Kinuwestiyon ng Bayan Muna ang umano’y “diskriminasyon” ng Commission on Elections at Parish Pastoral Council for Responsible Voting (PPCRV) laban sa mga party-list dahil sa mabagal na pagbilang at pagsasapubliko ng resulta ng canvassing ng mga boto para sa party-list.

Inanunsiyo ng PPCRV ngayong araw ang terminasyon ng kanilang canvassing; habang umalis sa Philippine International Convention Center ang National Board of Canvassers nang hindi nagbibigay ng malinaw na impormasyon kung ilang boto pa ang natitirang bilangin para sa mga party-list, ayon kay Bayan Muna Rep. Teddy Casiño.

Nauna nang inanunsiyo ng Comelec na posibleng iproklama ngayong linggo ang mga nanalo sa party-list, subalit may hinihintay pang mga certificates of canvass mula sa probinsiya ng Lanao del Sur. Umano’y kailangan munang makumpleto ang lahat ng mga CoC bago makapagdeklara ng mga nanalo sa party-list, dahil nakadepende ang bilang ng mga puwestong makukuha ng mga ito sa kabuuang bilang ng mga boto para sa party-list.

Ayon naman kay Bayan Muna Rep. Neri Javier Colmenares, dapat lamang na ideklara ng Comelec at PPCRV kung ilang boto pa ang natitirang bilangin para sa party-list.

“Baka maulit ang nangyari noong nakaraang eleksiyon kung kailan bumili ng boto sa ARMM (Autonomous Region for Muslim Mindanao) ang ilang party-list habang bulag ang buong bansa sa kung ilang boto pa ang natitira,” aniya.

Sinabi pa ni Casiño lalong nagiging bulnerable sa pandaraya ang mga party-list dahil sa pagtrato sa kanila ng Comelec at PPCRV bilang “second class candidates.”

Nadadagdagan din umano ang pagiging mardyinalisado ng mga party-list dahil dito.

Milyun-milyong botante na na-disenfranchise ang isa sa pangunahing kailangan panagutan ng Comelec, ayon sa CenPeg. (Kuha ni Rogelio Tubije sa Rizal High School sa Tondo, Maynila)

‘Tanggap ‘man ng publiko sa pangkahalatan ang naging resulta, hindi ito nangangahulugang naging malinis at kapani-paniwala ang kondukta ng unang automated na halalan sa bansa, ayon sa mga grupong electoral watchdog na ngayo’y nananawagan ng isang indipendiyenteng audit sa halalan.

Ayon sa Center for People’s Governance and Empowerment (CenPeg) at grupong Pagbabago!, maraming mga kuwestiyon na kailangang sagutin at mga kapalpakan na kailangan panagutan ang Commission on Elections (Comelec) at Smartmatic.

“Bilang mga social scientist, hindi namin maaaring basta na lamang tanggapin ang isang hatol nang walang sapat na batayan, na payagang matigil ang aming pagbabantay dahil lamang sa hungkag na retorika ng Comelec at Smartmatic na dapat ‘pagkatiwalaan ang makina’,” pahayag ng CenPeg.

Sa pagtantiya ng grupo, nasa 70 porsiyento lamang ng mga rehistradong botante o 35.3 milyong Pilipino ang nakaboto dahil sa samu’t saring aberya noong Mayo 10. Ang mga aberyang ito—gaya ng kawalan ng kaayusan sa mga presinto, pagkasira ng mga makina, naantala o bigong transmission at canvassing—ang umano’y nagbukas sa posibilidad ng dayaan.

Uumpisahan na rin ng House Committee on Electoral Reforms and Suffrage ngayong araw ang pag-imbestiga sa nasabing mga aberya at posibleng dayaan.

Kredibilidad, kailangan pang patunayan

Sa press conference ng CenPeg noong Mayo 17 hinggil sa kanilang pagtatasa sa halalan, inihayag nilang malayo ito sa ibinibidang ‘tagumpay’ ng gobyerno at iba pang tagamasid.

Unang-una, hindi mapanatag ang loob ng grupo sa nabigong Final Sealing at Testing (FTS) ng mga PCOS noong Mayo 3, na nagresulta sa pagbawi at pag-reconfigure ng libu-libong compact flash cards sa buong bansa. Duda silang nakapagsagawa ng FTS bago ang Mayo 10 sa lahat ng 76,420 na presinto.

