Relokasyon sa Rodriguez, Rizal: Kalunus-lunos na kalagayan ng ni-relocate na mga mamamayan mula sa Kamaynilaan. (Pher Pasion)

Naalarma ang mga kalahok sa isang fact-finding mission sa kalagayan ng mga mamamayang nakatira sa relocation sites sa Brgy. Kasiglahan at San Isidro sa  Rodriguez, Rizal.

Sa pangmatagala’y di maaaring tirhan ng tao. Lumilikha rin ang kalagayan nila ng iba pang panlipunang problema.

Sabi ni Gabriela Rep. Emmi de Jesus, sa daming kakulangan sa serbisyo at istandard ng pabahay sa mga relokasyong ito, tinitiyak umano niyang hindi papasa ang mga ito sa mga istandard ng United Nations sa makataong pabahay.

Kabilang sa mga nasa relocation site sa Rodriguez, Rizal ang mga pamilyang pinalikas mula sa sa Brgy. Corazon de Jesus sa San Juan, San Roque, North Triangle sa Quezon City, gayundin sa Brgy. Tatalon sa Quezon City at sa Navotas.

Siksikan sa isang traysikel ang mga batang pauwi mula sa eskuwela. (Pher Pasion)

Sa naturang misyon na pinangunahan ng Gabiela, Gabriela Women’s Party at Akap-Bata Party-list at sinamahan ng Pinoy Weekly noong Pebrero 2, napag-alamang substandard ang pagkakagawa ng mga bahay na pinagawa ng gobyerno para sa mga dinemolis na mga mamamayan.

Ilan lamang sa mga napansin ng lumahok sa misyon: Madaling bumitak ang mga pader; mahina ang pundasyon ng mga bahay; matinding problema sa drainage system; at hanggang leeg ang baha kapag umuulad nang malakas, kaya hindi panatag ang mga naninirahan.

“Hindi ito yung pabahay na inaasahan mong magbibigay ng isang malusog na atmosphere sa mga mamamayan,” dagdag ni De Jesus.

Ayon sa mga residente, dating palayan ang relocation site at tinambakan lamang ito.

“Nung una, pagdating namin dito wala kaming dinatnang tubig at kuryente tulad ng pangako nila. Inabot pa halos ng isang taon bago kami nagkaroon tapos mahina pa,” ayon sa isang residente.

Nagiging problema rin ng mga residente ang “sobrang taas ng singil ng kuryente” sa kanila at ang suplay nito. Anila, wala silang sariling mga kuntador, kaya ang “Home Owners’ Association” ang kumukontrol ng ilaw. Hiling nila na ibalik sa block leader.

Problema rin umano ang metro sa kanila dahil sa sobrang laki ng binabayaran na umaabot sa P30,000 ang pinakamataas.

Lokasyon ng kahirapan

Isa sa pangunahing daing ng mga mamamayan dito ang kawalan ng kabuhayan sa kanilang nilipitang lugar. Tuloy, marami sa kanila ang nagsisibalikan sa Maynila. Anila, hindi sapat na may bahay ka lamang, kinakailangang mayroon ka ring ikabubuhay para makakain ang pamilya.

Parang kahon ng posporo ang mga bahay -- na kulang na kulang din sa pasilidad, ayon sa mga residente. (Pher Pasion)

“Hindi naman puwedeng magtayo ng sari-sari store ang lahat ng pamilya rito para mabuhay,” ayon kay Corazon Giducos, residente mula sa Navotas. Maraming residente na kasi ang nagtayo ng mga tindahan, sa akalang kahit papaano’y kikita sila. Pero sa dami nilang nagtitinda, halos wala nang namimili.

Ayon pa sa mga residente, dulot ng kahirapa’y nagbabahay-bahay ang iba para makikain. Sa maraming pagkakataon, anila, prostitusyon ang nagiging kapalit.

Sa bahagi ng National Housing Authority, nagpasimula sila ng programang livelihood. Ang problema, hindi naging maganda ang kalidad (ng paggawa ng sabon) kaya naitigil, ayon sa mga residente.

Ang kalayuan din ng relocation site ang isa sa mayor na problema ng mga residente. Napakalayo nito sa kanilang mga trabaho, eskuwelahan at ospital.

“’Yung kikitain mo, maiuuwi mo na lang P100 dahil sa layo at mahal ng pamasahe. Sa puhunan, sa pagod, kung P100, lugi ka. Hindi katulad nung nasa Maynila kami, maliit lang ang gastos kumpara rito,” sabi ni Margie Catibo, isa sa mga residente.

