Mga residente ng Brgy. Corazon de Jesus sa San Juan na nagdedepensa ng kanilang mga tahanan laban sa demolisyon (Macky Macaspac)

“Hoy, huwag kayong maingay, hindi naman kayo taga-rito!” sigaw ni Col. Tomas Arcallana sa mga kabataang tuluy-tuloy ang chanting sa unahan ng barikadang itinirik dalawang araw na ang nakakaraan.

Isang kabataan, miyembro ng Anakbayan, ang buong tapang na sumagot sa ground commander ng pulisya. ”Ako, taga-rito ako. Demolisyon, demolisyon!”

“Tutulan, labanan, huwag pahintulutan!” sigaw naman ng mga kabataang lalong lumakas ang chanting.

Noong Lunes ng hapon, tinanggal na ng pulisya ang nasabing barikada–at kasamang tinangay ang mga flag, banner, at maging ang gitara–ng mga nagbabantay rito, matapos ang ilang minutong komprontasyon kung saan mangilan-ngilang bato rin ang napakawalan. Ngunit muling itinayo ng mga residente ang barikada, at noong Martes ng umaga, hindi na madaanan ang P. Narciso St., Brgy. Corazon de Jesus sa San Juan.

Negosasyon hinggil sa barikda, sa pagitan ng pulisya sa pangunguna ni Col. Tomas Arcallana (gitna), at Alvin Repique, presidente ng Sandigang Maralitang Nagkakaisa (Macky Macaspac)

Pansamantalang ibinubuka ang barikada para palusutin ang mga residenteng pinili nang lisanin ang lugar at lumipat sa Montalban, Rizal. Ayon kay San Juan Mayor Guia Gomez, may 299 na pamilya ang pumayag magpa-relocate, at 68 na lamang ang natitirang makikipaglaban. Ngunit pinabubulaanan ito ng Sandigang Maralitang Nagkaisa (Samana).

Sa isang liham ng grupo kay Gomez noong Mayo 20, tinaguriang dedlayn para sa boluntaryong relokasyon, sinabi nitong “mayorya ng bilang ng mga residente ng CDJ ay nananatiling lumalaban at naninindigang hindi makaturungan ang isinasagawang demolisyon.” Kalakip ng liham ang pirma ng 150 na residente, na ayon sa tagapangulo ng Samana na si Alvin Repique, ay posibleng isinama sa listahan ni Gomez na hanggang ngayon ay hindi pa rin naipapakita sa kanila.

Kung papasukin ang 1.6-ektaryang komunidad, ilang bahay na rin ang bakante. O, hindi na nga maituturing na bahay dahil binakbak na ang mga pader, tinuklap na ang mga kisame, kinahoy na ang mga pinto’t bintana. Hindi madaling isuko ang laban, at lalo na ang aminin ito. Isang lalaki ang pumayag na akyatin namin ang ikalawang palapag ng kanyang bahay na boluntaryong dinemolis. Wala na itong pader, kaya natural na matutukan ng kamera ang katabing bahay na unti-unti na ring hinuhubaran. Nakita ng may-ari ng bahay ang kamera, at nagbanta. “Get the hell out of here!” sigaw niya, tila wala na sa sarili.

Tinatayang nasa 150 pa ang mga pamilyang naninindigan sa kanilang karapatan sa lupa (Darius Galang)

May mga pamilyang boluntaryo nang idinemolis ang kanilang mga kabahayan simula noong Lunes. Mga aparador, mattress, litrato ng mga mahal sa buhay, electric fan, at iba pang mga kagamitan ang hinakot sa mga trak ng National Housing Authority (NHA). DO NOT DELAY, ayon sa sticker sa trak ng NHA. Ngunit hindi nagmamadali ang marami pang mga residente na nagpasyang manatili para ipagtanggol ang pinaniniwalaan nilang karapatan sa lupa.

Noong administrasyon nina Corazon Aquino at Gloria Arroyo, ipinagkaloob na sa kanila ang lupa sa pamamagitan ng dalawang executive order (164 at 54). Ngunit dahil may bagong City Hall na itinatayo ang lokal na gobyerno, nais balewalain ni Gomez at pamilya ni dating pangulong Joseph Estrada ang nasabing mga kautusan. Nananawagan ang mga residente ng on-site development (pagpapaunlad sa kanilang komunidad) o in-city relocation (relokasyon sa loob lamang din ng siyudad), mga opsyon na umano’y mas makatuwiran at makatao kaysa pagtataboy sa malalayong relocation sites.

“Kamatayan ang katumbas ng pag-relocate sa Montalban,” ayon kay Liza Fariscal, miyembro ng Samana na may 50 taon nang naninirahan sa Brgy. Corazon de Jesus. “Alam namin na walang kabuhayan doon. Substandard ang mga bahay, walang tubig na malinis, at ang kuryente ay generator na ilang oras lang binubuksan.”

Sorpresang bumisita ang dating pangulo noong Lunes para amuhin ang naghihimutok na mga residente. (Panoorin ang bidyo) Pero nang mag-chant ang mga kabataan, biglang uminit ang ulo ni Estrada. Ang salitang matatamis, naging mabangis at ipinukol kay Andrew Zarate, tagapagsalita ng Anakbayan-National Capital Region. ”Sinugod niya ako, dinuro-duro, tinatanong kung taga-rito ako. Pinapaaresto niya ako sa dalawang pulis na kasama niya,” kuwento ni Zarate.