Mapagtitiwalaan lang umano ang resulta ng halalan mula sa mga PCOS at CF card na dumaan sa Final Testing and Sealing, na hindi inihahayag ng Comelec kung naisagawa matapos ang palpak na FTS noong Mayo 3. (Kuha ni Trina Federis sa munisipyo ng San Fernando, Pampanga)

Halimbawa, sa Balacson Central School sa bayan ng Kawayan, Biliran, Leyte, naiulat na alas-singko na ng hapon noong Mayo 9 dumating ang reconfigured na CF cards kaya’t hindi na nakapagsagawa ang Board of Election Inspectors (BEI) ng FTS.

Ayon kay Dr. Pablo Manalastas, information technology analyst ng CenPeg, “Kailangang mapatunayan ng Comelec na ginamit lamang nito sa pagbibilang ang mga election return (ER) mula sa mga presintong gumamit ng CF cards na nakapasa sa FTS. Sa mga ito lamang natin masasabing tama ang resulta ng halalan.”

Nais din ng CenPeg na ihayag ng Comelec kung gaano kalawak ang mga insidente ng pagkasira ng mga makinang Precinct Count Optical Scan (PCOS) at CF cards noong araw ng halalan. Nauna nang inihayag ng Smartmatic na may mahigit sa 400 PCOS ang nasira sa buong bansa, na may mahigit 300 ang napalitan.

Pero ayon sa grupo, maaaring mas malaki pa ang aktuwal na bilang ng nasirang mga PCOS. Sa kanilang pagbabantay, lumalabas na 67 PCOS sa mga probinsya pa lamang ng Cebu at Bohol ang nasira. Nagdulot ito ng pagkainip at kabiguang makaboto ng marami. Sa rehiyon ng Gitna at Silangang Bisaya, tinatayang umabot sa lima hanggang anim na oras bago makaboto ang karaniwang botante; ang iba’y naghintay ng hanggang siyam na oras.

Sa gitna ng mga naitalang iregularidad sa halalan, kailan magsagawa ng malawakang manual audit ang Comelec, ayon kay Anakpawis Rep. Rafael Mariano. (Darius Galang)

Ipinanawagan ni Anakpawis Rep. Rafael Mariano ang pagpapalawak ng manual audit sa 50 porsiyento ng mga presinto para maberipika ang resulta ng halalan, sa gitna ng paglitaw ng ilang mga iregularidad.

Inamin mismo ng Commission on Elections (Comelec) na may natuklasan silang di-pagkakatugma sa resulta ng naka-print na election returns at ng ipinadalang mga resulta para sa 150,000 botante. Gayundin, natuklasan na inuwi ng isang technician ng Smartmatic ang 60 makinang Precinct Count Optical Scan (PCOS) sa Antipolo City, Rizal.

Duda si Mariano sa sinasabi ni Atty. James Jimenez, tagapagsalita ng Comelec, na “human error” lamang ang dahilan ng di-pagkakatugma dahil maling memory card ang ginamit sa pag-print ng mga resulta.

“Isang linggo lamang bago ang halalan, nagkakandarapa ang Comelec at Smartmatic na bawiin at palitan ang memory cards dahil sa mayor na kapalpakan sa final testing and sealing noong Mayo 3. Hanggang ngayon, hindi pa rin nilalahad ng Comelec kung nasubukan ang mga makina bago ginamit sa halalan,” sabi ni Mariano.

Sinabi rin ng progresibong mambabatas na nakapagdududang pinayagan ng Comelec na manatili sa isang bahay ng isang technician ang 60 makinang PCOS para sa safekeeping.

“Kayang-kaya ng isang makinang PCOS na manipulahin ang mga resulta ng halalan sa buong bansa. Ano pa kaya ang 60 PCOS?” sabi ni Mariano.

Umano’y makakatulong sa pagpapanatag ng loob ng mga mamamayan ang pagkakaroon ng malawakang manual audit, na sa kasalukuyan ay random lamang at sa kakaunting mga presinto.