Dagdag pa ni Margie, kailangan pang maglakad nang halos kalahating oras ang kanyang anak na may bitbit pang upuan para makapasok sa pinakamalapit na elementary school. Dito, nagsisiksikan ang humigit-kumulang isang daang estudyante sa isang klasrum.

“’Yung anak ko nga, nung magka-dengue, ang pinakamalapit na ospital dito ay pribado pa. Kaya check-up lang, P350 na. Wala pa doon ang gamot. ’Yung pinakamalapit na publikong ospital dito, tatlong oras ang bibilangin bago ka makarating,” kuwento ni Margie.

Ayon sa mga tagapanguna ng misyon mula sa Gabriela, Gabriela Women's Party at Akap-Bata Party-list, kailangang maorganisa ang mga relocatee at maralita nang magkaisa sila sa pagtutol sa demolisyon at igiit ang karapatan sa disenteng pabahay. (Pher Pasion)

Negosyong pabahay

Bagamat inilipat at binigyan ng matitirhan, hindi rin libre ang pagkakaroon ng mga bahay sa relocation sites. Ayon sa mga residente, wala silang hinahawakang titulo kundi “entry pass” lamang.

“Sabi sa amin, may isang taon kami na palugit para bayaran ang mga bahay. Kapag nakaisang taon na kami dito, magbabayad din kami ng P200 kada buwan sa unang limang taon hanggang sa umabot ito ng P700 kada buwan,” ayon sa isang residente.

Dagdag pa ng mga residente, may kaakibat pa itong buwanang interes at paalisin ang hindi makakabayad. Ito ang kanilang kailangang bayaran sa loob ng 25 hanggang 30 taon. Mas mahirap ito, anila, kung wala namang kabuhayan at pagkukunan ng pambayad.

May nakapagkuwento pang residente na kung walang pambayad ang iba, isinasangla o ibinebenta mismo nila ang kanilang yunit sa mga tauhan ng NHA.

Winasak na katauhan

Ayon kay De Jesus, pumunta ang iba dahil walang pagpipilian at bumababa ang kalidad na kanilang pagkatao sa mentalidad na tanggapin na lang kaysa wala.

“Nakakabahala ito, dahil ganito ang pinatatanggap sa kanila ng gobyerno na ’yan lang ang sapat sa inyo at iyon ang nagiging mentalidad ng mga mamamayan sa relocation site – na ’yan lamang sila. Bumababa ang kanilang pagkatao sa ganitong mentalidad at kalagayan,” paliwanag niya.

Ayon kay Arlene Brosas ng Akap-Bata, hindi maganda ang ganiton senaryo na naglalagay sa mga bata sa mas mapanganib na sitwasyon. Binigyang-diin ng grupo ang importansiya ng tirahan na kaaya-aya para sa mga bata para sa kanilang paglaki.

Sinabi rin ng mga residente ang iba’t ibang mga krimen sa kanilang lugar tulad ng nakawan. May ilang babaing residente nagsabing muntik na silang magahasa sa isang pagkakataong umuwi sila nang gabi. Malaking problema ang seguridad: Sa lawak ng lugar at dami ng kabahayan, halos walang seguridad gaya ng pulisya o opisyal ng barangay.

Paliwanag ng Akap-Bata, ang demolisyon mismo ay isang nakaka-trauma na pangyayari sa mga bata. Habang nananatili sa relocation site ang mga bata, tumatagal ang kanilang paghihirap na makakaapekto sa kanilang paglaki. Nakasalalay dito, anila, ang kinabukasan ng mga kabataan na mas mahalaga kaysa sa multi-milyong pisong city hall – tulad ng itatayo sa lugar ng dati nilang mga bahay sa Brgy. Corazon de Jesus sa San Juan.

“Sa agaran, kailangang magkaroon ng moratoryo sa demolisyon hangga’t walang malinaw na housing plan. Subalit kailangang organisado rin ang mga mamamayan, dahil kaming mga kongresista, ano man ang aming talas at galing sa loob ng Kongreso, kung wala ang presyur ng mga mamamayan mula sa labas, hindi namin ito magagawa na kami lang. Kaya kailangang tuluy-tuloy ang pag-oorganisa sa mga mamamayan,” sabi ni De Jesus.

Panoorin ang bidyo: Paghihirap ng kababaihan sa Montalban

Kasabay ng pagpanawagang ibaba ang presyo ng batayang mga bilihin, nananawagan din ang Gabriela ng pagtaas ng sahod ng mga manggagawa. (Macky Macaspac / PW File Photo)

Umalma ang grupong pangkababaihan na Gabriela sa pagtaas ng P6/kg, o kabuuang P66 kada 11-kg na tangke, sa presyo ng liquefied petroleum gas (LPG) ngayong Pebrero.