Panawagan ng mga residente: on-site development at in-city relocation (Ilang-Ilang Quijano)

Agad naman siyang dinepensahan ng mga residente. “ Sa totoo lang, hindi ang mga taga-labas ang nanggugulo sa amin. Ang pamilya Estrada ang nanggugulo sa amin!” sabi pa ni Fariscal.

Matapos ipangako ni Col. Arcallana na “walang demolisyon” noong Martes, isang press conference ang ipinatawag sa barikada. Nagtipun-tipon ang natitirang mga residente, maging ang kalalakihang maghapong pumosisyon sa pinakamatataas na kabahayan para magsilbing mga mata ng depensa. Bitbit nila ang mga plakard na repleksiyon ng iba’t ibang saloobin, mula pagsaltik sa ‘tuwid na daan’ ni Pangulong Aquino hanggang paghikayat sa pulisya na ‘maglingkod sa bayan, huwag sa dayuhan,’ hinggil sa iisang panawagan: itigil ang demolisyon.

Ipagpapatuloy ng Samana ang barikada, kasama ang progresibong mga organisasyon gaya ng Kalipunan ng Damayang Mahihirap, Anakbayan, Gabriela, at Bagong Alyansang Makabayan-NCR. Totoong naging matagumpay din ang barikada dahil sa tulong nilang mga ‘taga-labas’. Kabilang na rito ang pinapalayas din na mga maralita ng Sitio San Roque sa North Triangle, Quezon City, na hindi naman nakitang ‘nanggugulo’ (gaya ng paratang ni Estrada), kundi tahimik pa ngang binabantayan ang kabilang lagusan ng P. Narciso St. na walang tangan kundi ang kanilang mga flag.

Panununog ng imahe ni Pangulong Aquino (Macky Macaspac)

Madilim na ang langit nang sinunog ng mga residente ang isang sulat mula sa Malakanyang na inabot sa kanila noong araw ding iyon. Matagal nilang hinintay ang tugon sa hinihiling nilang ‘presidential intercession’. Ngunit ang nilalaman lamang ng sulat ay ang payo na dumulog sa Presidential Commission on Urban Poor, na may opisina sa Quezon City at nakatitiyak silang walang gagawin o magagawa.

Nagsimula nang pumatak ang ulan nang sinindihan ng mga residente ang imahe ni Pangulong Aquino, binansagang INUTIL, na nakapinta sa kapirasong plywood. Akala ng mga taga-midya na mahihirapan itong sunugin, sapagkat nababasa na at hindi pinaliguan ng gasolina. Ngunit masigla ang lundag ng apoy; mainit pa rin ang laban.

Ulat ni Ilang-Ilang D. Quijano l Larawan nina Macky Macaspac, Darius Galang at Ilang-Ilang D. Quijano

Sen. Noynoy Aquino: Hinarang ang P125 dagdag-sahod ng mga manggagawa noong 2005. (KR Guda / PW File Photo)

Milyun-milyong manggagawang Pilipino ang boboto sa darating na Mayo 10 kaya hindi maaaring isantabi na lamang ng mga kumakandidato sa pagkapangulo ang usapin ng mga manggagawa sa kanilang plataporma at mga pangako. Tinatayang 35 milyon ang lakas-paggawa ng bansa at mayorya sa kanila ay umaasa nang kahit kaunting alwan kung sino man ang magiging susunod na presidente ng bansa.

Ayon kay Elmer Labog, tagapangulo ng Kilusang Mayo Uno (KMU), lahat ng kumakandidato ay nagsasabing sila’y makamahirap at wawakasan ang kahirapan at korupsiyon. Pero wala naman umanong nagpresenta ng kongkreto at matagalang adyenda para sa sektor ng paggawa.

“Gusto naming marinig sa mga kandidatong ito kung ano ang gagawin nila para solusyonan ang mababang pasahod, kawalan ng trabaho, migrasyon, masahol na kondisyon sa paggawa at paglabag sa karapatan ng mga manggagawa,” ani Labog.

Ngayong Mayo Uno, ang Pandaigdigang Araw ng Paggawa, inilatag ng KMU ang kanilang mga kahilingan at hamon. Kabilang dito ang:

1. Pagsasabatas ng signipikanteng pagtaas ng sahod

2. Pagtaguyod sa mga karapatan ng manggagawa; pagtigil sa kriminalisasyon ng mga manggagawa

3. Pagrepaso sa Labor Code ng Pilipinas, pagbawi sa mga batas na nagsusulong ng kontraktuwalisasyon at pagbasura sa Assumption of Jurisdiction

4. Paglikha ng lokal na trabaho, pagbawi sa mga polisiya sa labor export

5. Pagkontrol sa presyo ng pangunahing mga bilihin, pagpaparusa sa malalaking kompanya na labis magpatubo

6. Pagtaas ng badyet para sa mga serbisyong panlipunan

7. Pagsuporta sa mga hakbang para mapalaya ang bansa sa pagsandig sa dayuhang utang

8. Pagsuporta sa mga hakbang para mapalaya ang lokal na ekonomiya sa pagsandig sa dayuhang merkado at kapital

9. Katarungan para sa lahat ng mga biktima ng pampulitikang paninikil, karapatan sa paggawa at pantao

10. Pagsakdal at prosekusyon sa administrasyong Arroyo sa mga krimen nito laban sa mamamayan.

Kung sino man sa mga tumatakbong presidente, bise-presidente at mga senador ang sumuporta sa kanilang mga kahilingan, iyon ang ieendorso ng mga manggagawa.