Pagkokondisyon ng isip, sa kabila ng iregularidad

Ayon sa mambabatas, kinondisyon na ng gobyerno ang isip ng publiko na naging ‘malinis’ ang halalan dahil lamang sa mabilis na transmission ng mga resulta at sa kabila ng mga ulat ng malawakang kapalpakan ng mga PCOS, problema sa transmission, at iba pang iregularidad gaya ng pamimili ng boto at pagkakaroon ng mga balotang pre-shaded.

Inilutang niya ang posibilidad na ang resulta ng automated na halalan na kapareho ng mga sarbey bago ang halalan ay isang operasyon ng Central Intelligence Agency (CIA) ng gobyerno ng Estados Unidos.

Umano’y sabik ang US na maibalik sa “normal” ang sitwasyong pampulitika sa pamamagitan ng pagpapalit kay Arroyo, na labis na kinamumuhian ng mga mamamayan, ng isang “katanggap-tanggap” na papet ng US.

Samantala, ibinulgar ng Makabayan-Southern Tagalog ang iba pang iregularidad sa probinsya ng Rizal, na nagpapatunay umano na hindi isolated incident ang iregularidad ang pagtatago sa 60 makinang PCOS.

Sa bayan ng Hala-Hala, umano’y 1,000 ang naitalang registered voters habang 700 lamang ang aktuwal na nagrehistro. Sa ilang erya ng Montalban, apat na election returns umano ang nagtala ng 99 porsiyentong boto para sa iisang set ng mga kandidato.

Ayon pa kay Ben Villeno, regional coordinator ng Makabayan-ST, halos wala ring naitalang boto para sa progresibong mga party-list ng nasabing koalisyon sa ilang erya ng Rizal.

Hiniling ngayon ng Act Teachers Party-list sa Comelec (Commission on Elections (COMELEC) na bigyan ng dagdag na kompensasyon ang mga titser na nagsilbi sa BEI (Boards of Election Inspectors) sa katatapos lamang na halalan.

Ayon kay Antonio Tinio, pambansang presidente at unang nominado ng Act Teachers, karapat-dapat lamang na purihin ang ginawa ng mga titser sa pampublikong eskwelahan na nagsilbi sa BEI noong Mayo 10.

“Pinupuri namin ang kanilang propesyonalismo, tiyaga at pagtupad sa makabayang gawain. Kaugnay nito, nananawagan kami sa Comelec na bigyan ang mga titser nang dagdag na P2,000 bilang pagkilala sa kanilang sakripisyo para matiyak ang tagumpay ng kauna-unahang automated elections sa bansa,” sabi pa ni Tinio.

Makatwiran lamang, ani Tinio, ang dagdag na bayad dahil nagdagdag din ng ekstrang araw ang mga titser dahil sa malawakang recall sa mga maling Compact Flash card at muling pagtesting ng PCOS machine bago maganap ang eleksiyon.

“Hindi pa kasama rito ang isang dagdag na oras sa pagboto at ang hirap na kanilang dinanas dahil sa pag-cluster ng mga presinto, na may tatlong BEI na nagbabantay sa halos 1,000 botante,” paliwanag ni Tinio.

Tinatayang 220,000 ang BEI sa buong bansa, at aabot sa P440 milyon ang gagastusin ng gobyerno kung ibibigay sa kanila ang dagdag na P2,000. Para kay Tinio, malaking halaga ito pero maliit lamang kung ikukumpara sa P7 bilyon na ginastos ng Comelec sa mga makina.

Samantala, nakatanggap umano ang Act Teachers ng ulat na hindi pa nababayaran ang mga titser na nagsilbi sa eleksiyon sa Maynila, Malabon, Navotas, gayundin sa Baguio, Mindoro, Bacolod, Cebu, Bohol, at Siquijor.

“Sa kanilang sakripisyong ginawa, ang pinakamagandang magagawa ng gobyerno ay tiyakin ang maayos na bayad sa kanila. Sa kasamaang palad, mukhang hindi ganito ang kaso sa maraming lugar sa buong bansa,” sabi ni Tinio.