Ayon sa Gabriela, magdudulot umano ito ng “masakit na hagupit sa naghihingalo na ngang badyet ng karaniwang pamilyang gumagamit ng LPG.” Ito umano ang pinakamataas na LPG price hike na kanilang naitala sa ilalim ng administrasyong Aquino.

“Dagdag itong panibagong pagtaas sa presyo ng LPG sa mahabang listahan ng mga bilihin at bayarin gaya ng yutilidad na walang awat na nagtataasan,” sabi ni Lana Linaban, pangkalahatang kalihim ng Gabriela.

Sinabi pa ni Linaban na “hindi na magkandaugaga” ang mga nanay sa maralitang mga komunidad sa kung paano pagkakasyahin ang dumadausdos na halaga ng kita ng pamilya.

Galit din umano sila sa “pagiging kampante at walang aksiyon (ng administrasyong Aquino) para kontrolin ang pagtaas ng presyo ng mga bilihin at bayarin na matagal nang nagpapahirap sa kababaihan at kanilang pamilya.”

Sa kabila ng mga pagtaas ng presyo ng langis at mga produktong petrolyo, sinabi ng Gabriela na nararapat lang na seryoso at sa kagyat ay dinggin na ng gobyerno ang matagal nang panawagang ibasura ang Oil Deregulation Law na siyang “nagbibigay kapangyarihan sa mga dambuhalang korporasyon ng langis na manipulahin ang presyo.”

Iminungkahi din nila ang pagtanggal sa ipinapataw na 12-porseiyentong Value-Added Tax (VAT) sa langis at mga pangunahing bilihin para mapababa ang presyo at magbigay luwag sa dibdib ng mga konsiyumer, laluna sa maralitang kababaihan.

Sinabi ng Gabriela na magsasagawa sila ng malawakang kampanya sa mga palengke para suportahan ng mga mamamayan ang laban sa pagtaas ng presyo.

Nagpiket sa harapan ng LTFRB ang kababaihang tutol sa dagdag-pasahe. (Macky Macaspac)

Tinutulan ng grupong pangkababaihan na Gabriela ang petisyon ng ilang  grupong transport na dagdagan ng P2 ang minimum na pasahe.

Dagdag-pasanin lamang sa mahihirap na komyuter ang panukalang dagdag-pasahe, sabi ni Lana Linaban, pangkalahatang kalihim ng Gabriela.

“Ramdam din ng kababaihan at mga pamilya nito ang sobrang taas ng presyo ng langis dahil tumataas din ang ang presyo ng mga pangunahing bilihin tulad ng pagkain, elektrisidad, tubig pati na ang LPG,” ani Linaban.

Naunang ikinatwiran ng ilang transport group tulad ng Pasang Masda na ang dahilan ng kanilang hinihinging dagdag-pasahe ay ang walang humpay na pagtaas ng presyo ng mga produktong petrolyo.

Sa legal opposition na isinumite nila sa Land Transportation Franchising and Regulatory Board (LTFRB), sinabi ng Gabriela na hindi napapanahon at hindi makatwiran ang hinhinging dagdag-pasahe ng Pasang Masda, Fejodap, Ltop, NTU, Altodap at Acto.

“Gabriela opposes the petition for PUJ fare hike for the the reason that the requested fare hike at this time is not justified and petitioners failed to present any valid and compelling reason for this Honorable Board to grant their petition,” bahagi ng kanilang petisyon.

Nagpiket din ang Gabriela sa harapan ng isang gasolinahan ng Petron para ihayag ang muling taas-presyo ng gasolina kamakailan. (Macky Macaspac)

Sinabi pa ni Linaban na tiyak na anumang dagdag-pasahe sa mga jeepney ay lalong presyur sa mga pamilyang kakarampot ang sahod.

Ipinunto ng Gabriela na sa taong 2011 lamang, tumaas ang singil-kuryente ng P.44 kada kilowatt hour, at P5.7 per cubic meter naman sa tubig. Kamakailan, tumaas naman ang LPG ng P1.50 kada kilo.

“ Kuba na ang mga mamamayan sa hirap at kung aaprubahan pa ng gobyerno ang fare hike, tiyak na gagapang na tayo sa hirap,” ani Linaban.

Sinabi pa ng Gabriela na sa halip na humingi ng dagdag-pasahe ang mga transport group, hinikayat nila na sumama ang mga ito sa panawagang irolbak ang presyo ng langis, pagtigil sa overpricing at pagmamanipula ng presyo ng “Big 3” na Shell, Caltex at Petron.

