Mga larawan ng Alyansa ng Magbubukid ng Gitnang Luzon at ng Canada-based na mamamahayag na si Martin Cook, sa protesta sa ikalawang anibersaryo ng Comprehensive Agrarian Reform Program Extension with Reforms o Carper noong Agosto 5.

Larawan ng mga sugat ng mga magsasakang tinamaan sa diumano'y pamamaril. (Kontribusyon)

Kinondena ni Anakpawis Partylist Rep. Rafael Mariano ang patuloy na panghaharas sa mga nagpoprotestang magsasaka sa Central Mindanao University (CMU) sa Bukidon.

Noong Hunyo 14, anim na magsasaka ang nasugatan nang paputukan sila ng baril ng mga security guard ng CMU habang nagpoprotesta laban sa pangangamkam ng lupa ng naturang unibersidad sa mahigit 400 ektrayang lupain na matagal nang nililinang ng mga magsasaka.

Kinilala ang mga tinamaan ng bala ng baril na sina Abelardo Jardin, Gregorio Santillan at Larry de Vera habang sugatan naman sina Weni Loable, Jose Benemirito at Marilou Portin matapos silang sugurin at tangkaing gibain ang kampuhan na itinayo ng Buffalo-Tamaraw-Limus (BTL), isang alyansa ng mga magsasaka sa Maramag, Bukidnon.

Ang tinatayang 800 magsasaka sa lupaing inaangkin ng CMU ay pawang mga benepisyaryo ng Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP). Ginawaran sila ng 400 ektaryang lupain noong 1992 subalit kinansela ang kanilang Certificate of Land Ownership Awards (CLOA) mula 2002 hanggang 2007. Napilitang pumasok sa isang limang taong kontratang upa sa lupa ang mga magsasaka sa administrasyon ng CMU. Matapos ang kontrata, pinalayas sa kanilang lupa ang mga magsasaka at sapilitang inilipat sa kalapit na bayan ng San Fernando at Talakag sa hangganan ng Bukidnon, Davao del Sur at Misamis Oriental.

“Magsasagawa kami ng imbestigasyon sa Kongreso kaugnay ng paglabag sa karapatan ng mga magsasaka sa Bukidnon. Maliban sa pagsasampa ng kasong kriminal sa mga may-gawa nito, dapat ding panagutin si CMU President Maria Luisa Soliven sa panghaharas laban sa mga magsasakang nagpoprotesta nang mapayapa at naggigiit ng kanilang karapatan sa lupa,” ayon kay Mariano.

Sinabi pa ni Mariano na ang sitwasyon ng mga magsasaka sa CMU ay matingkad na halimbawa kung paanong ang 23-taong CARP at CARP extension with reforms (CARPER) ay bigo sa pagtugon sa deka-dekada nang suliranin sa kawalan ng lupa at pangangamkam ng lupa.

Kapalit ng umano’y peke at anti-magsasakang CARP at CARPER, isinusulong ni Mariano ang pagsasabatas ng House Bill 374 o ang Genuine Agrarian Reform Bill (GARB) sa mababang kapulungan ng Kongreso.

"Tunay na reporma sa lupa" ang hangad pa rin ng magsasakang Pilipino. (Macky Macaspac / PW File Photo)

Naglunsad ng signature campaign ang Katipunan ng mga Samahang Magbubukid sa Timog Katagalugan (Kasama-TK) para makalikom ng isang milyong pirma na isusumite sa Kongreso bilang suporta sa pagsasabatas ng House Bill 374 o Genuine Agrarian Reform Bill (GARB).

Laman ng GARB, na isinumite sa Kamara ni Anakpawis Rep. Rafael Mariano, ang walang kondisyon at libreng pamamahagi ng lupa sa mga magsasakang siyang nagbubungkal nito at nagtatanim.

Sinabi ni Nestor Villanueva, tagapagsalita ng Kasama-TK, na wala na silang ibang nakikitang dahilan para antalain pa ang pagsasabatas ng HB 374 matapos mapatunayang bigo ang kasalukuyang Comprehensive Agrarian Reform Program Extension with Reforms (Carper) at nagdaang mga reporma sa lupa ng gobyerno.

