t kaanak nila ang nakaupong pangulo.

Posibleng maniobra ng mga Cojuangco

Mismong ang desisyon ng Korte Suprema ang posibleng magbigay-daan para sa  maniobra ng mga Cojuangco, ayon kay Atty. Jobert Pahilga, abogado ng Ambala. Pangunahin na rito ang kabiguan ng korte na ipirmi ang halaga ng kompensasyon para sa mga may-ari ng Hacienda Luisita, Inc. (HLI).

Militante pa rin ang mga magsasaka sa pista ng pasasalamat sa loob ng asyenda noong Mayo 9 (Contributed Photo/AMGL)

Kung ang mga magsasaka ang tatanungin, libre dapat na ipamahagi ang lupa, dahil kinamkam lamang ito ng mga Cojuangco mula sa kanilang mga ninuno. Pero kung kinakailangang magbayad (sang-ayon sa Comprehensive Agrarian Reform Program with Extension and Reforms o Carper), iginiit ng mga magsasaka na ibatay ito sa halaga ng lupa noong 1989, na noo’y nasa P40,000 kada ektarya. Kinatigan ito sa desisyon ng korte noong Abril 24. Ngunit hindi nito isinaad ang eksaktong halaga, at ibinalik ang desisyon sa Department of Agrarian Reform (DAR). “As regards the issue of interest on just compensation, we also leave this matter to the DAR and the LBP (Land Bank of the Philippines), subject to review by the RTC (Regional Trial Court) acting as SAC (Special Agrarian Court),” ayon sa Korte Suprema.

“Dapat, ipinirmi na nila ‘yung compensation. ‘Yung DAR at Land Bank, under ito ng Office of the President, so ano ang aasahan mo? Kapag mababa yung valuation, kukuwestiyunin ito ng mga Cojuangco. ‘Pag mataas naman, kukuwestiyunin namin. So panibagong dispute na naman,” ani Pahilga. Hinihingi ng mga Cojuangco ang P10- Bilyon, o isang milyong piso kada ektarya.

Kuwestiyunable rin umano ang desisyon ng korte na isama sa babayarang kompensasyon ang interes sa lupa simula noong 1989, gayundin ang 264-metro kuwadradong homelots na ibinigay ng mga Cojuangco sa mga magsasaka noong 1996. Ayon kay Pahilga, ito ay “bagong mga isyu” na wala sa unang mga desisyon ng korte. Ngunit dahil tinatagurian nang final at executory ang desisyon, posibleng wala nang habol dito ang mga magsasaka.

“Bakit mo papatungan ng interes ‘yung lupa, na during those times ay di naman nakinabang ang magsasaka. Bakit sila bibigyan ng interes (mga Cojuangco) na all the time, sila ‘yung kumita? Babayaran ‘yun ng gobyerno, at eventually, babayaran ‘yun ng mga magsasaka,” ani Pahilga.

Atty. Jobert Pahilga (kanan), abogado ng Ambala (PW File Photo/Ilang-Ilang Quijano)

Samantala, ang homelots ay ibinigay ng mga Cojuangco sa mga manggagawang-bukid na kinukumbinsi nilang sumailalim sa Stock Distribution Option. “Binigay nila ito nang libre, ngayon bakit pinababayaran? Ngayong natalo sila sa korte, sasabihin nilang ‘Hindi, sandali, magbayad pala kayo. Talo kasi kami.’ Hindi ba’t nakakatawa?” ayon kay Pahilga. Kinokonsidera ng Ambala na maghain sa Korte Suprema ng partial motion for reconsideration para sa mga isyu ng pagbabayad ng interes sa lupa at homelots.

Bentahe ng collective ownership

Noon pa man, iginigiit na ng mga magsasaka ng asyenda na kung ipapamahagi ang lupa sa kanila, bukod sa libre, dapat itong isailalim sa kolektibo, at hindi sa indibidwal, na pagmamay-ari.

Posible sa ilalim ng batas ang collective ownership o kolektibong pagmamay-ari ng lupa. “The beneficiaries may opt for collective ownership, such as co-workers or farmers cooperative or some other form of collective organization and for the issuance of collective ownership titles,” ayon sa Section 10 ng Carper o Republic Act 9700. Posible ang collective ownership kung ang mga benepisyaryo ay nagtatrabaho na nang sama-sama sa malaking bahagi ng lupa—gaya ng bungkalan ng mga miyembro ng Ambala na noong 2006 pa sinimulan at kanilang ipinagpatuloy, sa kabila ng mga banta at panghaharas ng mga Cojuangco.

Inihayag na ng Ambala sa DAR ang kahilingan para sa kolektibong Certificate of Land Ownership Award (CLOA). Lalo umanong mapapabilis ang distribusyon ng lupa kapag collective CLOA ang ibibigay sa halip na individual. Inilinaw pa niya na posible pa rin namang mabigyan ng individual CLOA sa hinaharap ang isang indibidwal, kung gugustuhin niya.