Hiniling din nila sa mga grupong transport na ito na maki-isa sa panawagang alisin  ang Value Added Tax o VAT sa mga produktong petrolyo, sa halip na ipasa ito sa mga komyuter.

Kinondena rin naman ni Linaban ang panibagong pagtaas ng 80 sentimo kada litro sa presyo ng unleaded gasoline at 85 sentimo sa regular gasoline.

BISPERAS NG KAMPUHAN? Martsa ng iba't ibang sektor na kumukondena sa pambansang badyet ng administrasyong Aquino para sa 2012. (Darius R. Galang)

“Nakahanda ba kayo na okupahin ang Mendiola?”

Ito ang tanong ni Vencer Crisostomo, tagapagsalita ng Kilos Na, sa mga nagsipunta sa Mendiola noong Nob. 29 para tuligsahin ang “railroading” ng Senado sa pambansang badyet sa taong 2012. Aniya, ang badyet na ito’y “anti-mamamayan” at malayo bilang maging isang “reform budget.”

Mga estudyante ng state universities and colleges na nagprotesta kontra sa budget cuts. Nangako silang babalik sa Disyembre 6 para "okupahin" ang Mendiola. (Darius R. Galang)

Nagsagawa ng mga pambansang protesta sa state universities and colleges nitong nakaraang mga buwan, at patuloy ang panawagan ng “rechanneling” ng pondo ng gobyerno patungo sa mga SUC at sa mga serbisyong panlipunan. Noong Nob. 29, nakiisa sila sa iba pang mga sektor na lubhang apektado ng kaltas sa badyet ng gobyerno sa serbisyong panlipunan: mga kawani ng gobyerno, kababaihan, migrante, manggagawa, manggagawang pangkalusugan, maralitang lungsod, at marami pang iba.

Kabilang sa mga nakilahok sa protesta ang Confederation for Unity, Recognition and Advancement of Government Employees (Courage), Gabriela, Kalipunan ng Damayang Mahihirap (Kadamay), Health Alliance for Democracy, Alliance of Concerned Teachers, Migrante International, Kilusang Mayo Uno, at marami pang iba.

Nais nilang malakas na irehistro ang protesta sa badyet ni Pangulong Aquino. Sa kabila ng pagkakapirma rito ng Kongreso, paiigtingin umano ng kabataan ang kanilang pagkondena rito, gayundin sa sistemang panlipunan na nagtutulak umano sa gobyerno na di-iprayoritisa ang serbisyong panlipunan at sa halip ay gawing negosyo ito.

Makikita ito, ani Crisostomo, sa badyet na ipinasa sa Kongreso: P21.8-Bilyon ang ilalaan para sa 110 SUCs. Malayo ito sa P45-B na hiling ng mga paaralan, at mas maliit pa sa inilaang P22.03-B ng kasalukuyang taon.

Sa bilang ng Kilos Na, may 50 paaralan na mababawasan ng kabuuang P500-Milyon. Aabot naman sa 45 ang magkakaroon ng pagtabas ng P250-M sa kanilang Maintenance, Operations and Other Expenditures, habang 58 ang mababawasan ng P400-M sa kanilang Personal Services. Wala pa ring capital outlay tulad noong nakaraang taon.

Matindi ang epekto ng pagkaltas sa badyet pangkalusugan sa mga pampublikong ospital at iba pang institusyong pangkalusugan ng gobyerno, ayon sa Coalition for Health Budget Increase. (Darius R. Galang)

Tinuligsa rin ang badyet na ito ng mga manggagawang pangkalusugan, na nagsabing labis na maaapektuhan hindi lamang ang mga manggagawang pangkalusugan, kundi ang mismong serbisyong pangkalusugan sa bansa.

Nasa Mendiola, kasama ng kabataan, ang mga maralitang lungsod, na kumukundena sa “kakarampot” na P7-B pondo para sa pabahay. Ayon pa sa Kadamay, mayorya sa pondong ito ay nagagamit, hindi sa pagpapatayo ng disente at murang pabahay para sa maralita, kundi para sa demolisyon. Tulad na lamang ng demolisyon ng mga bahay sa BIR Road, isang araw bago ang protesta.

“Ang kasalukuyang nangyayari ay kinokontrata ang pribadong sektor ng gobyerno upang magsagawa ng tinawag pang low-cost housing. Pero pagbabayarin rin ang mga titira dito na relocatees na tinangalan ng mga bahay. Paano sila makapagbabayad nito kung wala ring pagkukunan ng hanapbuhay sa pinagtapunan sa kanila,” paliwanag ni Joms Salvador, pangalawang pangkalahatang kalihim ng Gabriela.