Ayon sa pag-aaral ng Kasama-TK, sa loob ng dalawampung 20-taong pag-iral ng CARP at magdadalawang taon nang Carper, hindi nito nabuwag ang monopolyong kontrol sa malalawak na lupain ng malalaking landlord sa bansa na pinangungunahan mismo ni Pang. Benigno “Noynoy” Aquino III at mga kaanak niya.

Sa Timog Katagalugan pa lamang, may kalahating milyong ektaryang lupain pa ang kontrolado lamang ng 835 na mga panginoong maylupa, habang nasa 70 porsiyento pa ng kabuuang populasyon sa kanayunan ang walang pag-aaring lupa.

“Tatagal nang 100-araw ang kampanyang pagpapapirma ng mga magsasaka at plano naming isumite sa Kongreso ang nakalap na lagda sa ikalawang taong anibersaryo ng Carper sa Agosto,” pahayag pa ni Villanueva.

Lalahok din sa pagdiriwang ng Araw ng Paggawa sa Mayo 1 ang mga magsasaka sa naturang rehiyon. Sinabi ni Villanueva na sa pagkilos na ito, inaasahan nilang na makakakalap agad sila ng hindi bababa sa 5,000 pirma mula sa mga manggagawa.

“Naghahangad rin ang mga manggagawa ng tunay na pagbabago sa lipunan at kapanalig namin sila sa paniniwalang ang tanging matuwid na daan tungo rito ay ang pagkumpiska sa mga lupaing kontrolado ng malalaking panginoong maylupa at libreng pamamahagi nito sa mga maralita sa kanayunan,” dagdag ni Villanueva.

Samantala, inanunsiyo rin ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) na mangangalap rin sila ng mga lagda sa buong bansa, kasabay ng malalaking kilos-protesta ng mga manggagawa para sa kahilingang umento sa sahod.

Kumpiyansa si Villanueva na makukumpleto nila ang isang milyong pirma bago ang Agosto.

Mahigit 50 pinagsanib na puwersa ng probinsiyal at rehiyunal na pulisya, SWAT, at pribadong guwardiya ang lumusob sa kampo ng mga magsasaka sa Hacienda Yulo noong Mayo 21. (Axel Pinpin)

Nananatiling nakapiit ang 10 magsasakang ilegal na aresto sa dispersal kahapon sa Hacienda Yulo, na kinondena ng militanteng mga grupo bilang “pinakamarahas” na land dispute matapos ang halalan at isang hamon kay presidential frontrunner Sen. Benigno “Noynoy” Aquino III na seryosong tugunan ang mga problema ng magsasaka sa lupa kapag naupo sa puwesto.

Mahigit 50 pinagsanib na puwersa ng probinsiyal at rehiyunal na pulisya, SWAT, at pribadong guwardiya ang lumusob sa kampo ng mga magsasaka sa Sitio Buntog, Brgy. Canlubang, Calamba City para sapilitang paalisin mula sa 7,100 ektaryang lupain ni Jose Miguel Yulo. Inalis ng Department of Agrarian Reform (DAR) mula sa saklaw ng Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP) ang lupain, na nais gawing subdibisyon at golf course ng pamilya Yulo.

May nakahaing petisyon ang mga magsasaka ng DAR, pero hindi ito kinilala ni Dan Calvo, land surveyor at arkitekto ng Laguna Estate Development Corp. at San Cristobal Realty Corp. na pagmamay-ari ng mga Yulo, nang dumating kasama ng dispersal team.

“Pinunit (ni Calvo) ang aming mga dokumento at nagmura nang sinubukan naming makipagnegosasyon,” sabi ni Eric Laurel, pangkalahatang kalihim ng Samahan ng mga Mamamayang Nagkakaisa sa Buntog (SAMANA-Buntog).

Si Riki Tejada ng Nnara-Youth, isa sa mga pinosasan noong dispersal. (Axel Pinpin)

Hanggang sa kasalukuyan, 10 magsasaka ang ilegal na nakadetine sa lokal na estasyon ng pulisya, kabilang ang apat na kababaihan at tatlong menor-de-edad.