“Ang bentahe nito (collective CLOA), maiiwasan ‘yung pagbabalik ng lupa sa mga Cojuancgo. Kasi kung isa ka lang na magdedesisyon, madali kang maakit. ‘Pag kolektibo, di madali na makuha ng panginoong maylupa ang lupa,” sabi ni Pahilga.

Marami umanong paraan para muling mapasakamay ng mga Cojuangco ang asyenda kapag naging indibidwal ang pagmamay-ari. Dito, hindi nakakatulong ang anim na buwang palugit na ibinigay ng korte sa DAR para ipamahagi ang lupa. “Maraming posibleng mangyari sa anim na buwan. Eventually, kukuha sila (HLI) ng mga magsasaka na masisindak, makukumbinsi, o mababayaran. Ang lupa nila ay makuha ulit sa pamamagitan ng leaseback o kaya joint venture agreement. Sasabihin sa mga magsasaka, ‘Kayo ang magtatanim, kami ang magbibigay ng kapital.’ Pero ang mga Cojuangco pa rin ang magdidikita kung ano ang itatanim, kung magkano ang sahod nila,” paliwanag ng abogado.

Tubuhan pa rin? Posibleng maibalik sa kontrol ng mga Cojuangco ang lupain sa Luisita kapag indibidwal ang distribusyon nito (PW File Photo/Ilang-Ilang Quijano)

Kaya mahalaga ang konsolidasyon ng mga magsasaka, lalo na at “umeeksena” ang huwad na mga grupong magsasaka na pinakawalan ng HLI para hatiin ang kanilang hanay, ayon kay Nacpil. Ang Ambala at United Luisita Workers Union ang nanguna sa welga ng mga manggagawang-bukid noong 2004, at nagpetisyon sa Korte Suprema para ibasura ang SDO noong 2003. Nasa 5,357 ang miyembro ng Ambala, mula sa 6,296 na bilang ng mga benepisyaryo.

Ayon kay Pahilga, hindi dapat kilalanin ng DAR si Noel Mallari at ang bagong-tayo nitong grupo na Association of 1989 Original Farmworkers (AOF). Pinatalsik si Mallari mula sa Ambala, at naging empleyado ito ng Luisita Estate Management. Noong oral arguments sa Korte Suprema, sinuportahan ni Mallari ang mga argumento ng HLI. Ngunit nang manalo ang mga magsasaka, tinawag ni Mallari si Corona na “kampeon ng repormang agraryo” at ngayo’y nagmomobilisa para sa indibidwal na pagmamay-ari ng lupa.

Mga individual CLOA rin ang itinutulak ng Farm Workers Agrarian Reform Movement (FARM)-Luisita ng grupong Akbayan, at ng Lehitimong Manggagawang Bukid ng Hacienda Luisita (LMBHL), na binubuo ng mga supervisor ng Central Azucarera de Tarlac. Inihayag na ng LMBHL na balak nitong magtanim ng tubo gamit ang mga makina ng HLI, sa ilalim ng iskemang “profit sharing” o hatian sa kita, na sa esensiya ay walang pinagkaiba sa SDO.

“Naghahanda na kami, dahil inaasahan namin ang pananabotahe sa distribusyon ng lupa,” ayon kay Nacpil.

Tagumpay

Hindi pa rin mababalewala ang tagumpay na nakamit ng mga magsasaka sa desisyon ng Korte Suprema. “Sa bahagi ng Ambala na ayaw na talaga sa mga Cojuangco, makukuha nila ang lupa. Sa mga naninindigan na kanila ang lupa, makukuha nila ito.   Hindi na sila pwede diktahan, hindi na sila mae-expose sa kung anu-anong kaso, hindi na sila pagbabawalan sa nais nilang gawin sa lupa. Just the same, subject pa rin sila sa pagbabayad ng just compensation,” ani Pahilga.

Para sa mga magsasaka, walang hustisya sa just compensation na ito, anuman ang halaga. Ito’y dahil matagal nang pinakinabangan ng mga Cojuangco ang kanilang lupa. Inaasahan ding magiging mahirap ang pagsasaka dahil sa kawalan ng suporta ng gobyerno—isa pang matibay na dahilan kung bakit kinakailangang pagtulungan ang pagbubungkal ng lupa. “Dapat nga, kami pa ang binibigyan ng suporta ng gobyerno,” sabi ni Nacpil.

Maraming patuloy na kakalabanin ang mga magsasaka ng Luisita. Nariyan ang tuluy-tuloy na pananakot, panloloko, at panunuhol ng mga dating panginoong maylupa, gayundin ang atrasadong agrikultura at gobyernong walang malasakit sa kanila. Gayunpaman, kung mayroon man silang natutunan sa deka-dekadang pakikibaka para sa lupa ng Luisita, ito ay kapag sama-sama, malulubos nila ang tagumpay.