Sa mga pagkaltas na ito, nakikiisa ang kabataan. “Nadidismaya kami (na tila) determinado ang administrasyong Aquino na talikuran ang karapatan at kapakinabangan ng mga mamamayan. Sinusunod pa nito ang kanyang imperyalistang amo sa paglagay ng kaban ng bayan sa pribatisasyon, sa militar at pambayad-utang,” ani Mai Uichangco, tagapagsalita ng League of Filipino Students.

Determinado umano ang mga organisasyon ng kabataan, ani Crisostomo, na “okupahin” ang paanan ng Malakanyang sa Mendiola, mula Disyembre 6, kahit umabot ng Pandaigdigang Araw ng Karapatang Pantao sa Disyembre 10. Ang isyu: Hindi na lamang ang sektoral na hinaing ng kabataan, atbp., kundi ang pangkalahatan umanong disgusto sa bulok na sistema sa pulitika at ekonomiya na nasa likod ng pagtalikod na ito ng gobyerno sa serbisyong panlipunan.

“Babalik tayo rito sa Disyembre 6,” sabi ni Crisostomo, sa galak ng mga kausap na mga nagpoprotestang kabataan.

“Kaya ihanda na ang inyong tent, mga sleeping bag, at isama ang inyong mga kaibigan upang ipakita na sawang-sawa na tayo sa bulok na naghaharing sistema na pumapabor lamang sa iilan.”

Hindi nanahimik ang kababaihan sa pagtaas sa singil sa kuryente, sa kilos-protesta sa branch ng Meralco sa EDSA-Kamuning Ave noong Nobyembre 17. (Ilang-Ilang Quijano)

Naglunsad kahapon ng kilos-protesta ang mga militanteng kababaihan mula sa komunidad para igiit kay Pangulong Aquino na aksiyunan ang tuluy-tuloy na pagtaas ng presyo ng langis at nakaambang pagtaas ng singil sa kuryente ngayong buwan.

Sa isang piket sa harap ng branch ng Meralco sa EDSA-Kamuning Rd. sa Quezon City, kinondena ng halos 50 kababaihan ang 44 sentimos kada kilowatt hour na pagtaas sa presyo ng kuryente. Ibig sabihin, madaragdagan ng higit-kumulang P44 ang electric bill ng mga pamilyang kumokonsumo ng 100 kwh kada buwan.

“Araw-araw, kung anu-anong pagtitipid ang ginagawa ng kababaihan para magkasya ang badyet ng pamilya. Ang mas mataas na singil ng kuryente ay nangangahulugan ng mas kakaunting badyet na pagkain at iba pang batayang pangangailangan,” sabi ni Lana Linaban, pangkalahatang kalihim ng Gabriela.

Matapos nito, tumungo naman ang grupo sa opisina ng Land Transportation and Franchising Regulatory Board (LTFRB) para tumutol sa petisyon para sa pagtaas ng pamasahe sa dyip na inihain ng ilang grupong pangtransportasyon ngayong linggo.

“Kung talagang naiintindihan ng naturang transport groups ang mga komyuter, hindi sila magsasampa ng petisyon para sa fare hike ngayon. Sa halip, dapat kondenahin nila ang pakikipagsabwatan ni Aquino sa malaking kartel ng langis at manawagan ng moratoryo sa oil price hikes, o pagtanggal ng 12% VAT (Value Added Tax) sa presyo ng langis,” sabi ni Linaban.

Pinag-aaralan ng Gabriela na magsampa ng petisyon bilang mga mamamayan laban sa fare hike na isinampa sa LTFRB.

“Hindi kami katulad ng gobyernong Aquino na nananahimik na lamang tuwing tumataas ang presyo ng mga batayang bilihin. Patuloy kaming magpoprotesta hangga’t nakataya ang pamumuhay ng aming mga pamilya,” sabi ng lider-kababaihan.

Mahigit 1,000 kababaihan ang nagmartsa mula Morayta hanggang Mendiola para kondenahin ang kasakiman ng dambuhalang mga korporasyon, laluna sa industriya ng langis. (Macky Macaspac)

Mahigit 1,000 kababaihan ang nagmartsa mula Morayta patungong Mendiola noong Oktubre 28, Pambansang Araw ng Protesta ng Kababaihan, para ipakita ang kanilang galit at disgusto laban sa umano’y patuloy na pagsuporta ng administrasyong Aquino sa malalaking korporasyon tulad na lamang ng kartel sa langis habang pinababayaan naman ang interes ng ordinaryong pamilyang Pilipino.