75% ang voter's turnout, ayon sa Comelec, pero malinaw na maraming hindi nakaboto dahil sa kaguluhan sa mga presinto. (Darius Galang)

“Matagumpay” ang unang automated na halalan sa bansa, ayon sa Commission on Elections. Umano’y saka na nila haharapin ang malawakang disenfranchisement, aberya sa paggamit ng mga makina, at pangkalahatang kaguluhan na naganap sa mga presinto noong Mayo 10. Pero ‘di agad malilimutan ng mga botanteng Pilipino ang pagpapahirap na naranasan nila noong araw na iyon.

Video footage nina Darius Galang at Ilang-Ilang Quijano

Iba't ibang grupo sumugod sa opisina ng Comelec sa Intramuros, Manila para singilin sa aberya sa eleksiyon, na umano'y sadya at bahagi ng plano ni Pangulong Arroyo na manatili sa puwesto bilang holdover president. (Ilang-Ilang D. Quijano)

Wala nang kredibilidad ang darating na eleksiyon, automated man o manwal, ayon sa Kontra Daya at Bagong Alyansang Makabayan (Bayan), na kabilang sa mga grupong sumugod sa Commission on Elections (Comelec) ngayong araw para kondenahin ang mga kapalpakan sa paghahanda para sa Mayo 10.

Nagkakaisa ang mga grupo na bahagi ng isang sistematikang plano ng pagsabotahe ng eleksiyon ang mga kapalpakan, at hindi lamang usapin ng competence o kawalan ng kakayahan ng Comelec.

‘Di maiwasang magduda

“Ang nangyari ay hindi lamang maliit na aberya kundi isang potensiyal na kapalpakan sa pambansang antas. Kahit maresolba ito gaya ng sinasabi ng Smartmatic, malubhang tinamaan na ang kredibilidad ng halalan,” sabi ni Renato M. Reyes, Jr., pangkalahatang kalihim ng Bayan.

Ayon kay Reyes, hindi maiwasang magduda ng mamamayan dahil matagal nang ipinupunto ng iba’t ibang grupo ang kawalan ng sapat na testing, mock elections, at sertipikasyon ng mahahalagang kagamitan gaya ng compact flash (CF) cards; subalit hindi umakisyon ang Comelec at Smartmatic.

Kabilang sa sumugod sa Comelec sina Satur Ocampo at Liza Maza, tumatakbong senador. (Ilang-Ilang Quijano)

Ipinunto pa ng Bayan na malinaw na indikasyon na magkakaroon ng malawakang aberya o pagkaantala sa Mayo 10 ang pag-amin mismo ng Comelec na magsasagawa sila ng testing ng mga makina hanggang sa umaga ng mismong araw ng eleksiyon.

Nanawagan din ang mga grupo sa mga mamamayan na maghanda sa mga malawakang pagkilos sakaling pumalpak ang eleksiyon.

“Ang pinagsisikapan namin ay magkarron ng eleksiyon para matahimik na ang ating bansa. Yun ang aming most desired. Pero ang most likely to happen ay magkaroon ng kapalpakan dahil hindi handa ang Comelec at hindi nito ginawa ang lahat para maging matagumpay ang eleksiyon. Kailangan magbantay ng mga mamamayan, at kumilos kapag nagkaroon ng failure of elections,” sabi ni Fr. Joe Dizon, convenor ng Kontra Daya, sa panayam ng Pinoy Weekly.

Pandaraya, inilatag na?

Samantala, kinuwestyon ng grupo ng mga maralitang lungsod ang umano’y pagiging pandarayang posibleng inilatag sa pagbawi at pag-reconfigure ng Comelec at Smartmatic sa CF cards.

“Paano tayo makasisiguro na hindi tampered ang mga babalik na CF cards at may naka-program na palang mga resulta?,” ani Carlito Badion, pangalawang pangulo ng Kadamay (Kalipunan ng Damayang Mahihirap).

Binanggit din ng grupo ang pag-deploy sa dalawang batalyon ng Armed Forces of the Philippines sa sampung siyudad sa Metro Manila, na diumano’y election hotspots.

(Mula kaliwa) Sina Gabriela Rep. Luz Ilagan, Kabataan Rep. Raymond Palatino, at Anakpawis Rep. Rafael Mariano, kabilang sa nanawagan ng protesta sakaling pumalpak ang halalan

“Hindi peace and order ang pakay ng mga sundalong ito kundi pagsupil sa pagsambulat ng galit ng mamamayan, na idudulot ng failure of elections at malawakang pandaraya,” dagdag ni Badion.