Mula rito ay maaari nating kilatisin kung ano nga ba ang adyenda ng mga kandidato kaugnay ng usaping pangmanggagawa.

Kontra sa dagdag-sahod

Bilang senador, sinuportahan ni Benigno Aquino III ang Productivity Incentives Act na nagbibigay ng taunang insentibo sa mga manggagawa sa pribadong sektor at nagtataas ng parusa sa mga hindi susunod sa pagdagdag sa suweldo ng mga manggagawa. Gayunman, bilang isa sa mga may-ari ng Hacienda Luisita, hinayaan ni Noynoy ang hindi patas na paggawa sa asyenda at ang hindi makatarungang sahod ng mga manggagawa.

Noong 2005, inakusahan ng namayapang kinatawan ng Anakpawis at tanyag na lider-obrero na si Crispin “Ka Bel” Beltran si Aquino na nagtulak ng mga panukalang batas na pangontra sa P125 legislated wage hike.

Kabilang sa panukalang ito ang Productivity Incentives Act, na nagtatakda sa mga kompanya na maglaan ng di-bababa sa 10 porsiyento ng kanilang taunang kita para sa productivity incentive bonus ng mga manggagawa.

“The bill is worse than the proposals of the Employers Confederation of the Philippines (ECOP) for a P30 wage hike. In Aquino’s bill, a company employing 100 and earning P1 million annually will only be giving its workers a P3.00 wage increase,” sabi noon ni Beltran.

Villar, Estrada at Aquino: labasan ng baho -- totoo man o hindi -- ngayong eleksiyon.

Hindi na bago sa halalan sa bansa ang “batuhan ng putik,” o paninira ng mga kandidato sa isa’t isa. Pero tila mas malupit at malaganap ang mudslinging sa kampanyang ito. At sa panahon ng internet, lalo lamang napadali ang pagpapalaganap ng tsismis at pagsasagawa ng mudslinging.

Malinaw ang dahilan ng pagpaparatang kay Sen. Manuel Villar na maka-Arroyo siya: dahil suklam na ang publiko sa kasalukuyang administrasyon. Ano man ang totoo sa mga akusasyon, malinaw na bahagi ng tradisyunal na pulitika ang ehersisyo ng mudslinging.

Ayon kay Prop. Bobby Tuazon ng Center for People Empowerment in Governance (CenPEG), “Isang mukha (ito) ng electoral fraud, in these sense that dirty work is being used to smear on the supposed credibility of candidates and certain political organizations. Ginagamit ang mudslinging para makakuha ng mga boto, kung paniniwalaan man na makakakuha ng boto ang mga krudong election maneuver tulad ng mudslinging.”

Sa pag-aaral ni Tuazon, lumalabas na labis na ispekulatibo ang akusasyong sikretong kandidato ng kasalukuyang administrasyon si Villar.

Pero ang mas malupit, hindi umano maganda sa demokratikong proseso ng halalan ang penomenon ng mudslinging. “Tingin ko hindi nakakatulong ’yan sa election dahil it tends to draw the attention of the people more on personalities. Ang tendency nun, it tends to blur or even gloss over the more relevant election issues, such as performance, record, programs, positions on national issues such as land reform.”

Binigay na halimbawa ni Tuazon ang tila marketing spin na “incorruptible” si Aquino. “Hindi nakikita ng midya na si Sen. Benigno “Noynoy” Aquino III pala ay pabor sa VFA (Visiting Forces Agreement). Di iyon nailalahad,” ani Tuazon.

Tila mayorya sa pinag-uusapan ngayon hinggil sa eleksiyon ay may kinalaman sa mga akusasyong ibinabato ng magkakalabang panig.

Tradisyunal na pulitika

Ipinaliwanag pa ni Tuazon na tanda na ng tradisyonal na pulitika ang mudslinging. Sa halip na mapag-usapan ang mga programa at tindig sa mga isyung pambayan, napag-uusapan ang bango o dungis ng mga personahe – malinaw na tanda ng personality politics, o pulitikang nakabatay sa personalidad ng mga pulitiko. “(It is) the way traditional elite conducts electoral camapaign: based not on issues and programs, but based on personalities, mudslinging and other fraudulent means.”

Dagdag pa ni Tuazon, kailangang magsagawa ang mga pulitiko ng personality politics dahil kapag napag-usapan ang mga plataporma, maaaring umasa ang mga botante na matutupad ang mga pangakong inilalahad ng mga kandidato sa kampanya. “But these are shallow promises that are not meant to be realized if they win after the elections,” aniya.

Malinaw umano ito sa kasaysayan. Kailangan lamang silipin ang mga ipinangako ni dating pangulong Corazon Aquino (ina ni Noynoy): kabilang sa ipinangako niya ang pagpapalayas sa mga tropang Kano sa ilalim ng mga kasunduang pagmantine ng baseng militar ng US sa Pilipinas. Nang naging pangulo si Aquino, siya pa ang nanguna sa paghiling sa Senado na manatili ang baseng militar ng Kano.

Ipinangako rin ng nakatatandang Aquino ang pamamahagi ng Hacienda Luisita sa mga manggagawang bukid na nagbubungkal ng lupa rito. Alam na natin kung ano ang nangyari sa Luisita nang kalaunan.