Ito ay sina Maria Garcia, 39; Dorotea Mangubat, 46; Annabel Natanauan, 28; Francisca Mangubat, 71; Mario Mangubat, 36; Gilbert Caraan, 25; Lamberto Caraan, 40; Roger Nedia, 16; Jhefe De Leon, 15; at Melvin Natanauan, 16.

Pinakawalan naman bandang 8:00 kagabi ang 12-anyos na si Jorge Mangubat.

Kinasuhan sila ng direct assault, alarm and scandal, serious resistance and disobedience, at grave coercion, mga kasong “malinaw na gawa-gawa,” ayon kay Laurel.

Nakatipon ang mga tagasuporta ng mga magsasaka sa harap ng munisipyo ng Calamba City para ipanawagan ang kagyat na pagpapalaya sa 10.

Isa sa pinakamarahas na land dispute matapos ang eleksiyon ang dispersal sa Hacienda Yulo, ayon sa militanteng mga grupo. (Axel Pinpin)

Ayon kay Guillermo Bautista, tagapangulo ng Samahang Magbubukid sa Timog Katagalugan (KASAMA-TK), malaking hamon ang usapin ng tunay na reporma sa lupa kay Aquino na nasa sentro rin ng isang kontrobersiyal na land dispute sa Hacienda Luisita.

“Ngayon pa lamang at katatapos ng eleksiyon, dahas at panunupil muli ang salubong ng estado sa mga magsasakang ipinaglalaban ang kanilang lehitimong karapatan,” sabi ni Bautista.

Babala ng grupo kay Aquino, mas marami pang mga insidente ng karahasan laban sa mga magsasaka ang posibleng maganap kapag hindi nito seryosong tinugunan ang panawagan ng mga magsasaka para sa tunay na reporma sa lupa.

Tutol ang mga magsasakang nakakampo sa CARP Extension with Reforms, at pabor sa Genuine Agrarian Reform Bill na inihain sa Kongreso ng progresibong mga party-list.

Daan-daang magsasaka ang nasugatan, ilan ang pinosasan habang dalawa ang ikinulong sa istasyon ng pulis matapos magkagulo kaninang umaga sa Sitio Buntog, Brgy. Canlubang sa Calamba, Laguna dahil sa usapin kaugnay ng Hacienda Yulo.

Ayon kay Axel Pinpin, dating detenidong pulitikal at pangkalahatang kalihim ng Kasama-TK, nagpoprotesta malapit sa mayor na kalsada ng sityo ang mga magsasaka nang dumating ang mga surveyors sa pangunguna ni Dan Calvo, isang arkitekto na konektado umano sa Laguna Estate Development Corp. at San Cristobal Realty Corp. na pag-aari ng mga Yulo, kasama ang hindi bababa sa 50 pinagsanib na puwersa ng SWAT, lokal na pulis at pribadong mga guwardiya.

Sinabi ni Pinpin na nilapitan umano ni Calvo ang mga magsasaka at sinabihang umalis. “Inaaway niya at pinagmumura ang mga magsasaka. Hindi siya nakipag-usap sa amin. Nagpakita kami ng mga legal na dokumento kay Calvo pero pinilas niya ang mga ito. Nang hindi natinag ang mga magsasaka, doon na gumamit ng dahas ang mga pulis at guwardiya,” paliwanag ni Pinpin.

Dalawa sa mga magsasaka na kinilalang sina Gilbert Caraan at Mario Manggubat ang dinala ng mga pulis sa lokal na istasyon ng pulis. Daan-daan, kabilang ang mga babae at bata ang sugatan. Habang sinusulat ang balitang ito, tinatayang 10 magsasaka pa rin ang nakaposas.

Ayon kay Pinpin, nagsimulang magkampo-protesta ang mga magsasaka simula noong Abril 7, 2010 para pigilan ang mga Yulo na ikumbert ang mahigit 7,000 ektaryang asyenda tungong subdibisyon. Idinagdag niya pa na may nakabinbing apela sa korte ang mga magsasaka laban sa kumbersiyon.