Ang naturang protesta ay bahagi ng pambansang protesta ng kababaihan hindi lamang sa Metro Manila kundi pati na rin sa mayor na mga rehiyon tulad ng Southern Tagalog, Cordillera, Cagayan Valley, Iloilo, Negros, Cebu, Davao at Caraga.

Sa naturang protesta, galit na hinatak ng kababaihan ang barikadang puno ng barbed wire sa bukana ng Mendiola at pinagbabato ng putik ang isang mural na may mukha ni Aquino at ng tinaguriang kartel sa langis, ang Shell, Petron at Chevron.

Umalingawngaw sa kainitan ng tanghali ang islogang “Noynoy Aquino, inutil! Hawak sa leeg ng oil cartel!” at bumulabog sa nagulantang na mga pulis at daan-daang taong nagdaraan sa makasaysayang tulay.

Lana Linaban, pangkalahatang kalihim ng Gabriela. (KR Guda)

WB, ipokrito

Mariing binatikos ni Lana Linaban, pangkalahatang kalihim ng Gabriela, na siyang nanguna sa naturang pagkilos, ang pahayag ni World Bank President Robert Zoellick na nanawagan ng “safety nets” para sa mahihirap laban sa pandaigdigang krisis pang-ekonomiya.

“Nakapaiporkito ng pahayag na ito dahil ang mga pautang ng World Bank ang nagdidikta sa ating mga polisiyang pang-ekonomiya na siya namang nagtutulak sa mahihirap na pamilya sa lalo pang paghihirap. Sa halip na protektahan ang rekurso ng bansa, ibinubukas pa ito ng World Bank para dambungin ng mga dayuhang korporasyon,” sabi ni Linaban.

Tinukoy ni Linaban ang kabalintunaan ng paglalalaan ng gobyerno ng malaking bahagi ng pambansang badyet para sa pagbabayad ng utang sa internasyunal na institusyon tulad ng World Bank habang ang serbisyong panlipunan na dapat na natatamasa ng taumbayan ay binabawasan naman ng badyet.

“Ang conditional cash transfer (CCT) ang sagot ng World Bank pero ito rin ang lubid na sasakal sa mga mamamayan, at tinitiyak ng administrasyong Aquino na mahigpit ang pagkakatali nito,” paliwanag ni Linaban.

Sa pinakahuling resulta ng sarbey ng Social Weather Stations, umabot sa 20% ng pamilyang Pilipino ang nagugutom—ang pinakamataas sa panunungkulan ni Aquino. “Isang malinaw na indikasyon ito na ang CCT ng gobyerno ay walang silbi at mapanlinlang,” sabi pa ni Linaban.

Pinabulaanan din niya ang pahayag ni Zoellick na ang CCT ang poprotekta sa mga mamamayan at iginiit na ang matatag na hanapbuhay sa sariling bansa, disenteng sahod at nasyonalisadong ekonomiya ang tunay na poprotekta sa mga mamamayan laban sa krisis pang-ekonomiya.

“Ang CCT ay programang magtutulak lamang sa mga mamamayan sa kahinaan at pagdepende. Ito ay opyo na nag-aalis ng hapdi ng kahirapan at pumaparalisa sa mga mamamayan para manahimik; hindi nito nagagamot ang sakit,” ani Linaban.

Pagbalikwas sa kasakiman

Samantala, sinabi naman ni Gabriela Women’s Party Rep. Emmi De Jesus na ito ang panahon para bumalikwas ang kababaihan laban sa pagkaganid ng mga korporasyon, sa Pilipinas at sa iba pang panig ng mundo.

“Ang imperyalistang pandarambong kaakibat ng kawalang kakayahan ng gobyerno na tumanggi sa dayuhang pagsasamantala ang sanhi ng walang humpay na pagtaas ng presyo ng langis, serbisyo at batayang pangangailangan. Ito ang dahilan kung bakit hindi makatarungan ang sahod na natatanggap ng mga manggagawa, kung bakit nakikipagsapalaran sa mga siyudad ang mga magsasakang walang lupa at kung bakit iniiwanan ng kababaihan ang kanilang pamilya para maging migranteng manggagawa at isugal ang kanilang kaligtasan,” ani de Jesus.

Sinabi pa ni de Jesus na bilang tagapangalaga ng buhay, dapat ilantad ng kababaihan ang “imperyalistang pandarambong” bilang ugat ng kawalan ng pagkakapantay-pantay sa lipunan at kahirapan na sumasalanta sa ating bansa.