Duda si Tuazon na makakamit ang makabuluhang pagbabago sa ilalim ng administrasyong Villar o administrasyong (Noynoy) Aquino. Duda siyang kung pababayaan lamang ng publiko ang gobyernong Villar o Noynoy ay di nito pupursigihin ang pagtugis kay Arroyo.

Parehong ipinapangako ng dalawa ang pagtugis kay Arroyo kapag wala na ang huli sa kapangyarihan. “Dahil hindi naman talaga natutupad ang mga ipinapangako sa eleksiyon, nasa mga mamamayan na para maging mapagmatyag at hamunin ang susunod na pangulo na tupdin ang anumang pangakong inihayag niya noong halalan,” ani Tuazon.

Kabilang na umano rito ang pagpaparusa kay Arroyo.

Ito ang ikasiyam sa serye ng mga artikulo sa Pinoy Weekly hinggil sa mga isyung bayan at ang mga paninindigan ng mga kandidato sa pagkapangulo hinggil dito. Maglalabas kami ng serye ng mga artikulong tulad nito hanggang sa bisperas ng eleksiyon sa Mayo 10, 2010. Layunin ng seryeng ito na ilantad sa publiko ang paninindigan at rekord ng bawat kandidato sa pinaka-mahahalagang isyu ng bansa. Batay dito, maaaring mahusgahan natin ang pipiliing kandidato para mamuno sa atin sa sunod na anim na taon.

***

Malinaw ang sinabi ni Gat Jose Rizal: “Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan, hindi makakarating sa kanyang patutunguhan.” Na tila ba laging nagpapaalala sa ating lahat na huwag kalimutan ang ating nakagisnang pamumuhay, laluna ang ating kultura. Napakawastong baybayin ang nasambit ng pambansang bayani upang sinuhin ang nararapat na magiging susunod na pangulo ng ating bansa.

Sa pagsisiyasat sa ilang punto na magpapakita ng kanilang tindig ukol sa maaaring gampan ng sining at kultura sa pagsasabansa, makikilala natin kung sino ang may mahusay na pagtingin sa pagiging Pilipino bilang isang bansa. Siyasatin kung sino talaga ang lumilingon sa kanyang pinanggalingan.

‘Kaluluwa ng bayan’

Gibo Teodoro, nangangampanya sa Mandaluyong City. (Mula sa Facebook page ni Gibo Teodoro)

Mababalikan na itinaguyod ni Villar ang Republic Act 8003 “Declaring Certain Areas in Las Piñas as Tourist Spots” upang mapaganda at maipakilala ang Las Piñas bilang puntahin ng mga turista, lalo na ang tanyag na Bamboo Organ. Ayon sa Ibon Foundation, ipinangako ni Villar na itaguyod at paghusayin ang sining at kultura “upang hindi mawala ang kaluluwa ng bayan.”

Ngunit mahusay man ang kanyang naisagawang proyekto para sa kasaysayan, iba naman ang kanyang tindig ukol sa pambansang wika. Mas pabor siya sa pagpapatibay ng wikang Ingles bilang wika sa pagtuturo.

Samantala, sinabi naman ni Gilbert Teodoro ang sumusunod: “(W)e tried to ‘Filipinize’ everything, but we must be proud of our diversity. There’s still a lot of bigotry and prejudice in the country. Culture should be a tool for state building.” Para sa kanya, ang wikang Filipino ang siyang dapat maging kasangkapan sa pagtuturo laluna para sa agham, na aniya’y magtutulak sa modernisasyon ng bansa. Kasama sa kanyang adhika ang pagpapakilala sa literacy sa mababang antas ng edukasyon, kasama ang literacy sa nakagisnang wika.

Ang paniwala naman ni Richard Gordon, matatag na liderato na lalaban sa korupsiyon, nakatuon sa mga problema ng bansa, at hindi magkakamaling baluktutin ang mga batas para sa naghaharing-uri ng bansa o kahit pa sa dayuhan. Ngunit hindi malinaw sa kanyang plataporma ang mga punto kung paano niya gagawin, at kung ano ang magiging papel ng sining at kultura sa pag-abot ng kanyang tamasa.

Pambansang wika para sa edukasyon

Bro. Eddie Villanueva. (Kontribusyon)

Matibay naman ang paninindigan ni Eddie Villanueva sa pagpapalaganap sa patriyotismo bilang “way of life at hindi basta retorika,” at ang pangangailangan ng pagpapanatili ng pagmamahal sa bansa laluna sa susunod na henerasyon. Para sa kanya, mahalaga ang pambansang wika sa larangan ng edukasyon.

Tulad ni Villanueva, naniniwala si Ma. Consuelo “Jamby” Madrigal na pangunahing wika dapat ang pambansang wika sa instruksiyon sa paaralan. Sa kanyang binitiwang pangako para sa bayan, aakuhin niya ang pagpapalaganap ng malalim na nasyonalistang edukasyon at aktitud laluna sa pambansang nasyonalistang ekonomiya.

Mga biktima ng bagyong Ondoy noong Setyembre 2009: biktima rin ng maling mga polisiya sa pangangalagan ng kalikasan. (Jeffrey Ocampo/PW File Photo)

Sariwa pa sa isip ng bansa ang hagupit ng mga bagyong Ondoy at Pepeng noong nakaraang taon. Ilang oras nang tuluy-tuloy na ulan na nagresulta sa pag-apaw ng mga ilog at pagbaha, pagguho ng lupa, at pagkamatay ng ilandaang bilang ng mga tao. Isa ang climate change sa itinuturong mga dahilan sa mga kalamidad na ito, na dahil na rin sa pag-abuso ng tao sa kapaligiran.