Sinabi naman ni Eric Laurel, lider ng Samahan ng mga Mamamayan ng Buntog, inaprubahan ang kumbersiyon sa pamamagitan ng CARP (Comprehensive Agrarian Reform Program) kahit pa produktibo ang naturang lupain.

“Produktibo ang plantasyon ng niyog dito. Mawawala ang aming kasbuhayan at manganganib ang aming buhay kapag natuloy ang kumbersiyon,” ani Laurel. Tinatayang 400 pamilya ang nakatira sa Sityo Buntog at sumasaklaw sa lima hanggang pitong porsiyento ng Hacienda Yulo.

Binatikos naman ni Pinpin ang umiiral na repormang agraryo sa bansa dahil isa lamang umano ang usapin sa Hacienda Yulo sa maraming patunay na pabor sa mga asendero ang CARP at CARPer (CARP with extension and reforms).

“Ang repormang agraryo ay isang mahalagang usapin na sa tingin namin ay maisasantabi lamang sa susunod na administrasyon. Si Sen. Noynoy Aquino, at ilan pa sa Liberal Party kabilang na si Akbayan Rep. Risa Hontiveros ay kabilang sa mga nagsulong at arkitekto ng Carper law, paano kami makakaasa ng anumang pabor sa mga magsasaka mula sa kanila? Pero maaaring patunayan ni Noynoy na mali kami kung sa unang araw niya sa Malakanyang ay ipamamahagi niya ang mga lupa, kabilang na ang kanilang Hacienda Luisita,” ani Pinpin.

Sa kasalukuyan, nagtitipun-tipong muli ang mga naturang magsasaka para ipagpatuloy ang kanilang protesta.

Nagsunog ang mga magsasaka mula sa Gitnang Luzon at Timog Katagalugan ng 1,000 litrato ni Pangulong Arroyo bilang protesta sa diumano'y kainutilan ng gobyernong Arroyo sa pagtugon sa kalamidad at krisis sa kanayunan. (Angelica Carballo)

Nagmartsa ang daan-daang magsasaka mula sa Gitnang Luzon at Timog Katagalugan na apektado ng bagyong Ondoy at Pepeng para igiit sa Malakanyang ang isang 10-puntong programa na umano’y maglulutas sa matagal nang problema sa kanayunan.

Mula sa isang camp-out sa opisina ng Department of Agrarian Reform sa Quezon City, natungo sa Mendiola Bridge sa Maynila ang mga miyembro ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), Katipunan ng mga Samahang Magbubukid sa Timog Katagalugan (Kasama-TK), Alyansa ng mga Magbubukid sa Gitnang Luzon (AMGL), at Anakpawis Party-list noong Oktubre 21.

Iginiit ng mga magsasakang nasalanta ng bagyo ang pagpapagawa ng mga tahanang nasira; rehabilitasyon ng mga pananim at pagbibigay ng libreng binhi; financial grant na P10,000 hanggang P15,000 kada ektarya; pagbigay ng mga gamit pangsaka; malinis na suplay ng tubig; moratoryo sa irrigation fee; kabuhayan para sa mga taga-kanayunan; at pagkansela o moratoryo sa utang ng mga magsasaka sa mga panginoong-maylupa at iba pang mga institusyong pampinansiya.

Ayon sa National Disaster Coordinating Council (NDCC), umaabot na sa P11.68 Bilyon ang kabuuang halaga ng kawalan sa lokal na agrikultura dahil sa bagyong Ondoy at Pepeng.

“Hindi sapat ang ginawang relief efforts ng gobyernong Arroyo sa kanayunan. Sa halip, ginagagamit pa nga ng Pangulo ang kalamidad para pabanguhin ang imahe niya sa publiko,” ayon kay Danilo Ramos, pangkalahatang kalihim ng KMP.

Sinunog ng mga magsasaka ang 1,000 litrato ni Pangulong Arroyo habang nagsu-surfing sa Argao Island sa Mindanao, para ipakita ang kanilang galit.

Samantala, tutol din ang mga magsasaka sa Comprehensive Agrarian Reform Program na umano’y nagdudulot ng kahirapan at kawalang-lupa ng mga magsasaka na siyang pinakabulnerable sa mga kalamidad.