Sinasabi ng mga grupo na ipinatutupad ngayon ng gobyernong Arroyo ang Oplan Rafael (Retain Arroyo Through Failure of Elections), o balak ni Pangulong Arroyo na isabotahe ang eleksiyon at manatili sa puwesto bilang holdover president.

Ayon kay Gabriela Rep. Luzviminda Ilagan, “Ang ating pagiging mapagbantay ang tanging paraan para biguin ang masamang balak ni Arroyo. Sa Mayo 10, dapat tayong bumoto at protektahan ang ating boto–kung hindi susundin ng gobyerno ang ating kapasyahan, dapat tayong lumaban.”

Kabilang sina Bayan Muna Rep. Satur Ocampo at Gabriela Rep. Liza Maza, tumatakbong senador, sa mga sumama sa kilos-protesta sa Comelec. Bukod kay Ilagan, naroon din ang kinatawan ng progresibong mga party-list na sina Rep. Rafael Mariano ng Anakpawis at Rep. Raymond Palatino ng Kabataan.

Pila ng mga OFW na bumoto sa Hong Kong noong Abril 18. (Rey Asis)Dalawang linggo na lamang ang natitira para makaboto ang mga Overseas Filipino Worker (OFW), ngunit nananatiling matumal ang pagboto ng mga migranteng Pilipino.

Sa talaan ng Department of Foreign Affairs (DFA), may 29,383 OFW ang bumoto sa unang linggo ng Overseas Absentee Voting (OAV) na nagsimula noong Abril 10. Sa press release ng ahensiya, tinawag itong “good turnout”—kahit pa umaabot lamang ito ng 4.9 porsiyento ng 589,830 rehistradong botante ngayong eleksiyon.

Target ng Commission on Elections (Comelec) ang 60 hanggang 70 porsiyentong turnout sa OAV. Umaasa itong darami pa ang boboto habang papalapit ang halalan.

Samantala, bagaman optimistiko rin ang iba’t ibang grupong migrante sa pagtaas pa ng bilang ng mga bobotong OFW, anila’y malaki ang posibilidad na maging napakaliit ang partisipasyon ng mga OFW sa eleksiyon.

Kapos sa edukasyon

Hindi rin naging signipikante ang turnout ng mga OFW sa dalawang nagdaang halalan. Noong 2004, may 233,092 lamang ang nakapagrehistro at 65 porsiyento ang bumoto. Lalong bumagsak ang mga bilang noong 2007, bagaman hindi eleksiyong pampangulo—16 porsiyento lamang ng 81,732  rehistradong OFW ang bumoto.

Sa imbestigasyon ng Joint Congressional Oversight Committee noong 2004 sa mga dahilan kung bakit mababa ang bilang ng mga OFW na lumahok sa OAV, natukoy ang sumusunod na mga problema: pinaikling panahon ng pagpaparehistro; kakulangan ng voting centers; limitadong day-off ng mga OFW; at ang dagdag na gastusin para sila makaboto.

Sa panayam ng Pinoy Weekly sa mga lider-migrante sa Hong Kong, Gitnang Silangan, at Europe, lumalabas na hindi natugunan ng gobyerno ang mga problemang ito.

Halimbawa, hindi pa rin nasunod ang nakalaang 12 buwan para sa pagpaparehistro. Pinaikli ito ng Comelec sa 10 buwan. Sa halip na magsimula noong Disyembre 2008, sinimulan ito noong Pebrero 2009, at nagtapos noong nakaraang Agosto. “Marami ang na-disenfranchise dahil sa pag-ikli ng registration period,” sabi ni John Leonard Monterona, coordinator ng Migrante-Middle East.

Kasabay nito, umano’y limitado o walang ginawang edukasyon sa hanay ng mga OFW para maengganyo ang mga ito na magparehistro at bumoto. Limitado ang pagbibigay ng impormasyon hinggil sa eleksiyon sa loob ng mga embahada, konsulado, at iba pang establisimyento gaya ng international schools na pinamamahalaan ng gobyerno.