Kabilang dito ang malakihang pagmimina, malawakang pagkakalbo ng mga bundok dahil sa pagtotroso, nakalalasong kemikal na ibinubuga ng mga industriya at iba pa. Kasabay din nito ang pagpagkasira ng kalikasan at buhay at kabuhayan ng mga mamamayang nakatira sa mga bundok o dagat, lalo na ang mga katutubo. Nitong mga nakaraang taon, naging saksi ang ilang residente sa Albay sa pagkalason ng kanilang ilog at pagkamatay ng mga isda dahil sa pagtagas ng kemikal mula sa isang minahan doon.

Kaya bilang isa sa pinakabulnerableng bansa sa sinasabing mga mga epekto ng climate change, at kaalinsabay na rin ng pagsisimula ng isang linggong aktibidad ng mga aktibistang pangkalikasan ng sa pagdiriwang ng Earth Day, nararapat lamang na bigyang-pansin ng mga tumatakbo sa pagkapangulo ng Pilipinas ang usapin ng pagharap sa krisis ng kalikasan.

Tutol sa Mining Act of 1995

Manny Villar ng Nacionalista Party (Kontribusyon)

Naniniwala si si JC De Los Reyes na dapat kanselahin ang Mining Act of 1995 at dapat magkaroon ng istriktong mga polisiya partikular sa malawakang pagmimina para maiwasan ang pagkawasak ng kalikasan. Nangangako siya ng isang ligtas, malinis, malusog at kaaya-ayang kapaligiran sa pamamagitan ng zero waste management at pagpapaunlad ng mga parke sa buong bansa.

Dapat wakasan na ang pagwasak sa kagubatan, kalupaan, karagatan at himpapawid ng Pilipinas para sa pagtotroso, pangingisda para sa eksport at pagtambak ng nakalalasong mga agro-kemikal, petrolyo at produktong uling sa bansa at kalikasan, kung si Sen Jamby Madrigal ang tatanungin. Isinusulong ni Madrigal na parusahan ang mga dayuhang kompanya at gobyerno gayundin ang mga pulitikong nagpoprotekta sa mga nauna sa pagwasak sa likas na yaman ng bansa sa mahabang nakalipas.

Naniniwala si Madrigal na dapat itaguyod ng gobyerno at mga mamamayan ang isang tunay, at hindi pabalat-bungang, paglipat sa renewable energy, tunay na konserbasyon ng kagubatan, organikong pagsasaka at zero waste management. Dapat din aniyang pangunahan at suportahan ng gobyerno ang industriya at mga proyekto sa enerhiyang nanggagaling sa hangin at araw at dapat na pag-aari at pinatatakbo ng mga Pilipino.

Bilang senador, naghain si Madrigal ng panukalang batas para ipawalang-bisa ang Mining Act of 1995 at nagpanukalang ipataw ang total log ban.

Pabor naman sa pagpasa ng Alternative Ming Bill si Nicanor Perlas at tumutuligsa rin sa Minig Act of 1995. Nangangako rin siyang ireregularisa ang pagmimina sa bansa para hindi ito makasira sa kalikasan at mga mamamayan. Bibigyan din niya ng prayoridad ang mga maliitan at pag-aari ng komunidad na pagmimina na ligtas para sa ekolohiya at responsable sa lipunan.

Naniniwalang dahil sa bulnerabilidad ng Pilipinas sa climate change, nais ni Eddie Villanueva na magkaroon ng komprehensibong istratehiya sa climate change sa lalong madaling panahon. Kabilang sa estratehiyang ito ang komprehensibong pagpigil sa baha sa Metro Manila at iba pang sentrong siyudad, modernong mga kagamitan at karagdagang tauhan ng Pagasa o Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration.

Ipinapangako rin ni Villanueva na magpapatupad ng moratorium sa malawakang pagmimina hanggang handa na ang mga Pilipino na magkaroon ng sariling mga proyektong pagmimina na magpoprotekta sa kalikasan.

Isa sa pinakalantad na palatandaan ng pagkayupapa ng bansa sa dayuhang kontrol ang estado ng panlipunang serbisyo ngayon. Kasi naman, lahat ng dayuhang pampinansiyang mga ahensiya na pinagkakautangan at/o kinapapalooban ngayon ng gobyerno ay may kondisyong dapat bawasan ang gastos o isapribado ang pagbibigay ng mga serbisyong ito. Mula World Bank at International Monetary Fund hanggang World Trade Organization, lahat ay nagtutulak sa ating pamahalaan at sa mga pamahalaan ng iba pang maralitang mga bansa na nakapailalim sa kanila na buksan ang industriya ng pagbibigay serbisyo sa dayuhang kapital.

Kung kaya, hindi kataka-taka na magmula panahon ni Ferdinand Marcos hanggang kay Arroyo, papaunti ang inilalaang badyet ng gobyerno para sa edukasyon, kalusugan, at pabahay. Samantala, papalaki ang utang at papalaki ang bahagi ng badyet na inilalaan sa pagbayad sa utang.

Tingnan na lamang ang napakalaking diperensiya: Ayon sa Ibon Foundation, P6.35 lamang ang ginagastos ng gobyerno sa edukasyon ng bawat Pilipino ngayong taon. Umabot sa P1.10 naman ang ginagastos nito sa kalusugan ng bawat Pinoy, at 16 sentimos sa pabahay ng bawat Pinoy. Samantala, gumagastos naman ang gobyerno ng P21.75 sa bawat Pilipino para sa pambayad ng utang panlabas.

