Mga kawani ng NFA, nagpahayag ng pagtutol sa pagsasapribado sa naturang ahensiya at sa executive order ni Pang. Arroyo na ipinagpapatuloy pa rin ni Pang. Aquino ang implementasyon. (Macky Macaspac)

Nakaambang magsagawa ng malawakang tanggalan sa iba’t ibang ahensiya ng gobyerno sa ilalim ng administrasyong Aquino.

Nangangamba ang mga empleyado ng National Food Authority,  Bureau of Animal Industry, at Department of Agriculture na magsasagawa ng tanggalan dahil sa mga hakbang para isapribado ang iba’t ibang aspekto ng gawain ng mga ahensiya.

Nakapailalim ito sa iskemang  “build-operate-transfer,” “public and private partnership” at “leveling of playing fields”  para sa mga negosyante na itinutulak ngayon ni Pang. Benigno “Noynoy” Aquino III, ayon sa Courage (Confederation for the Unity, Recognition and Advancement of Government Employees), pambansang alyansa ng mga kawani sa gobyerno.

Ferdinand Gaite ng Courage (Jaime Sanone de Guzman)

“Hindi makatarungan na mga kawani ng gobyerno ang siyang magdusa bunga ng abuso at maling patakaran ng mga opisyal ng gobyerno,” ani Ferdinand Gaite, tagapangulo ng Courage.

Isa umano sa mga unang tatamaan ng ibayong pagsasapribado ng mga ahensiya ng gobyerno ang NFA. Aabot sa 300 empleyado ang kagyat na mawalan ng trabaho, ayon sa NFA Employees’ Association sa National Capital Region.

Idinadahilan umano ng gobyerno na kailangang magsagawa ng tanggalan matapos matuklasan ang sobrang importasyon ng bigas at pagkakabaon sa utang ng NFA na umaabot sa P171-Bilyon.

“Ang akala namin, matatapos na ang tanggalan sa panahon ni Noynoy. Dapat nga niyang palakasin ang NFA at huwag isapribado. Kung may anomalya sa NFA, ang dapat niyang sibakin ay ang mga opisyal at hindi ang mga kawawang kawani,” ayon kay Gerald Kubao, opisyal ng NFAEA-NCR.

May kabuuang 5,000 empleyado sa buong bansa ang NFA.

“Ang problema, walang breakdown sa  P171-B utang ng NFA. Isa kasi sa nakapaloob sa utang na ito ang 35 porsiyentong ipinambayad sa taripa. Gobyerno ang nag-import; bakit kawani ang kailangang magbayad ng taripa?” tanong ni Gaite.

Ganito din ang hinaing at pangamba ng mga kawani sa Bureau of Animal Industry, pahayag ni Nory Mangalisan, tagapangulo ng Bureau of Animal Industry Employees’ Association.

“Nasa fast-track na ang implementation ng rationalization plan,”  ayon kay Nangalisan, hinggil sa tanggalang ibabatay umano sa Salary Standardization Law.  “Ang mga nasa Salary Grade 1 hanggang Grade 5  ang unang tatamaan. Sila ‘yung kumikita lamang ng P5,000 pababa. Ibig sabihin, ang minimum plantilla ay ang nasa Salary Grade 6.”

Sinang-ayunan din ito ni Santi  Dasmarinas, tagapagsalita ng National Federation  of Employees’ Associations in the Department of Agriculture (Nafeda)  at tagapayo ng NFA Employees’ Association.

Ayon kay Dasmarinas, naglabas ng instruksiyon si Agriculture Secretary Proceso Alcala sa lahat ng mga pinuno ng departamento na ipatupad  ang Executive Order No. 366 na naglalayong bawasan ng 30 porsiyento ang bilang ng mga kawani.

Nananawagan din ang EO 366 ng pagsasapribado ng state farms, livestock facilities at iba pang ari-arian ng departamento. Ayon pa kay Dasmarinas, nakakuha sila ng dokumentong nagsasaad ng full implementation ng Executive Order No. 366 sa  buwan ng Setyembre ngayong taon.

Ang EO 366 o Governement Rationalization Plan ay inilabas ni dating pangulong Gloria Arroyo na nag-uutos ng pribatisasyon sa iba’t ibang ahensiya ng gobyerno, kabilang ang NFA.

“Bahagi pa rin (ang mga nangyayari ngayon) ng EO 366 na tinutulan namin noon at naipagwagi namin sa pamamagitan ng kasunduang co-terminus, na ibig sabihin ang mga kawani  ay  mananatili hanggat ang administrasyon ay nasa puwesto,” pahayag ni Kubao.

Ayon sa Courage, ang pribatisasyon  ay hindi lamang nangangahulugan ng pagtanggal sa mga kawani. Mababago umano ang oryentasyon ng mga serbisyong panlipunan tungo sa pagkamal ng kita at hindi na magiging abot-kaya sa maraming mamamayan.