Iginiit ng mga grupo ang libreng pamamahagi ng lupa sa ilang bahagi ng Gitnang Luzon, gaya ng 375-ektarya sa San Miguel, Bulacan na umano’y kinamkam ni Rep. Luis Villafuerte; 3,100-ektarya ng lupaing agrikultural sa Fort Magsaysay Military Reservation sa Nueva Ecija; at 6,453-ektaryang Hacienda Luisita sa Tarlac na pagmamay-ari ng pamilya Aquino.

Samantala, iginiit naman ng mga magsasaka sa Timog Katagalugan ang pagtigil ng mga proyekto sa rehiyon ng Calabarzon na umano’y naging sanhi ng malawakang pagbaha, partikular sa probinsya ng Laguna.

Magdeklara ng mga plataporma at magkaroon ng kongkretong hakbangin para sa mga mamamayan.

Ito ang hamon ng Kilusang Mayo Uno (KMU) kay Sen. Benigno “Noynoy” Aquino III na kasalukuyang nagsasagawa ng retreat para mapagdesisyunan kung tatakbo sa halalan sa 2010 matapos ihayag ni Roxas na handa siyang umatras sa kanyang hangad na maging standard bearer ng Liberal Party para sa pagkapangulo.

Sa isang pahayag, tinuligsa ng grupo ang “malabis na pokus sa mga plano sa eleksiyon ng mga kandidato, nang hindi tinatalakay ang kanilang plataporma.”

Sinabi Bong Labog, tagapangulo ng KMU, na alam ng mga mamamayan na parehong ipinagmamalaki nina Aquino at Roxas ang pagiging oposisyon o “pagtutol sa pinakamasasamang hakbangin ni Gng. Arroyo” at  na “binuhay ng pagkamatay ni dating pangulong Cory Aquino ang kagustuhan ng mga mamamayan para sa isang lider na tutol sa graft and corruption sa pamahalaan.”

“Pero ang tanong namin: Iyun na ba iyun? Bilang tiket na nagpapakilalang tugon sa paghingi ng mga tao ng pagbabago, at bilang oposisyon, dapat itaas nina Noynoy at Mar ang pamantayan,” sabi ni Labog.

Hinamon ng KMU si Aquino na makisangkot sa plano ng Hacienda Luisita Inc. (HLI) na palayasin ang libu-libong magsasaka.

Mahigit 500 pamilyang magsasaka ng HLI, pagmamay-ari ng pamilya Cojuangco, ang nahaharap sa panibagong suliranin sa pag-aari ng lupa matapos ang ilang taong paglaban. Noong Disyembre 2008, naglabas ng memorandum ang manedsment ng HLI  na nag-uutos sa mga magsasaka na lisanin ang lupa pagdating ng Oktubre 30 ngayong taon.

Sa gitna umano ng pagpuri sa “pagsasakripisyo” ng presidentiables, hinamon ni Labog si Aquino na gawin ang “napapanahong sakripisyo” ng pagpapatigil sa paghahabol ng kanyang pamilya sa lupain ng HLI.

Samantala, sinabi ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) na dapat maging handa si Aquino na makipag-usap sa mga magsasaka, partikular ang mga manggagawang-bukid sa HLI na hindi pinamahagian ng lupa at sa halip ay pinailalim sa Stock Distribution Option ng Comprehensive Agrarian Reform Program.

“Kung tatakbo siya bilang pangulo, tiyak na kukuwestiyunin siya ng mga magsasaka sa buong bansa hinggil sa kanyang adyenda sa repormang agraryo,” sabi ni Danilo Ramos, pangkalahatang kalihim ng KMP. Ang KMP ay may 15 tsapter sa mga rehiyon at 63 na tsapter sa mga probinsya, at pinamumunuan ang dalawang milyong magsasaka.

“Marami kaming dapat pag-usapan…lalo at naipasa ang CARP Extension with Reforms na lalong magpapahirap sa mga magsasaka, ” dagdag ni Ramos.