Sa mga patalastas ng mga kandidato sa pagkapresidente ngayon, madalas na naisasambit ang mga salitang “edukasyon,” “kalusugan” at “pabahay.” Aasikasuhan daw nila ang pagpapaunlad ng tatlong serbisyong panlipunan na ito. Pero ano ang totoong tindig nila sa serbisyong panlipunan? Ipagpapatuloy ba nila ang tila bulag na pagsunod sa dikta ng dayuhang mga ahensiyang pampinansiya? O pangungunahan nila ang pagtalikod dito?

Malabo

Sa lahat ng mga kandidato sa pagkapresidente, si Sen. Noynoy Aquino ang walang malinaw na tindig hinggil sa debt servicing at paglaan ng badyet sa serbisyong panlipunan. Wala ring malinaw na posisyon si JC delos Reyes hinggil dito, bagamat dati na niyang sinabing kailangang tukuying kung aling utang panlabas ang “kailangang bayaran” at alin ang maaaring pakiusapan kung puwedeng hindi na bayaran.

Samantala, malinaw naman ang tindig ni Gilbert Teodoro sa isyu ng paglaan ng badyet sa serbisyong panlipunan: panatilihin kung ano ang nakagawian. Bilang kongresista, konsistent niyang ipinaglaban ang pagtaas ng badyet sa militar, na pinakamalaking bahagi ng badyet na ipinaglalaanan matapos sa pambayad-utang.

Naniniwala si Teodoro na “mabuti” ang pangungutang sa labas, hangga’t mainam na nagagamit at nailalaan ang pondo na inuutang.

Para naman kay Nicanor Perlas III, kailangang tukuyin kung alin sa mga utang panlabas ang “lehitimo” at alin ang “elihitimo.” Kung magwagi bilang pangulo, sinabi niyang pagtatrabahuan niya ang pagtanggal ng awtomatikong paglalaan ng pondo para sa pambayad sa “elihitimong” mga utang.

Ito ang ikalima sa serye ng mga artikulo sa Pinoy Weekly hinggil sa mga isyung bayan at ang mga paninindigan ng mga kandidato sa pagkapangulo hinggil dito. Maglalabas kami ng serye ng mga artikulong tulad nito hanggang sa bisperas ng eleksiyon sa Mayo 10, 2010. Layunin ng seryeng ito na ilantad sa publiko ang paninindigan at rekord ng bawat kandidato sa pinaka-mahahalagang isyu ng bansa. Batay dito, maaaring mahusgahan natin ang pipiliing kandidato para mamuno sa atin sa sunod na anim na taon.

***

Ekonomiyang Pilipino: Nananatiling nakatali sa dayuhang kapital, samantalang hindi napauunlad ang sariling mga industriya.

Usung-uso ngayon ang pagiging makabayan at maka-Pilipino, lalo sa mga tumatakbo sa pagkapangulo. Pero hindi ibig sabihin nitong babanggain nila ang mga polisiyang sumasagka sa kaunlaran ng pambansang ekonomiya at nagbubukas sa batayang mga industriya sa kontrol ng mga dayuhan.

Ayon sa Business World, kinokopo ng mga dayuhang korporasyong transnasyunal ang 60 hanggang 70 porsiyento ng mga benta sa sektor ng manupaktura ng Top 1000 Corporations sa bansa. Samantala, paliit nang paliit ang naiaambag ng lokal na pagmamanupaktura sa Gross Domestic Product ng bansa, nasa 23.1 porsiyento, kapareha lamang ng antas nito noong dekada ‘50.

Maiuugat ang mahinang industriyang lokal sa mga polisiya ng globalisasyon na ipinataw ng International Monetary Fund at World Bank simula pa noong dekada ’70 at pinagting ng gobyerno ng Pilipinas noong dekada ’90. Itinayo ang special economic zones para sa dayuhang mamumuhunan, na magdudulot umano ng kaunlaran. Pero sa aktuwal, taga-assemble lamang ang mga manggagawang Pilipino ang inangkat na mga materyales, para muling i-eksport. Ispekulatibo rin ang karamihan sa dayuhang pamumuhunan, kaya’t hindi direktang nakakapag-ambag sa pagtatayo ng mga pagawaan at trabahong lokal.

Gayundin, niliberalisa ang sektor ng agrikultura kaya’t dumagsa ang inangkat na mga produktong agrikultural. Napag-iwanan ang lokal na agrikultura, na pinasok din ng mga dayuhang korporasyon nakatuon sa mga produktong agrikultural na pang-eksport sa halip na pang-lokal na konsumpsiyon.

Sa makatuwid, sa deka-dekadang polisiya ng liberalisasyon, deregulasyon, at pribatisasyon, naitaguyod na ang kontrol ng mga dayuhang kompanyang transnasyunal sa mga batayang sektor ng ekonomiya—pagmamanupaktura, parmasyutikal, pinansiya, langis, enerhiya, at maging ang agrikultura. Seryoso ba itong kukuwestiyunin ng kasalukuyang presidentiables?