“Ang ating mga karanasan sa pagsasapribado ng mga kompanya ng tubig, langis at kuryente ang magpapatotoo. Ang pangako ng mahusay at murang mga public utility ay nananatiling pangako hanggang ngayon. Habang ang mga kawani ay malawakang tinatanggal at ang kanilang benipisyo sa pagreretiro ay di binabayaran,  ang mga opisyal naman ay nagbubulsa ng mga tubo at kickback mula sa kita,” paliwanag ni Gaite.

Nanawagan ang Courage kay Aquino na iwasan o tuluyang ibasura ang pribatisasyon at ibasura ang EO 366. “Ni-revoke niya ang EO 883 (isa pang order ni Arroyo na nagbibigay sa mga abogado ng CESO status), ang mga kawani ng gobyerno ay matutuwa kung gagawin din niya ito sa EO 366,” ani Gaite.

Nagbanta ang  Courage na maglulunsad ng pambansang kilos-protesta ang hanay ng mga kawani sa gobyerno kung ipagpapatuloy ni Aquino ang planog pagsasapribado sa mga ahensiya ng gobyerno at pagtanggal sa mga kawani nito.

“Maninidigan kami sa aming sinumpaang  tungkulin na maglingkod sa mamamayan,  kasama na dyan ang pagtutol sa pribatisasyon na lalong magpapalala sa kalagayan ng pampublikong serbisyo,” pagtatapos ni Gaite.

Mga magsasaka ng Cagayan Valley sa ilalim ng Anakpawis Party-list, bitbit ang mga natuyong panananim sa kanilang mga sakahan, nagprotesta sa harap ng Department of Agriculture noong nakaraang buwan. (Soliman A. Santos)

Maaaring nakakaranas ng panaka-nakang pag-ulan ang ilang bahagi ng bansa nitong mga nakaraang araw – partikular ang Metro Manila, pero kung ang mga magsasaka sa Isabela ang tatanungin, sinalanta at patuloy na sinasalanta ng El Niño ang kanilang mga pananim at kabuhayan.

Wala nang inaasahang aanihin ang mga magsasaka sa kanilang tanim na palay at mais dahil “sinunog” na ito ng matinding sikat ng araw at kawalan ng irigasyon.

Ayon kay Romulo Basilio, magsasaka ng mais at palay sa Echague, Isabela, baka hindi pa umabot sa sampung prosiyento o mas mababa pa ang maisasalba niya sa apat na ektarya niyang maisan.

“Tuyung-tuyo na, bitak-bitak na ang aming mga bukid, sunog na ang tanim naming mga mais,” paliwanag ni Basilio sa Pinoy Weekly nang magtungo siya kasama ng halos 400 magsasaka mula sa Cagayan Valley sa harapan ng tanggapan ng Department of Agriculture sa Quezon City kamakailan.

Ibayong hirap

Sa regular na anihan, umaabot sa 300 sakong mais ang kanyang inaani mula sa kanyang taniman, pero dahil sa tag-tuyot, tantya niya’y mula 40 hanggang 50 na lamang ang puwedeng pakinabangan. Ang masama pa nito, nare-reject pa ang kanilang produktong mais dahil sa masamang epekto ng tagtuyot. Lumiit kasi ang mga butil nito. Mula sa dati nitong presyong P10 kada kilo, baka maibenta nila ito sa halagang limang piso.

Bago nito, nagbenta na ng dalawang kalabaw si Basilio para magamit sa pang-araw-araw na gastusin ng kanyang pamilya. Maging ang inimbak niyang 30 kaban ng palay mula sa nakaraang anihan ay naubos na rin.

“Talagang wala na kaming makuhanan ng bigas. Wala namang trader na magpapautang sa amin dahil hindi pa namin alam kung saan kukuhanin ang pambayad sa utang namin noon pang nakaraang taniman,” himutok niya. Sa kalakaran sa Isabela, mula 30 hanggang 35 porsiyento ang interes na ipinapatong ng mga trader sa utang ng mga magbubukid.

Ngayo’y isa na lamang ang kanyang kalabaw na siya niyang ginagamit sa pagbubungkal ng lupa. At maging ito’y maaaring mawala pa sa kanya. “Baka ibenta ko na rin ang isa kong kalabaw. Dalawang anak ko ang nag-aaral ng kolehiyo. Hindi ko rin alam kung saan kukuhanin ang pambayad ng matrikula,” ani Basilio.

Pinsala at kawalan ng tulong

Tinaatayang P3.6 bilyon ang pinsala ng El Niño sa mga pananim sa Isabela o halos kalahati ng P8-B pinsala nito sa mga pananim sa buong bansa. Ang Isabela ang pinakanasapul ng tagtuyot ngayong taon.

Ayon sa ulat ng kapitolyo, namigay na ng bigas ang pamahalaang panlalawigan ng P25 Milyong halaga ng bigas sa 200,000 magsasaka, P27-M halaga ng gas para sa mga water pump, at 50 na water pump.

Pero ayon kay Basilio, wala pa silang natatanggap na tulong mula sa lokal na pamahalaan.

