Muni at Suri

‘Subversive Lives’


Nababalot ang kuwento ng mga Quimpo sa makapal na lambong ng sentimentalismo at nostalgia sa nakaraan.

Sa huling bahagi ng adaptasyon ng “Subversive Lives”, napabulalas ang tauhang si Susan kung paanong nagdulot ang rebolusyon ng pagpapahirap at kamatayan sa kanilang magkakapatid na pawang nakilahok sa kilusang lihim tungo sa armadong pakikibaka.

Ang pagsusumang ito ang tema ng dula at ng pinaghanguan nitong kolektibong talang-gunita ng pamilya Quimpo. Kakaiba ang naging karanasan ng pamilyang ito na binubuo ng 10 magkakapatid—ang pito ay naging aktibista at rebolusyonaryo sa panahon ng diktadurang Marcos. 

Maituturing ang talang-gunitang pinaghanguan ng dula bilang isa sa prominenteng halimbawa ng ng Kaliwang melankolia—ang politikal na pakiramdam ng demoralisasyon hinggil sa rebolusyonaryong adhikain.

Nababalot ang kuwento ng mga Quimpo sa makapal na lambong ng sentimentalismo at nostalgia sa nakaraan. Dito, may pagdakila sa ambag at sakripisyo ng kanilang kinabibilangang henerasyon ng mga kabataang piniling harapin ang panganib ng pasismo ng diktadura, buhay man ang ialay.

Malaki ang hamon ng dula na dinirehe ni Delphine Buencamino na isalaysay ang buhay ng magkakapatid sa loob lang ng dalawang oras. Nariyan ang reenactment ng mga tagpo sa loob ng tahanan, sa mga lansangan ng kilos-protesta sa Mendiola at Diliman, at sa mga larangan ng kilusang lihim sa mga UG house at sa sonang gerilya.

Umiikot ang swivel chair ng mga manonood upang baybayin ang paikot na entabladong nagkakawing sa mga espasyo ng tahanan, lansangan, piitan, safehouse at kanayunan, simbolikong inilalatag kung paano pinanghimasukan ng sigwa ng rebolusyon ang kapayapaan at ginhawa ng isang gitnang-uring tahanan.

Sa ilang pagkakataon naman, niyayakap ng dula ang mga kumbensiyon ng teatro testimonyal, kung saan inilantad ang internal na saloobin ng mga tauhan sa pamamagitan ng mga expository monologue.

Sa pagbaybay sa kolektibong naratibo ng karanasan ng paglaban sa diktadurang Marcos, inilantad ng dula kung paano hinarap ng mga Quimpo ang kontradiksyon sa pagitan ng “normal” na buhay—ng pangako ng magandang trabaho at buhay-pamilya, at ng pagdurusa at panganib na kaakibat ng pakikibaka—ng hinagpis at pag-aalala ng kanilang mga magulang, ng tortyur na inabot ng mga magkakapatid na Jan, Nathan, Norman at Lilian, ng pagkamatay ni Jun Quimpo dahil sa isang kasamang kadre na nagtraydor sa pakikibaka, ng pagkawala ni Jan.

Sa mga sakripisyong hinarap ng magkakapatid, unti-unting naglaho ang kanilang kumpiyansa sa rebolusyon at natunaw ang utopikong pag-aasam sa tagumpay ng pakikibaka.

Sa huling bahagi ng dula, sa pagbagsak ng diktadura, namutawi ito sa hinagap ng magkakapatid na rebolusyonaryo hinggil sa EDSA bilang simbolo ng naunsyaming pangako ng tagumpay. 

Piniling magtimpi ng dula na suungin ang masalimuot na ideolohikal na tunggaliang kalaunan ay lumundo sa malalang krisis ng kilusang pambansang demokratiko at sa paglulunsad ng Ikalawang Dakilang Pagwawasto noong dekada ’90.

Ang naiwan mula sa ideolohikal na subtext—na nauwi sa maiikling pangungusap ng mga tauhan sa dulo ng dula—ay ang namamayaning pakiramdam ng politikal na pagkapagal sa harap ng sigwa ng nagpapatuloy na pasismong natutunghayan ng mga manonood sa kasalukuyan, sa harap ng rebolusyonaryong pakikibakang patuloy na humahamon sa mga anak na piliin ang landas palabas ng kanilang magiginhawang tahanan.

Sa huli, ang pamilya ang nagsilbing estratehiya ng pagpapaloob (strategy of containment, ayon sa kritikong si Fredric Jameson) ng “Subversive Lives”. Sa harap ng pagbigwas ng pasismo at militarisasyon sa kanayunan, sa pamilya bumalik at nagbabalik ang maraming aktibista at rebolusyonaryong humarap sa sangandaan. 

Ngunit ang pamilya rin ay pamayanan ng pakikibaka at mga tunggalian—na ang tahanan, kagaya ng entabladong pinagtanghalan ng kuwento ng mga Quimpo, ay nakadugtong sa mga lansangan, piitan at sona.

Dahil ang pamilya ay isang larangan din ng malaong paglilimi hinggil sa hindi naaampat at nagpapatuloy na rebolusyon para sa mas maalwang lipunan para sa mga magulang, anak at kapatid.