Bukas sa dayuhang pagmamay-ari

Sen. Noynoy Aquino, sa kanyang pangangampanya sa Bataan. (Kontribusyon)

Si Sen. Benigno “Noynoy” Aquino III, walang binabanggit hinggil sa pagpapaunlad ng mga lokal na industriya. Pabor ito sa kompetisyong “malaya” at “patas” ng mga negosyo—na siya ring bigong pangako ng globalisasyon—nang hindi nagtatangi sa pagitan ng lokal at dayuhan, maliit o malaki. Sa talumpati sa harap ng Makati Business Club, sinabi rin nitong “hindi makikialam” ang kanyang gobyerno sa takbo ng mga negosyo, at hindi gagamitin ang kapangyarihan nitong pangregulasyon.

Sa kabilang banda, may rekord naman si Aquino ng pagboto laban sa Japan-Philippine Economic Partnership Agreement (Jpepa), kasunduang pang-ekonomiya na tinitingnang makaisang-panig para sa mga Hapon. Noong 2001, bumoto rin siya laban sa Electric Power Industry Reform Act na isinuko sa pribadong sektor—kabilang ang mga dayuhang mamumuhunan—ang kritikal na industriya ng enerhiya.

Pero bukas si Aquino sa mga pagbabago sa probisyon ng 1987 Konstitusyon, kabilang ang mga pagtanggal ng restriksyon sa dayuhang pamumuhunan at pagmamay-ari sa lupa.

Ito ang pang-apat sa serye ng mga artikulo sa Pinoy Weekly hinggil sa mga isyung bayan at ang mga paninindigan ng mga kandidato sa pagkapangulo hinggil dito. Maglalabas kami ng serye ng mga artikulong tulad nito hanggang sa bisperas ng eleksiyon sa Mayo 10, 2010. Layunin ng seryeng ito na ilantad sa publiko ang paninindigan at rekord ng bawat kandidato sa pinaka-mahahalagang isyu ng bansa. Batay dito, maaaring mahusgahan natin ang pipiliing kandidato para mamuno sa atin sa sunod na anim na taon.

Kababaihan noong Marso 8: Tampok na usapin ang karapatang pang-ekonomiya at pampulitika. Kahit sa araw ng kababaihan, nanawagan sila ng pagbaba sa puwesto ni Pang. Arroyo. (KR Guda)

Kung pag-uusapan ang karapatan ng kababaihan, higit sa tindig nila sa Reproductive Health Bill kailangang mahusgahan ang mga kandidato sa pagkapresidente. Kailangang silipin din ang kanilang paninindigan sa pagtaguyod sa karapatan ng kababaihan sa disenteng trabaho at makatuwirang sahod. Kailangang pag-usapan din ang akses ng kababaihan sa pangunahing mga serbisyong dapat na ibinibigay ng gobyerno.

Isa din sa sentral na mga usapin ng kababaihan ang pandarahas. Sa lipunang Pilipino ngayon, malawakan pa rin ang paniniwalang may takdang papel lamang ang kababaihan, at ito ang pagtaguyod sa tahanan at pangangalaga sa mga anak. Malawakan pa rin ang paniniwalang usaping dapat panatilihin sa tahanan ang pananakit ng lalaki sa kanyang asawa. Laganap pa rin ang paggamit sa bulnerableng katayuan ng kababaihan upang ipuwersa ang kagustuhan ng lalaki, takutin, pahiyain o paamuin ang babae.

Ito ang kultura at pulitika ng paglaban ng kababaihan, at sa punto-de-bista ng paglabang ito kailangang sipatin natin ang paninindigan ng mga kandidato sa pagkapresidente.

Usaping panrelihiyon pa rin

Sino ang maka-kababaihan?: Ang ilang sa presidentiables, sa isang pampublikong debate. Mula kaliwa, Nicanor Perlas, Gilbert Teodoro, Eddie Villanueva at Manny Villar. (Mula sa FB page ni Perlas)

Tulad ng marami sa mga lider-pulitiko ng bansa, tinitingnan ni Nicanor Perlas ang usapin ng reproductive health bilang problema ng paglobo ng populasyon. Ikinokonekta niya ang paglobo ng populasyon sa kahirapan: Kung kaya ang pagtugon niya sa problema ng kahirapan ay pagtugon na rin sa problema ng paglobo ng populasyon.

Sang-ayon daw si Perlas sa pagbigay sa mga mamamayang ng opsiyon na gumamit ng contraceptives, ngunit tinututulan niya ang abortion. Sa kanyang plataporma, walang maaaninag na partikular na diin sa karapatan ng kababaihan, bagamat sinasabi niyang isa sa nilalaman ng kanyang plataporma ang gawing abot-kamay sa mahihirap – kabilang ang kababaihang maralita – ang lahat ng serbisyong panlipunan, tulad ng edukasyon, pag-agapay sa kalusugan, pabahay at trabaho.

Ito ang pangatlo sa serye ng mga artikulo sa Pinoy Weekly hinggil sa mga isyung bayan at ang mga paninindigan ng mga kandidato sa pagkapangulo hinggil dito. Maglalabas kami ng serye ng mga artikulong tulad nito hanggang sa bisperas ng eleksiyon sa Mayo 10, 2010. Layunin ng seryeng ito na ilantad sa publiko ang paninindigan at rekord ng bawat kandidato sa pinaka-mahahalagang isyu ng bansa. Batay dito, maaaring mahusgahan natin ang pipiliing kandidato para mamuno sa atin sa sunod na anim na taon.