“So ‘yung mga nabibigyan ng voter’s education, informally pa nga, ay ‘yung nagkataong may sadya o pakay sa embahada at konsulado,” ani Monterona.

Tinatayang may 1.8 milyong Pilipino sa Gitnang Silangan, pero 225,148 lamang ang rehistradong botante sa nasabing rehiyon (kasama ang Aprika). Sa unang linggo ng OAV, 10,505 lamang sa kanila ang bumoto.

Aabot sa 500 katao ang nagtipon sa tapat at pinalibutan ang tanggapan ng Commission on Elections sa Palacio del Gobernador sa Intramuros, Manila para manalangin at simbolikong buwagin ang “pader” ng pandaraya, pananatili sa poder ni Pang. Arroyo at iba pang nakaliligalig na mga posibilidad sa eleksiyon sa Mayo 10.

Tinaguriang “Jericho March,” hango ang pagtitipong ito sa kuwento sa Bibliya na pinamunuan ni Jericho ang pagbuwag sa mga pader ng Canaan sa pamamagitan ng panalangin at pag-ihip ng mga trumpeta. Bilang kilos protesta, sinisimbolo nito ang pagbuwag sa kasamaan at kawalan ng hustisya sa kasalukuyang panahon. Sa pagtitipon umano nito, kinokondena ng martsa ang pandaraya sa halalan, tangkang pananatili sa poder ni Arroyo, malawakang inhustisya at kahirapan, mga tangkang military takeover at iba pang banta sa bayan.

“Kinokondena namin ang walang habas na atake ng administrasyong ito sa mga mamamayang Pilipino, kabilang na ang demokratikong ehersisyo sa Mayo 10 na nanganganib na mauwi sa kalokohan,” sabi ni Fr. Joe Dizon, tagapagsalita ng Jericho March.

Iba’t ibang miyembro ng relihiyosong mga dominiasyon at organisasyon, kabilang ang mga obispo, pari, madre, laymen, kinatawan ng iba’t ibang Kristiyanong grupo, mga pulitiko, sosyo-sibikong mga grupo at mga militante ang lumahok sa naturang pagtitipon.

Pinangunahan ni Fr. Joe Dizon, tagapagsalita ng Jericho March, ang pagtitipon na nilahukan ng iba't ibang relihiyosong organisasyon at pananampalataya. (KR Guda)

Isa sa mga nanguna sa martsa si Bishop Teodoro Bacani, kasama ang mga kinatawan ng mga grupong Katoliko, Jesus is Lord Movement, mga protestanteng grupo, at iba pang relihiyoso. (KR Guda)

Dumaan ang martsa sa harap ng Manila Cathedral, na matatagpuan din sa harap ng Palacio del Gobernador kung saan ang tanggapan ng Comelec. (KR Guda)

Isa sa mga panawagan ng martsa ang pagpigil sa kasalukuyang administrasyon na manatili pa sa kapangyarihan. (KR Guda)

Pinalibutan ng mga relihiyoso ang tanggapan ng Comelec para simbolikong buwagin ang pader ng inhustisya at katiwalian diumano na bumabalot sa institusyong ito. (KR Guda)

Simbolikong pagbuwag ng "pader" ng katiwalian at inhustisya, sa mismong tarangkahan ng Palacio del Gobernador. (KR Guda)

Pinangangambahan ni Rep. Satur Ocampo at grupong Courage (Confederation for the Unity, Recognition, and Advancement of Government Employees) ang dayaan sa darating na halalan dahil sa posibleng outsourcing sa pag-iimprenta ng mga balota. Ito ay matapos itaas ng National Printing Office (NPO) ang alarma dahil sa kakapusan ng kanilang kakayahan na abutin ang target na 50.7 milyong balota.

Batay sa mga impormante sa NPO, sinabi sa Pinoy Weekly ni Ferdinand Gaite, tagapangulo ng Courage, na nasa tinatayang 12 milyong balota pa lamang ang naiimprentang balota sa kasalukuyan, o 60% pa lamang ng target.

Kung pagbabatayan ang kalkulasyon ng NPO na 650,000 ang kailangang maimprenta araw-araw ng apat nitong makina mula Pebrero 7 para maabot ang dedlayn na Abril 25, dapat nasa 18 milyon na ang naiimprentang balota.