“Kailangang mag-ambag ang kababaihan sa lumalagong protesta ng mga mamamayan habang nakikibaka tayong lahat para panatilihing nagliliyab ang liwanag ng buhay,” sabi pa niya.

Manggagawang kababaihan, tutol sa kontraktuwalisasyon. (Macky Macaspac)

Kontrkatuwalisasyon, wakasan

Para naman sa Kilusang Mayo Uno (KMU), nakiisa sila sa martsa para ipanawagan na wakasan na ang kontraktuwalisasyon sa paggawa.

“Ang kontraktuwalisasyon ay pahirap sa lahat ng manggagawa. Nangangahulugan ito ng mababang sahod, kawalan ng benepisyo, banta sa seguridad sa trabaho at kawalan ng karapatang mag-unyon,” ayon kay Nenita Gonzaga, vice-chairperson for women’s affairs ng KMU.

Ibinigay na halimbawa ni Gonzaga ang kaso ni “Rory,” na nagtatrabaho bilang saleslady sa SM, ang pinakamalaking department store na pag-aari ni Henry Sy. Si Sy ang pinakamayamang negosyante sa bansa, ayon sa isyu ng Forbes Magazine’s noong Hunyo 2011.

Ayon kay Rory, isang buwan lamang ang kontrata ng mga manggagawang nagtatrabaho sa SM, mas malala pa sa karaniwang lima hanggang anim na buwang kontrata. Noong 2002, siyam sa sampung manggagawa sa SM ay kontraktuwal, na napasok sa trabaho sa pamamagitan ng mga ahensiya at konsesyonaryo.

Binaklas ng kababaihan ng Gabriela ang barikadang may barbed wire sa paanan ng Mendiola. (Soliman A. Santos)

“Mas malala ang sinasapit ng kababaihang manggagawa. Tinatrato sila bilang paninda,” ani Gonzaga.

“Sa SM naman at iba pang department store, hindi ka tatanggapin kapag hindi ka maganda, kapag hindi ka makapal mag-make-up. Madali kang masisilipan dahil napakaikli ng suot. Parang kami ang ginagawang pambenta,” ayon kay Rory.

Para kay Gonzaga, kailangang labanan ng kababaihang manggagawa ang kontraktuwalisasyon, na agresibong isinusulong ng administrasyong Aquino. Hinihimok umano nila ang kababaihang manggagawa na lumaban para sa kanilang karapatan at manawagan para sa disenteng trabaho at nakabubuhay na sahod.

Protesta ng sampung libong babae

Ang naturang kilos-protesta ay paggunita sa pagkilos ng 10,000 kababaihan noong Oktubre 28, 1983 laban sa diktadurang Marcos. Ito umano ang isa sa nagsimula sa malalaking protesta kontra sa diktadura at hudyat ng paglaban ng kababaihan sa iba’t ibang isyu na kinakaharap nila.

“Matagal nang namatay ang diktador subalit ang krisis pang-ekonomiya at pampulitikang paninikil ay lumalala dahil sa patuloy na pagsunod ng mga nagdaang administrasyon sa imperyalistang dikta. Itinitulak ng lumalalang krisis ang kababaihan na lumaban,” sabi naman ni Linaban.

Ang menor de edad na si Leah na diumano'y ginahasa ng isang paring Katoliko sa Surigao Del Norte, habang nasa proseso ng counseling theraphy ng grupong Gabriela. (Macky Macaspac)

Matapos paghintayin ng halos isang oras sa labas ng tanggapan ng Catholic Bishop’s Conference of the Philippines (CBCP), hinarap si “Leah”, 17-anyos na biktima ng panggagahasa ng pari sa Butuan City, ng isang opisyal ng CBCP para sabihing “walang magagawa” ang Simbahang Katoliko hinggil sa kaso.

Ito ang isiniwalat ng grupong Gabriela, na sinamahan si Leah na magsampa ng reklamo sa CBCP ngayong araw sa Maynila. “Hindi man lang nila (CBCP) kinumusta kung ano na ang nararamdaman ko ngayon, o tinanong man lang sana kung ano ang gusto kong mangyari,” ayon kay Leah.

Noong Marso, dalawang beses na ginahasa si Leah ni Fr. Raul Cabonce, isang paring Katoliko at Kura Paroko sa Tubay, Butuan City. Nagsampa ang biktima ng kasong rape, act of lasciviousness at child abuse laban kay Rabonce sa Butuan Regional Trial Court. (Basahin ang istorya)

Dumulog ang biktima, kasama si Gabriela Rep. Emmi de Jesus at iba pang lider-kababaihan, sa CBCP para subukang ipaloob ang kaso laban sa pari sa Canon Court ng Simbahang Katoliko. Hinarap sila ni Msgr. Juanito Figura, secretary general ng CBCP.