* * *

Legacy ni Arroyo at ng nagdaang mga rehimen: Lantarang korupsiyon at kainutilan sa pagsugpo sa katiwalian sa gobyerno. (Contributed Photo)

Sino ba ang nagsasabing gusto ng korupsiyon? O, mas direkta, sino ba ang kandidatong aaming gusto niya sa pangungurakot at ayaw sa “malinis na paggogobyerno”?

Ayon sa isang online business dictionary, ang korupsiyon ay “pagbigay o pagtanggap ng bentahe sa paraang lehitimo, imoral at/o di sang-ayon sa tungkulin mo o sa karapatan ng iba.”

Tuwing halalan, bukambibig ng lahat ng mga kandidato sa pagkapangulo ang “malinis na paggogobyerno” at/o paglaban sa korupsiyon, ngunit hanggang sa kasalukuya’y wala pa ring administrasyon o pangulo magmula kay Emilio Aguinaldo hanggang sa kasalukuyan na makapagsasabing nasugpo niya ang salot ng korupsiyon sa burukrasya ng gobyerno.

Ito ay dahil mistulang bahagi na ng sistema ng paggogobyerno ang korupsiyon. Para manatili sa kamay ng iilan ang pampulitikang kapangyarihan at poder, hindi maiiwasan – at kinakailangan – ang korupsiyon.

Kung kaya’t hindi nakapagtatakang bagama’t bukambibig ng bawat kandidato sa pagkapangulo ang pagsugpo sa korupsiyon, walang isa sa kanila ang malinaw na nagpapahayag ng kongkretong plano para masugpo ang problemang mahigit isang siglo nang nakaugat sa paggogobyernong Pilipino.

Walang malinis

Dating pangulong Joseph Estrada, matapos maaresto sa salang pandarambong, noong Abril 2001.

Sa totoo lang, karamihan naman ng pulitiko, sa ilang pagkakatao’y naakusahan ng isang porma ng korupsiyon. Pinakatampok na marahil dito si dating pangulong Joseph Estrada ng Partido ng Masang Pilipino, na napatalsik sa poder noong 2001 sa akusasyong tumanggap siya ng payola mula sa mga operator ng ilegal na jueteng.

Siyempre, nariyan din ang ipinupukol na pakikinabang diumano ni Sen. Manuel Villar ng Nacionalista Party sa proyektong ekstensiyon ng C5 Road. Ngunit kahit si Sen. Benigno “Noynoy” Aquino III ng Liberal Party ay hindi maaaring magmalinis: Noong panahon ng administrasyong Aquino, sangkot ang kanyang mga kaanak sa samu’t saring transaksiyon na pinakinabangan nila pangunahi’y dahil sa kanilang koneksiyon sa pangulo noon. Kamakailan, ipinukol din kay Aquino at sa pamilya Aquino-Cojuangco ang maanomalyang pagpapadaan ng Subic-Clark-Tarlac Expressway sa gitna ng Hacienda Luisita.

Mga kabataang nagpoprotesta laban sa polisiyang pag-eksport ng lakas-paggawa ng bansa. Hiling pa rin ng mayorya ang paglikha ng sapat at nakabubuhay na trabaho sa loob ng bansa, sa halip na mangibang-bayan. (PW File Photo)

Hindi dapat makalimutan ng mga tumatakbo sa pagkapangulo na mahigit 10 porsiyento ng populasyon ang nagtatrabaho sa ibayong-dagat, malayo sa kani-kanilang mga pamilya, dahil sa kabiguan ng nakaraang mga administrasyon na gawin ang bagay na ngayo’y kanilang ipinapangako: ang masugpo ang kahirapan, at magkaroon ng disenteng trabaho ang bawat Pilipino.

Usaping higit na lumalaki ang mga problemang kinakaharap ng mga overseas Filipino worker (OFW). Lumolobo nang lumolobo ang kanilang bilang—tinatayang nasa 4,500 ang nangingibang-bansa kada araw—kaya’t natural lamang na dumarami rin ang mga OFW na humaharap sa samu’t saring panloloko at pang-aabuso, mula sa kamay ng kanilang rekruter hanggang sa amo.

Rekord at pangako ng pagkalinga

Ipinagmamalaki ni Manny Villar ng Nacionalista Party ang rekord umano niya ng pagtulong at pagsagip sa mga OFW na nanganganib sa ibang bansa. Kabilang na rito si Maria Caridad "Maricar" Evangelista Laganzo, isang migranteng manggagawa na sinasaktan umano ng kanyang employer sa Dubai. (Mula sa www.mannyvillar.com.ph)

Isa sa pinakatampok na mga pangako ni Manuel Villar ng Nacionalista Party ang pagkalinga diumano sa inabusong mga OFW na ito. Bago pa man nagdeklara ng kanyang kandidatura, inilaman na ng mga balita ang kanyang mga hakbang para pauwiin at tulungan ang inaabusong mga OFW, na personal pa niyang isinusundo mula sa airport (siyempre pa, sa harap ng kamera). Sa lahat ng mga tumatakbo sa pagkapangulo, siya nga naman ang may pinakakonsistent na rekord ng pagtulong sa mga OFW.

Ayon kay Villar, sa nakaraang tatlong dekada, nakapagpauwi na siya ng mga OFW mula sa mga bansang Riyadh, Jeddah, Abu Dhabi, Amman, Kuwait, Qatar, Oman, at Malaysia. Itinayo rin niya ang hotline na Sagip OFW na maaaring tawagan ng mga OFW na nangangailangan ng tulong.