Malaki ang pangamba ng grupo at ni Ocampo na hindi maimprenta ng NPO ang lahat ng kinakailangang balota at humantong ito sa outsourcing ng pag-iimprenta sa mga pribadong kompanya.

“May malaking posibilidad ng pandaraya kapag pinaimprenta ang mga balota sa mga pribadong kompanya. Posibleng ma-tamper ang mga balota kapag nangyari ito,” pahayag ng kinatawan ng Bayan Muna at kandidato sa pagka-senador.

Red alert

Ayon mismo sa memorandum sa Commission on Elections (Comelec) noong Marso 1 ni Atty. Esmeralda Amora-Ladra, hepe ng Comelec Printing Committee, may 7,917,584 opisyal na balota pa lamang ang naiimprenta hanggang sa araw na iyon. Sa bilang na ito, 5,328,823 pa lamang ang good ballots, habang ang iba ay naka-quarantine o kailangan pang suriin ng mga Precinct Count Optical Scan.

Sinabi pa ni Amora-Ladra sa memorandum (na pinamagatang Red Alert: Status Report on the Printing of Official Ballots at the NPO), imposible na makamit ang target sa pag-iimprenta ng balota gamit ang apat na makina ng NPO.

“Granting that 7,878,480 (printed minus quarantined ballots) are all good ballots, we still have to print a total of 42,845,254 for a period of 54 days. This means, we should be able to have a daily production of 793,430.629, more or less, per day from four printers, which is impossible!” sabi sa memorandum.

Sinabi pa ni Amora-Ladra na hindi na gumagana ang isang makina dahil sa nawawalang spare parts.

Batay sa impormasyon ng Courage, hindi pa rin gumagana ang makinang ito, hanggang sa sinusulat ang balita.

Aabot lamang sa 34,173,811 ang maiimprenta ng NPO gamit ang apat na makina, kahit pa maayos ang sira nitong makina, ayon pa sa memorandum noong Marso 1.

Umano’y kailangang masiguro ng Comelec ang pag-iimprenta ng 8,671,443 karagdagang balota bago ang halalan (o mula Abril 26 hanggang Mayo 8), o di kaya’y maghanda ng 15 milyong manwal na balota para sa mga lugar na kailangang gamitin ang manwal na pagboboto dahil sa kawalan ng oras.

Itinakda sa Abril 25 ang dedlayn sa pag-iimprenta ng balota, para magkaroon ng panahong dalhin ito sa iba’t ibang presinto.

3 karagdagang printer, kailangan

Bilang tugon, sinabi ng Comelec noong Marso 12 na kukuha ito ng ika-limang printer, na ipahihiram ng Smartmatic-TIM Corp. Darating umano ang printer sa loob ng 10 araw at gagana sa Abril 5.

Ibinasura rin ng Comelec ang panukalang maghanda ng manwal na mga balota.

Pero ayon kay Amora-Ladra, kailangang gumana ang ika-limang printer bago ang Abril 5, dahil hindi umano ito gagana sa maximum speed at maaari lamang makapag-imprenta ng 100,000 balota kada araw sa unang limang araw.

Samantala, sinabi ni Gaite na hindi isa, kundi tatlong karagdagang makina ang kinakailangan para masigurong matatapos ang pag-iimprenta ng mga balota.

“Kung hindi, malaki ang posibilidad na hahantong sa outsourcing ang Comelec. Ilalagay nito sa alanganin ang integridad ng eleksiyon, at hindi dapat payagan ng taumbayan,” aniya.

Umuugong ang mga balita na isang mala-pribadong imprenta, na pinamumunuan ngayon ng isang dating operatiba ng partidong Lakas at kalaban sa pulitika ng isang prominenteng pulitiko ng oposisyon, ang kokopo ng pag-iimprenta ng mga balota. Dating umupo sa Board of Trustees ng nasabing imprenta ang mga kilalang publicist ni Pangulong Arroyo.

Itinayo ito na isang Government Owned and Controlled Corporation noong administrasyong Marcos, at inilipat ng administrasyong Estrada sa ilalim ng Office of the Press Secretary noong 2000. Sa ilalim ng administrasyong Arroyo, palihim na sinasalo diumano ng imprentang ito ang mga trabaho ng NPO.