“Kaya nga kami napasugod dito sa Maynila para hilingin sa pambansang pamahalaan at sa DA na ibigay sa amin ang sinasabing pondo para sa mga biktima ng El Niño. Wala na kaming kabuhayan. At wala kaming ibang mapagkukunan,” ani Basilio.

Sinisisi rin ng mga magsasaka ang kakulangan ng paghahanda ng gobyernong Arroyo sa pagharap sa El Niño. “Noong Setyembre pa ng nakaraang taon sinasabi na magkakaroon ng El Niño, pero hindi man lamang gumawa ng paraan ang gobyerno para kahit paano ay nabawasan o naiwasan ang masamang epekto nito,” sabi ni Basilio.

Ngayo’y huli na ang lahat para sa kanilang mga pananim. Walang nang aanihin, baon pa sa utang. Kaya naman natutulak ang mga gaya ni Basilio na magprotesta, kahit maglakbay pa ng milya-milya para lamang maiparating sa gobyerno, at sa kalakhang publiko, ang kanilang mga hinaing.

Maaaring sa palasak na korupsiyon at maling paggastos ng pondo sa agrikultura maisisi ang kakulangan ng kahandaan ng administrasyong Arroyo sa pagharap sa El Niño, ayon sa isang progresibong kinatawan.

“Alam ng halos lahat ng mga nasa DA (Department of Agriculture) na tatamaan ng El Niño ang bansa. Sa kasamaang-palad, hindi matagpuan kung nasaan ang pondo sa agrikultura at magsasaka para malabanan ang tagtuyot,” sabi ni Anakpawis Rep. Rafael Mariano.

Sinabi ni Mariano na maipapaliwanag ng ulat ng COA (Commission on Audit) sa taong 2008 na gumastos ng halos P7 bilyon ang DA at siyang “top performer” sa pagwaldas ng pondo sa pamamagitan ng bulagsak na implementasyon ng mga proyekto o nawawalang pondo, kung bakit halos walang magawa ang administrasyong Arroyo sa pagbigay ng suporta sa mga magsasaka sa harap ng tagtuyot.

“Ang ulat ng COA ang pinakamagandang sagot kung bakit hindi handa ang gobyerno sa pagsuporta sa mga magsasaka at agrikultural na produksiyon sa harap ng El Niño. Ipinakikita lamang nito na ang pondo sa agrikultura ay tinamaan ng “man-made El Niño,” ani Mariano.

Kabilang sa mga tampok na obserbasyon ng COA sa ulat nito sa taong 2008 ang mga sumusunod: 1) Farm to Market Road project na hindi maayos na naisakatuparan – P5.188-B, 2) Fertilizer Discount Coupons (FDCs) na hindi lubusang natapos – P1.303-B, 3) Mataas na presyo ng binhi kesa sa merkado – P65.919-M, 4) Pagwaldas sa pag-imprenta ng FDCs – P0.984-M, 5) pondo sa “Tipid Abono” Fertilizer Program – P203.790-M, 6) labis na halaga sa pagbili ng binhi – P3.485-M, 7) depektibo at di gumaganang mga dam –  P7.35-M, at iba pa.

Sinabi pa ni Mariano na nangyayari ang korupsiyon sa pondo sa agrikultura nang walang napaprusahan sa DA at nagaganap ito kapalit ng kasiguruhan ng pagkain ng bansa.

“Ipinaliliwanag din nito ang lumalalang kagutuman at pinabubulaan ang umano’y mga nagawa ng administrasyong Arroyo, partikular ang sinasabi niyang nakapagbigay ng pagkain sa bawat mesa ang gobyerno,” ani Mariano.

Maliban sa mga nabanggit na obserbasyon ng COA, isinama rin nito ang kuwestiyonableng paglipat ng pondo sa  ZNAC (ZNAC Rubber Estate Corporation) na nagkakalahaga ng P340-M, kahit pa ang presidente at ilang opisyal nito ay pawang mga opisyal rin ng DA.

Ipinakikita ng mga dokumento na lumagda sa isang MOA (memorandum of agreement) ang mga opsiyal ng DA at ZREC. Pinirmahan ni Mr. Salvador S. Salacup, Assistant Secretary for Agribusiness and Marketing ng DA ang MOA bilang presidente ng ZREC. Nirebisa at pinagtibay din ito nina Atty. Vero B. Librojo, hepe ng Legal Division ng DA at ZREC Corporate Secretary, at Eduardo C. Nolasco, Asst. Sec. for Admin and Finance ng DA at siya ring ingat-yaman ng ZREC.

Nakasaad rin sa ulat ng COA na karamihan sa bord of directors ng ZREC ay mga opisyal rin ng DA gaya ng makikita sa Board of Secretary’s Certificate na may petsang Oktubre 5, 2008.

Nanawagan naman si Mariano sa mga magsasaka na imonitor ang mga “galaw” ng DA para maiwasan ang isa na namang fertilizer fund scam kaugnay ng nalalapit na eleksiyon sa Mayo.