Mga magsasakang nagtatanim ng palay sa Hacienda Luisita: kinailangan pang magbuwis ng buhay para kilalanin ng gobyerno ang kanilang mga karapatan. Ngayon, muling banta sa kanila ang ekstensiyon ng CARP. (Pamela Avila / Contributed Photo)

Sa gitna ng malalaking isyu – tulad ng pagkamatay ni dating pangulong Corazon Aquino at pagkatapos ng maluhong hapunan ni Pangulong Arroyo sa US – pinirmahan na ng huli ang Republic Act 9700, ang batas na nagpapalawig ng limang taon pa sa pagpapatupad ng CARP (Comprehensive Agrarian Reform Program).

Naglaan ang naturang batas ng P150 Bilyon para sa ekstensiyon, 60% ang mapupunta sa pagbili at pamamahagi ng lupa, habang ang natitira ay para sa serbisyong pansuporta.

Pinirmahan ni Pangulong Arroyo ang batas noong Agosto 7, 2009 sa Plaridel, Bulacan. Ayon sa Malakanyang, pinili ni Pangulong Arroyo na pirmahan ang batas sa Bulacan, dahil dito rin pinirmahan ng kanyang ama, si dating pangulong Diosdado Macapagal, ang unang repormang pang-agraryo, 46 taon na ang nakaraan.

Dahil dito, limang taon pa ang itatagal ng 20-taong-gulang na CARP – isang bagay na hindi ikinatutuwa ng mga magsasaka – lalo na’t sa mahabang panahon nang pag-iral nito, nananatiling walang sariling lupa ang mayorya ng mga magsasaka sa Pilipinas.

Unang pinirmahan ni Aquino ang CARP noong 1988. Sampung taon ang ibinigay na palugit dito pero pinalawig ito nang ilang beses dahil hindi pa umano nakukumpleto ang layunin ng programa – ang maipamahagi ang lupa sa mga magsasaka – dahil sa mga ‘butas’ ng naturang batas.

Parangal kay Cory?

Kaya nga inaprubahan ng Senado ang RA 9700 bilang parangal umano kay Pangulong Aquino. Hindi naman sang-ayon dito ang KMP (Kilusang Magbubukid ng Pilipinas).

“Nagbibigay-pugay kami kay Pangulong Aquino dahil sa pangunguna niya sa people power laban sa diktadurang Marcos at patuloy na paglaban sa korupsiyon sa gobyerno pero hindi dapat ikonekta ang CARP sa kanya sa panahong ito,”ayon kay Danilo Ramos, ang pangkalahatang kalihim ng grupo.

Paliwanag pa ni Ramos, isa ang CARP, partikular ang stock distribution option nito, sa mga mayor na kritisismo sa administrasyong Aquino dahil nailigtas nito ang Hacienda Luisita na ipamahagi sa mga manggagawang-bukid.

Iginiit ni Ramos na hindi nagawa ng CARP ang tunay na reporma sa lupa at pinanatili nitong walang lupa ang magsasakang Pilipino. Ang 20-taong implementasyon nito, aniya, ay naging ‘gatasan’ lamang kung saan ang P160-B pondo ay direktang napunta sa mga panginoong maylupa, kurakot na opisyal ng gobyerno at pekeng grupo ng mga magsasaka.

Pulitikal na reinkarnasyon

Ayon naman kay Anakpawis Rep. Rafael Mariano, pinatibay lamang ng RA 9700 ang depensa ng mga panginoong maylupa sa kanilang mga lupain dahil sa maraming harang sa akwisisyon at paglimita sa mga benepisyaryo.

Tinawag pa niya itong “pulitikal na reinkarnasyon” ng repormang pang-agraryo ng ama ni Pangulong Arroyo dahil sa pagbuhay sa mga probisyon ng RA 3844 na may kaugnayan sa mga magsasakang benepisyaryo. Ang RA 8344 o ang Agricultural Land Reform Code ang programa ng yumaong pangulong Diosdado Macapagal na isinabatas noong Agosto 8, 1963.

Tinukoy ng mambabatas ang Sec. 5 ng RA 9700 na tulad ng RA 8344, ang mga tenants o lessees at regular na manggagawang-bukid lamang ang kuwalipikadong benepisyaryo.

“Naisantabi na ang milyun-milyong walang lupa at mga panahunang manggagawang-bukid,” ani Mariano.