“Lumapit kami sa CBCP upang mapayuhan sa kung paano maisasailalim sa korte ng simbahan ang kaso at mabigyang hustisya ang biktima. Subalit hindi pa man nababasa ang iniabot naming sulat, ibinungad na ni Msgr. Figura na walang magagawa ang CBCP ukol dito,” ani Lana Linaban, pangkalahatang kalihim ng Gabriela.

Sa sulat kay CBCP President Rev Bishop Jose Palma, sinabi ng grupo na hindi matanggap ni Leah na isang alagad ng Diyos ang nanggahasa sa kanya. (“It was very difficult for her to accept that Fr. Cabonce, a servant of God, and with whom her mother worked as a catechist for five years, would become her sexual abuser.”) Pinirmahan din ang sulat nina Mother Mary John Mananzan, tapagangulo ng Association of Major Religious Superiors of Women in the Philippines, at Carmencita Karagdag ng Ecumenical Women’s Forum.

Ayon kay Linaban, ang paghihiwalay ng Simbahan at Estado ang ibinigay na dahilan ng CBCP kung bakit hindi ito pwedeng umaksiyon sa kaso laban kay Rabonce. “Ngunit sa ganitong diwa din naman namin inilalapit sa kanila ang reklamo ng biktima…Hindi kaya ginagawa lang nila itong dahilan bilang pagtatakip sa kahayupan ng kanilang pari?” aniya.

Dagdag pa ng lider-kababaihan, “Akala pa naman namin ay tapos na ang panahon ni Padre Damaso at ng mga kunsintidor na prayle. Pinapatunayan lamang nito na nananatiling pyudal ang katangian ng Simbahang Katoliko lalong lalo na sa mga isyu ng kababaihan.”

Nangako ang grupo na patuloy na susubaybayan ang kaso. Nauna nang nagpahayag ng suporta kay Leah ang mga presonalidad sa showbiz na sina Bibeth Orteza, Armida Siguion-Reyna, at Carlitos Siguion-Reyna.

Kalidad ng mga nars, dumadausdos. (Larawan mula sa noypi.ph)

Nakakaalarma na ang pagdausdos ng kalidad ng edukasyon sa narsing sa bansa, sabi ni Gabriela Rep. Emmi de Jesus.

Iniuugat ni de Jesus ang pagdausdos na ito sa oryentasyon ng pag-aaral ng narsing sa pangingibang bansa ng mga graduwado nito at hindi sa pagtugon sa pangangailangan ng pambansang programang pangkalusugan.

“Ang kalidad ng edukasyon para sa narsing sa Pilipinas ay patuloy na dumadausdos, habang inutil ang Commission on Higher Education (CHED) sa responsabilidad nito na magmatyag,” ani de Jesus.

Dumami ang nursing schools mula 2001 hanggang sa kasalukuyan dahil diumano sa paglobo ng pangangailangan ng nars sa ibang bansa.

Ayon sa CHED, nasa 45.91% ang average national passing percentage para sa Philippine Nurses Licensure Examination mula 2004 hanggang 2008. Nakasaad naman sa CHED Memorandum Circular No. 14, Series of 2009 na simulang 2013 ay nakatakdang i-phaseout ang mga eskuwelahang pang-narsing na nasa ibabang 30% ng naturang passing average.

Napansin ni de Jesus na marami sa mga produkto ng mga paaralan ng narsing ang hindi umaabot sa kuwalipikasyon ng isang propesyunal na nars. Sa kabila nito, inihahanda ng mga naturang paaralan ang kanilang mga estudyante na mangibang bansa para doon humanap ng trabaho.

“Dapat itaguyod ng ating pamahalaan na kauna-unaha’y dapat nagsisilbi sa pangangailangan ng serbisyong pangkalusugan sa bansa ang mga nars natin,” saad ng mambabatas.

Sa budget deliberations sa Kamara para sa CHED, iginiit ni de Jesus sa naturang ahensiya na mag-ulat tungkol sa naging performance ng mga “substandard na mga paaralan.”

Nanawagan din si de Jesus sa administrasyong Aquino at sa CHED na masegurong ang mga graduwado ng narsing ay “hindi takot na magsilbi para sa kalusugan ng ating mardyinalisadong mga pamilya.”