Pinoy Weekly

Yaman sa lupa, yaman ng pagkakaisa

Gabi bago ang pagbabalik ng mga Manobo sa Lianga, Surigao del Sur. (KR Guda)

Gabi bago ang pagbabalik ng mga Manobo sa Lianga, Surigao del Sur. (KR Guda)

Tirik na ang araw nang umandar ang huling tatlong trak.

Sa huling tatlong trak na naiwan, aakalain mo’y mas maluwag na. Pero hindi pa pala. Punuan pa rin ito: lalaki, babae, matanda, bata. Napakaraming mga bata. Sabi nila, halos 900 ang batang bakwit sa Diocese Pastoral Center sa Tandag, Surigao del Sur. Ngayon, nakasakay na sila lahat sa trak, nagsisiksikan. Ang iba, iyong tinedyer na, naghahagikhikan. Excited sila.

Pauwi na silang mga Manobo, sa Brgy. Diatagon, Lianga, Surigao del Sur. Halos 1,800 katao silang nagsilikas noong Hunyo sa kanilang mga komunidad dahil tinirhan ng mga sundalo ang paaralan at mga bahay nila. Pero, noong huling linggo ng Agosto, iniulat ng militar na umalis na sila. Katakot-takot na negosasyon, kampanya, rali at iba pang pangangalampag ang ginawa – napalayas din sila.

“Siyempre, excited kami,” sabi ni Genasque Enriquez, isa sa mga lider ng Malahutayong Pakigbisog Alang sa Sumusunod (Mapasu), organisasyon ng mga Lumad sa Lianga. Pinangasiwaan nina Enriquez ang pagsakay ng mga bakwit sa mga trak. Pero hindi na siya nahirapang pasakayin ang mga ito, dahil madaling araw pa lamang, handa na ang mga Manobo na umuwi.

Sa trak na iyon na isa sa mga huling umalis, nakatayo pati ang mga buntis. Nakahawak lamang sa malaking lubid at bakal na pinaglalagyan ng tolda sa gitna ng dumptruck na pinahiram daw ng lokal na gobyerno ng Lianga. Aabot sa 60 kilometro ang layo ng Tandag patungong Diatagon. Halos 60 kilometro ng sementadong kalsada, ginagawang kalsada, malubak na kalsada, at matarik na kalsada. At dahil trak itong sinasakyan nila, napapatalon ang bawat sakay nito sa bawat lubak. Wala ring tolda ang mga trak, kaya langhap nila ang makapal na pamuting alikabok ng Andap Valley.

Gayunman, masaya sila.

Okupasyon, paglikas

Sa huling apat na taon, tatlong beses nang sinalakay ng militar, laluna ng 58th Infantry Battalion ng Philippine Army, ang komunidad ng mga Manobo sa Diatagon. Noong 2005, nakaranas sila ng matinding panghaharas ng militar na nagbabansag sa kanilang “nagkakanlong ng mga komunista.” Apat na katutubong residente ang nadukot at nawala hanggang sa ngayon.

Noong 2007, sapilitang lumikas ang mga residente ng Diatagon dahil sa okupasyon ng mga militar sa kanilang komunidad. Noong Disyembre 2008 nakaramdam na ang mga residente ng matinding presensiya ng militar. Dumami ang mga tsekpoint. Nagsimulang magrekluta – kadalasa’y sapilitan pa nga – ang militar ng mga residente para maging miyembro ng grupong paramilitar na binansagang “Task Force Gantangan.”

Nakasakay na sila, handa nang umuwi, noong Agosto 30. (KR Guda)

Nakasakay na sila, handa nang umuwi, noong Agosto 30. (KR Guda)

Nitong Hunyo, labas-pasok na ang mga militar sa kanilang komunidad. Hinarangan pati ang paglabas-pasok ng mga pagkain tulad ng bigas, gulay, at iba pa, mula sa mga taniman tungo sa mga bahay. Isang “alternatibong” eskuwelahan ang pinatatakbo ng mga katutubo rin, ang Alternative Learning Center for Agricultural and Livelihood Development (Alcadev) sa Brgy. Han-ayan. Binansagan ng mga militar ang eskuwelahang ito, pati ang institusyong sumusuporta rito, ang Tribal Filipino Program of Surigao del Sur (Trifpss), na prente raw ng mga komunista.

Kung kaya lumikas sila. Noong Hunyo, walong pamilya muna. Iilang pamilya lang, mula sa mga purok ng Upper Oregon, Kamangahan at Purok 5. Pero pagsapit ng Hulyo 13, lalong nadagdagan ang mga sundalo. Nadeploy ang aabot sa 300 sundalo ng 58th IB, kasama ang iba pa mula sa 36th IB at Division Reconnaissance Unit ng 4th ID sa mga komunidad sa Diatagon. Kailangan na nilang lahat lumikas.

At lumikas sila. Noong Hulyo 18, aabot sa 1,400 katao ang naghandang lisanin ang kanilang mga tahanan. Naglakad sila, dala-dala ang lahat ng kakarampot na ari-arian, ang ilan pa pati ang alagang mga manok, aso at kambing. Umaga sila umalis at gabi na nakarating sa Lianga Gym sa bayan. Pero hindi sila tinantanan doon ng militar. Kung kaya, noong Hulyo 28, sakay sa 15 mga ten-wheeler truck, muli silang lumikas. Ang dapat dalawang oras lang na biyahe, umabot ng sampu dahil sa 11 tsekpoint ng militar. Sa pagkakataong ito, tumungo sa Tandag, isang maliit na lungsod sa hilaga ng Lianga. Sa Diocese Pastoral Center sila tumuloy.

Hindi man natuwa ang obispong nakatira roon, pero wala siyang magawa. Walang ibang mapupuntahan ang mga Manobo.

email

1 2 3

Short URL: http://pinoyweekly.org/new/?p=3909

avatar Posted by on Sep 12 2009. Filed under Istorya ng Linggo. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply

Multimedia

Pinoy Print Issues

Eskinita: Ang Alternatibong Ruta

Log in | Designed by Gabfire themes
More in Istorya ng Linggo (173 of 201 articles)